- Hai năm qua, kể từ khi Bộ Chính trị chọn Thanh Chăn làm xã điểm đại diện cho miền Tây Bắc xây dựng nông thôn mới (XDNTM), dân chúng tôi đổi thay khá nhiều! Cắt ngang mạch kể, tôi hỏi:

- Vì sao Trung ương chọn Thanh Chăn làm xã điểm? Ông đáp liền mạch:

- Bởi vì “cái tiềm năng” của chúng tôi cũng kha khá, có điều là chưa biết cách khai thác. Đại thể dân trí khá đồng đều. Lại ở vào địa thế “Nhất cận thị, nhì cận giang”, ruộng đồng Mường Thanh vây quanh, nhưng cũng cận kề với TP. Điện Biên Phủ. Hơn nữa, đây cũng là mảnh đất ngon lành cho du lịch lịch sử, du lịch văn hóa, du lịch sinh thái. Thanh Chăn còn là vùng đặc sản lúa gạo dẻo thơm có tiếng của tỉnh Điện Biên… Thế nhưng cái khó thì, có nhẽ đây là xã khó khăn nhất trong số 11 xã điểm của Trung ương. Vì rằng, 4 dân tộc của xã, gồm (Thái, Kinh, Tày, Nùng) quen nếp ở ăn theo cách riêng của mình, nay quy hoạch lại là cả một vấn đề. Đã thế, năng lực cán bộ cũng rất hạn chế. Quỹ đất để mở rộng quy mô sản xuất  hạn hẹp, khi ấy hộ nghèo khó có tới mấy chục phần trăm (trong tổng số trên 1.200 hộ, với 4.587khẩu); tệ nạn ma túy, lây nhiễm HIV/AIDS khá nặng nề…Cho nên, lúc đầu nêu Đề án XDNTM họ tỏ ra bỡ ngỡ, thậm chí không tin. Nhưng khi trên, dưới chung sức chung lòng thì mấy năm qua Thanh Chăn đã đi những bước chắc, khỏe! Ngừng giây lát, ông Pánh chuyển giọng để cắt giải cách thức thực hiện những việc đã làm được và những việc đang tiếp tục.

Nông dân - vai trò chủ thể được phát huy

“Điều khác trước, nói chính xác khác hẳn trước, ấy là lòng dân đồng thuận, sức dân được phát huy cao độ, họ thực sự làm chủ xóm thôn, làng bản của mình!” - Ông Pánh nói. Mọi việc đều được người dân vào cuộc ngay từ đầu. Kế hoạch, lịch trình Thanh Chăn XDNTM nhằm tạo ra những giá trị mới của nông thôn hiện đại về kinh tế - văn hóa – xã hội và tổ chức cộng đồng, thì hết thảy người dân nơi đây đều được bàn bạc, đóng góp công sức, tham gia kiểm tra, kiểm soát và được hưởng thụ thực sự. Nhớ khi phác thảo quy hoạch tổng thể XDNTM từ việc mở đường trung tâm xã, rồi đường thôn, ngõ bản; tới  việc xây dựng các công trình Trung tâm Học tập cộng đồng, Trung tâm Văn hóa xã và các danh mục cứng như hệ thống cấp nước sạch, thủy lợi nội đồng; đến việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế… nhất nhất nhân dân đều được tham gia bàn bạc kỹ càng nhằm tìm đến phương án tối ưu, bền vững, tiết kiệm, thiết thực nhất. Hơn nữa, người dân còn tham gia bàn định, cho ý kiến về những việc mình có thể tự làm hoặc góp sức lao động với chủ đầu tư. Vai trò chủ thể của người dân được phát huy nên họ sẵn sàng đóng góp tiền của, sẵn sàng hiến cả chục, cả trăm, thậm chí cả nghìn m2 đất, sẵn sàng chặt bỏ cây lưu niên quý hiếm trong vườn nhà cho việc mở đường, cứng hóa kênh mương, đặt đường ống cấp nước sinh hoạt và xây dựng nhà văn hóa thôn, bản…

