Dienbien.gov.vn - Trong không khí những ngày tháng 5 lịch sử, khi cả nước hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sự kiện Lễ động thổ Dự án thành phần 1: Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng tuyến cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang (giai đoạn 1) diễn ra vào ngày mai 20/5/2026, không chỉ mang ý nghĩa của một sự kiện đầu tư hạ tầng đơn thuần. Đây còn được xem là dấu mốc mở đầu cho một hành trình phát triển mới, nơi khát vọng bứt phá của Điện Biên và cả vùng Tây Bắc bắt đầu được hiện thực hóa bằng những công trình mang tầm chiến lược.

Nhiều năm qua, Điện Biên – Vùng đất gắn với chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” luôn đối mặt với một thực tế: Hạ tầng giao thông còn nhiều hạn chế, kết nối liên vùng chưa thực sự đồng bộ, chi phí vận tải lớn, thời gian di chuyển kéo dài và khả năng khai thác các lợi thế về du lịch, thương mại biên giới, logistics chưa tương xứng với tiềm năng. Đây được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất cản trở tốc độ phát triển của tỉnh và cả cực Tây Bắc Tổ quốc. Chính vì vậy, dự án cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang được kỳ vọng như một đáp án cho bài toán kết nối đã tồn tại nhiều thập niên. Theo báo cáo của Ban QLDA các công trình giao thông tỉnh Điện Biên, tuyến cao tốc có chiều dài khoảng 48,3 km, điểm đầu tại ranh giới tỉnh Sơn La và Điện Biên, điểm cuối kết nối với khu vực phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên; được thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc với quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, vận tốc thiết kế 80km/giờ, tổng mức đầu tư khoảng 23.252 tỷ đồng, lớn nhất từ trước tới nay trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Tuyến cao tốc không dừng ở vai trò rút ngắn hành trình đi lại, xa hơn, đây là công trình có ý nghĩa chiến lược trong cấu trúc phát triển vùng khi hình thành một trục giao thông tốc độ cao kết nối từ Hà Nội – Hòa Bình – Sơn La – Điện Biên, đồng thời mở rộng cánh cửa giao thương với cửa khẩu quốc tế Tây Trang, tạo hành lang kinh tế hướng sang Bắc Lào, Thái Lan, khu vực Vân Nam (Trung Quốc) và sâu hơn là không gian kết nối ASEAN.

Địa lý hiểm trở từng khiến Tây Bắc trở thành khu vực chịu bất lợi về tốc độ lưu chuyển hàng hóa, chi phí logistics cao và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế. Không ít doanh nghiệp, nhà đầu tư từng đánh giá Tây Bắc là thị trường giàu cơ hội, song rủi ro về kết nối hạ tầng vẫn là một trong những yếu tố khiến dòng vốn đầu tư còn dè dặt. Tuyến cao tốc khi hoàn thành sẽ góp phần giảm áp lực cho Quốc lộ 6, Quốc lộ 279, đồng thời khắc phục đáng kể những bất lợi về tuyến đường, đặc biệt tại các khu vực đèo dốc hiểm trở như Pha Đin, nơi thường xuyên chịu tác động của sương mù, sạt lở hoặc nguy cơ ách tắc trong mùa mưa. Từ sự cải thiện kết nối ấy, những vùng sản xuất nông nghiệp của Điện Biên vốn gặp khó trong tiêu thụ và bảo quản hàng hóa do khoảng cách vận tải lớn có thể từng bước tiếp cận thị trường nhanh hơn, ổn định hơn. Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, sản phẩm OCOP, nông nghiệp hữu cơ hay nông nghiệp công nghệ cao nếu được đầu tư bài bản sẽ có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vùng và quốc gia.