Tạo nền cho nông thôn mới

Ông Quàng A Tín ở bản Pa Lếch, vườn ao kề điểm khởi đầu trục đường trung tâm xã, giọng hoan hỷ: “Các anh mừng cho. Đường Trung tâm của Thanh Chăn vừa mở đó. Rộng 3,5m, lề 1,5m trải nhựa phẳng phiu, thẳng bưng suốt 4,2 km tới tận thôn Việt Thanh Năm sát với biên giới Việt - Lào. Ngày trước có nằm mơ cũng không nghĩ tới. Ấy vậy mà lại là sự thật. Nhà nước hỗ trợ, nhưng đóng góp của dân cũng không ít. Mà đâu chỉ có đường trục, mọi ngả đường qua thôn, về bản gần như đều đã được cứng hóa bằng vật liệu xi măng Điện Biên do dân thống nhất chọn lựa!...” Ngoái nhìn chiếc máy bơm đang nổ bành bạch nơi mép vườn, ông bảo: “Khan vội ao cá để hiến đủ 80m2 đất, kịp cho Công ty TNHH Ngọc Linh cơi nới lề đường. Cái sự hiến đất không chỉ riêng nhà tôi đâu, nhiều lắm, suốt các gia đình theo rìa đường này đấy. Với lại, người đứng đầu là Chủ tịch xã Ca Văn Pánh hiến tới 1.200m2 để xây nhà văn hóa, thì cứ phải lấy đó mà theo. Có tấm lòng, có sự đồng thuận là có tất cả. Có đường để thôi không phải xỏ ủng mỗi khi mưa giầm gió bấc là sướng hết xẩy. Đường đi lối lại được cứng hóa cứ như tạo nền tạo sức bật mới cho người Thanh Chăn!...”

Chuyện đường xá với gia đình ông Tín, khiến tôi liên tưởng tới những tháng trước cả Thanh Chăn vào việc cấp nước sạch sôi động như công trường. Nước sạch cho sinh hoạt, cho vệ sinh môi trường thành niềm khát khao, háo hức để thay thế giếng khoan, giếng đào, giếng ao rìa bản, cho cảnh cậy nhờ ké nước nhà bên. Bởi thế, bản làng nào dân cũng hăng hái vào cuộc bàn bạc cách làm, cách đưa nước suối Huổi Cưởm về cho 412 hộ ở đội 6, 7, 9, 10A, 10B, 11, khu ủy ban, trạm y tế và các trường học… Rồi, tiếp đến công trình đưa nước suối Huổi Bể cho 800 hộ còn lại. Họ sôi nổi bàn việc sử dụng ống nhựa loại nào để dẫn nước; nhanh chóng góp đủ 10% số tiền vào công trình, hăng hái góp 30% lao động trẻ khỏe tham gia thi công cùng với nhà đầu tư. Khắc phục sự hạn hẹp kinh phí, họ đua nhau theo gia đình các ông bà Lò Văn Sơn, Lò Thị Vân ở đội 9; Tòng Thị Thinh, Tòng Văn Tính, Lường Văn Biên ở đội 1 hiến đất, hiến cây để nhà đầu tư dễ dàng đưa đường dẫn, đặt trạm bơm, bể chứa, xây sân trụ cấp nước tới thôn bản. Nhờ đó, Thanh Chăn văn minh hẳn lên, 100% hộ dân được thụ hưởng nước sạch… Đấy cũng là cách làm đập thủy lợi 14, chặn suối Nậm Lếch ở bản Pa Lếch, lấy nước tưới cho 20ha lúa 2 vụ ăn chắc. Được bàn bạc sâu rộng nên dân bản Pa Lếch hăng hái góp công, góp của, hiến cả ngàn m2 đất, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Diên Hương thi công nhanh chóng.

Khởi điểm chuyển dịch kinh tế

Tiếp mạch chuyện, Chủ tịch Ca Văn Pánh nói như đếm như đong. Ông bảo: “Chuyển dịch kinh tế, thay đổi giống cây trồng, vật nuôi cho phù hợp với nhu cầu thực tế thị trường, tạo nhiều sản phẩm mang thương hiệu của vùng kinh tế nông thôn mới, thì Thanh Chăm đang ở bước khởi đầu. Quê tôi, các anh biết rồi đó, tự túc được lương thực, thực phẩm, dôi dư chút ít bán kiếm tiền là khá lắm rồi. Nay toàn dân sôi nổi vào cuộc XDNTM, được các Bộ, Ban, Ngành ở Trung ương chung tay, góp sức hỗ trợ, chúng tôi nắm bắt lấy cơ hội, thay đổi tư duy, thay đổi lối làm ăn cũ, tìm ra cách làm đúng, trúng trên đất đai đang bắt rễ vào ý thức của chúng tôi. Dẫu sao thì không khí phấn khởi đã tràn ngập trong dân. Mấy năm nay, nhờ bàn bạc, nhờ đổi thay cách làm, Thanh Chăn đã có thêm vụ đông-xuân trên diện tích 260 ha xưa chỉ chuyên 2 vụ lúa. Vụ đông về, nhà nhà thu hoạch khoai tây, ngô, đậu tương, khoai lang. Nhờ đó hộ giầu chưa lắm, nhưng hộ nghèo tụt đi. Không ai trong cảnh đói nghèo như hồi xưa nữa. Số gạo dôi thừa trong dân bán ra thị trường ngày một nhiều hơn. Tiếc nỗi, chúng tôi chưa gom thành hàng hóa tập trung nên cũng chưa tạo được thương hiệu. Thành công đáng ghi nhận là chúng tôi đã vận động bà con cải tạo 12 ha vườn tạp kém thu nhập để trồng các loại cây ăn quả năng suất cao, chất lượng tốt của Viện Di truyền đưa lên như soài, nhãn, chuối tiêu hồng… Cùng đó, dựa vào Viện Khoa học miền núi phía Bắc, chúng tôi đã đưa giống lúa, giống cỏ, nấm ăn, nấm dược liệu và giống chè năng suất cao, chất lượng tốt vào thay thế cho giống cũ thoái hóa. Việc chăn nuôi đại gia súc, tận dụng thế mạnh của đồi rừng cũng bắt đầu nhen nhóm. Lợi dụng mặt nước thiên nhiên ban tặng, chúng tôi đã lập HTX Thủy sản, gồm 12 hộ dân, với số vốn ban đầu tự đóng góp là 342 triệu, tư liệu sản xuất do xã giao khoán là 8 ha mặt nước. Hơn một năm nay, HTX này đã nuôi ươm bán đủ cá giống cho các hộ gia đình nuôi trên 33 ha mặt nước, và bán cho bà con bên nước bạn Lào cận kề biên giới. Nhờ không  khí chung tay XDNTM nên cách làm ăn mới, làm ăn lớn nhân dân dễ dàng đón nhận. Khác trước, dân Thanh Chăn đã gieo sạ thay cho cấy. Tất tất mùa vụ đều làm đất bằng cơ giới. Cả xã đã có tới 50 máy cày, máy bừa loại nhỏ, 30 máy tuốt, 12 máy sát. Xã đã có tới 6 điểm thu mua nông sản”.

Đời sống ngày một đổi thay

Anh Lò Văn Bun, trưởng bản Pa Lếch tiếp chúng tôi trên ngôi nhà sàn vừa cất xong, giọng hồ hởi: “Ơn Đảng, ơn Chính phủ quan tâm tới người dân tộc, cho XDNTM nên Thanh Chăn mới có làng bản văn minh, sạch đẹp, đường xá, công sở, trường học, trạm y tế, bưu điện xã hiện đại như thế này. Cả xã đã có tới 541 hộ sử dụng hầm khí Bioga, giúp sạch nhà, sạch bản, tiết kiệm điện, lại tránh nạn phá rừng. Xã hội nông thôn dân chủ, gắn bó mật thiết với nhau trong mọi công việc. Sản xuất bền vững, mở rộng, việc nhiều lên nên dân bản cũng năng động hẳn lên. Thôn bản nào cũng có tổ văn nghệ. Riêng bản Pa Lếch có tới 2 tổ văn nghệ phục vụ khách tham quan, du lịch. Người nghiện ngập được đưa đi cai nên ngày một ít đi. Chủ nhật nào cũng vậy, người người tham gia làm tổng vệ sinh làng bản, chỉnh trang nhà cửa như một nếp sống nên hầu hết các bản, các hộ đều đạt danh hiệu văn hóa…”. Nói tới đây, ông Bun kết lại: “XDNTM, chúng tôi được thụ hưởng cả vật chất lẫn tinh thần. Hơn nữa lại được quyền tham gia bàn bạc, giám sát việc xã, việc bản. Cho nên, tôi tự thấy phải học hành thêm để hiểu biết, để biết cách làm chủ!”.

Hỏi về việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, ông Pánh bảo: “Đó là việc Đảng và Chính quyền phải thường xuyên chăm lo. Ở Thanh Chăn bản sắc văn hóa của các dân tộc không những được giữ gìn mà còn phát huy qua các Lễ hội xên bản xên Mường. Trong điều kiện khó khăn, nhưng chúng tôi vẫn có tới 3 thôn bản có nhà văn hóa. 17/17 thôn bản có cụm truyền thanh, có kết nối Internet do Viettel tài trợ; 100% hộ gia đình có phương tiện nghe nhìn. Điều đáng mừng là XDNTM người dân tỏ ra ý thức hơn với việc học hành của con cái. Các cháu đến tuổi đi học đều đến lớp đến trường. Khi đó người dân cũng ham tới học nghề tại Trung tâm Học tập cộng đồng của xã. Chỉ tính riêng năm ngoái (2010) đã có 300 nông dân qua lớp đào tạo nghề… Cái mà chúng tôi còn phải dấn tới để đạt các tiêu chí về XDNTM, ấy là việc quy hoạch chi tiết “Tam nông”: Nông nghiệp – Nông thôn – Nông dân xã Thanh Chăn; là việc chuyển dịch cơ cấu lao động sang dịch vụ và ngành nghề; là việc tìm cách để nông dân nâng cao thu nhập và nhanh chóng làm giàu; là việc quyết liệt hơn nữa trong phòng, chống ma túy và dịch bệnh HIV/AIDS…, để xứng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp các ngành với đồng bào các dân tộc Thanh Chăn xa xôi!”.

Theo www.baodienbienphu.com.vn