Không chỉ dừng ở lưu thông hàng hóa, cao tốc còn được kỳ vọng tạo hiệu ứng cộng hưởng với nhiều dự án hạ tầng chiến lược khác. Trong đó, việc kết nối đồng bộ với nâng cấp, mở rộng sân bay Điện Biên Phủ có thể tạo ra “tác động kép” cho toàn vùng Tây Bắc: đường bộ tốc độ cao giúp rút ngắn hành trình mặt đất, trong khi hạ tầng hàng không mở rộng khả năng kết nối nhanh với các trung tâm kinh tế lớn. Đây là tiền đề quan trọng để Điện Biên không chỉ trở thành “điểm đến lịch sử”, mà còn là điểm đến đầu tư, thương mại, logistics và du lịch có sức cạnh tranh hơn trong khu vực. Bên cạnh đó, dự án được triển khai nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn của Trung ương, trong đó có mục tiêu thực hiện Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Nghị quyết số 11 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng trung du và miền núi phía Bắc. Điện Biên là tỉnh giữ vị trí đặc biệt về quốc phòng an ninh, là “phên dậu” phía Tây của Tổ quốc, đồng thời có vai trò kết nối đối ngoại với Lào, Trung Quốc và khu vực ASEAN. Bởi vậy, tuyến cao tốc không chỉ là nhu cầu nội tại của Điện Biên mà còn nằm trong chiến lược tổng thể về phát triển cân bằng, giảm chênh lệch vùng miền, củng cố khu vực biên giới chiến lược của đất nước.

​Bất kỳ công trình hạ tầng quy mô lớn nào cũng luôn đứng trước một bài toán khó: làm sao để bảo đảm tiến độ, hiệu quả đầu tư nhưng vẫn giữ được sự đồng thuận xã hội, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân nơi dự án đi qua. Với tuyến cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang, bài toán ấy càng trở nên đặc biệt khi dự án không chỉ có quy mô đầu tư hơn 23 nghìn tỷ đồng mà còn liên quan trực tiếp đến hàng trăm hộ dân, diện tích đất thu hồi lớn và nhiều yếu tố văn hóa xã hội đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh đó, việc tỉnh Điện Biên lựa chọn triển khai dự án thành phần 1 “giải phóng mặt bằng, tái định cư trước một bước” không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật hay tổ chức thực hiện, mà cho thấy một cách làm mới đặt con người ở vị trí trung tâm. Đây cũng là thông điệp chính trị xuyên suốt mà tỉnh nhiều lần nhấn mạnh: Phát triển phải hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân; người dân nhường đất cho công trình trọng điểm quốc gia phải được bảo đảm nơi ở mới ổn định hơn, tốt hơn hoặc ít nhất bằng nơi ở cũ. Dự án thành phần 1 có tổng vốn đầu tư khoảng 1.424 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2026–2028, tập trung vào công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng với tổng diện tích đất thu hồi khoảng 766,29ha. Trong đó, diện tích phục vụ tuyến chính hơn 576ha, còn lại dành cho các bãi đổ thải và công trình phụ trợ. Dự án cũng thực hiện di dời, bố trí tái định cư cho 276 hộ dân tại 6 điểm tái định cư đã được quy hoạch, đồng thời xử lý nhiều công trình hạ tầng, vị trí cột điện và công trình tâm linh nằm trong phạm vi ảnh hưởng. Trong thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng trên cả nước, không ít công trình chậm tiến độ bởi điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, vướng mắc khiếu nại hoặc thiếu sự đồng thuận của người dân. Chính vì vậy, tỉnh Điện Biên đặt yêu cầu công tác bồi thường, hỗ trợ phải được thực hiện công khai, đúng quy định pháp luật, tránh thất thoát, tiêu cực và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của người dân. Các cấp chính quyền cơ sở, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể được giao nhiệm vụ bám sát địa bàn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của đồng bào, giải thích chính sách, tháo gỡ khó khăn, đồng thời chăm lo ổn định đời sống ở nơi ở mới. Vì vậy, “tái định cư đi trước một bước” không chỉ là ưu tiên về tiến độ mà còn là cách làm nhân văn nhằm giảm thiểu những xáo trộn xã hội trong quá trình phát triển.

Lễ động thổ tuyến cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang ngày mai 20/5/2026, không chỉ đơn thuần đánh dấu sự khởi đầu của một công trình giao thông. Đó còn là dấu mốc của một kỳ vọng phát triển – nơi tuyến đường của kết nối đang từng bước trở thành tuyến đường của khát vọng, đưa Điện Biên và Tây Bắc tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, hội nhập nhưng vẫn giữ vững bản sắc, chủ quyền và sự ổn định nơi phên dậu phía Tây Tổ quốc./.