Từ đó về sau các văn bản của Đảng và Nhà nước đều viết là Mông. Hội đồng dân tộc của Quốc hội (khóa X) đã có Công văn số 09-CV/HĐDT ngày 04 tháng 12 năm 2001 về việc đề nghị đọc, viết đúng tên dân tộc Mông: “Tên gọi dân tộc Mông, nếu viết bằng chữ phổ thông là ngôn ngữ chính thức của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì viết là dân tộc Mông. Nhưng cho nay, trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng (gần đây nhất là Đài PT - TH Điện Biên) vẫn viết là H'Mông, hay có nơi viết là HMông và đọc là: Hơ Mông, hoặc là Hờ Mông. Không rõ là do thiếu thông tin, hay vì nguyên nhân nào khác nữa.

Theo ngôn ngữ học, Tiếng Việt và tiếng Mông hiện nay đều là những ngôn ngữ sử dụng chữ cái la tinh để ghi văn bản. Đó là loại chữ viết ghi từng âm vị nguyên âm, phụ âm trong hệ thống ngôn ngữ. Cách viết và đọc các tiếng (âm tiết) đều thực hiện theo trật tự trước, sau của các phụ âm, nguyên âm trong các tiếng. Việc này có thể thấy trong cách đánh vần.

Số lượng và cách ghi ký hiệu các phụ âm, nguyên âm bằng chữ cái la tinh của tiếng Việt và tiếng Mông có những điểm khác biệt (tiếng Việt có 22 phụ âm chuẩn, tiếng Mông có 57 phụ âm). Các phụ âm giống tiếng Việt thì tiếng Mông đều có, số còn lại không giống. Vậy khác ở điểm nào? Các phụ âm tiếng Mông được cấu tạo khá phức tạp bởi tất cả các vị trí của lưỡi, họng, lưỡi con, mũi. Một phương thức phát âm của phụ âm tiếng Mông là phương thức mũi rất khác với nhiều ngôn ngữ, nhất là các ngôn ngữ họ Nam Á như Tày - Thái, Việt - Mường. Tức là phụ âm tiếng Mông sẽ có những cặp âm chỉ phân biệt bởi tiêu chí mũi - thường. Ví dụ: mor (cơm)  hmor yuô (yêu mến); Yuô (quý, mến)  nyuô (con chấy); Luôs (họ)  hluôs (trẻ)…

Các dấu hiệu h, n đi kèm các phụ âm là hình thức biểu thị cho phương thức mũi của các phụ âm tiếng Mông. Phụ âm /m/ và /hm/ của tiếng Mông cũng là cặp tương đồng, liên quan như vậy. Chúng được phân biệt bởi tính chất mũi và đối với người bản ngữ thì phải phát âm chuẩn, nếu không sẽ dẫn đến sai nghĩa hoặc vô nghĩa của từ. Khi đọc là Hơ Mông tự nhiên thành hai tiếng riêng biệt và đương nhiên là không có nghĩa. Trong khi đó ở tiếng Mông thì chỉ là một tiếng (một âm tiết). Phụ âm/hm/tiếng Mông là âm môi - môi. Khi phát âm luồng hơi từ phổi đi ra khoang miệng chia ra hai phần, một phần luồn qua khoang mũi tạo nên sự tiếng xát nhẹ. Phần còn lại được chặn lại khoang miệng và bật ra như phụ âm /m/ bình thường nhưng phát ra nhẹ hơn, mềm hơn, do thể tích và áp lực luồng hơi ở khoang miệng yếu. Do đó, phụ âm này có thể gọi là tiền xát mũi.

Người Mông có nhiều ý kiến không thống nhất về cách viết và đọc ở chữ viết các văn bản tiếng Việt: là Mông thì hợp lý, có người thì lại cho rằng chưa chuẩn, phải là H’Mông mới đúng. Có điều, chúng ta cần phải hiểu rằng: mỗi ngôn ngữ có tính bản sắc riêng về cấu tạo âm, số lượng âm và cách khái quát nghĩa của từ, không thể áp đặt hay đòi hỏi một ngôn ngữ khác phải đáp ứng được yêu cầu này. Tiếng Việt không thể đòi hỏi như chữ viết tiếng Nga, Anh phải thể hiện được dấu thanh điệu khi viết tên riêng, tên địa danh Việt! Tiếng Việt không có phương thức mũi hoá và chỉ có một phụ âm /m/ nên đã dùng chữ Mông hm để biểu thị. Nếu như yêu cầu viết là H’Mông mới được thì các phụ âm mũi khác của tiếng Mông khi viết bằng chữ Việt sẽ không giải quyết được. Hơn nữa, do cách nhìn hình thức chữ viết và đọc hm của người đọc, viết sẽ dẫn đến cách đọc hoặc suy diễn khác thành Hơ Mông làm cho nghĩa của từ sai lạc hẳn. Tiếng Mông lại không có từ nào là Hơ Mông, nhất là tên của dân tộc mình.

Rõ ràng người Mông khi nói tên tộc danh của mình là một tiếng Mông, có điều âm thanh này có giọng mũi nên rất nhẹ. Nó vẫn là một phụ âm đơn nhưng nhẹ hơn phụ âm /m/ thường. Nếu dùng chữ /hm/ trong tiếng Việt thì rất dễ đọc thành hai âm (phụ âm kép) hờ mờ. Chẳng hiểu sao dân tộc mình thế nào mà lại thành là Hơ Mông cơ chứ? Mình có phải là người Hơ Mông đâu, là người Mông chứ! Thật là lợi bất cập hại, chả ai biết đọc cả. Chỉ có người Mông và những người biết rõ về tiếng Mông là thấy buồn cười với cách phát âm Hờ Mông, Hơ Mông, còn những người không biết thì cứ thản nhiên, vô tư đọc và viết thành nhiều cách do chính hai chữ cái biểu thị phụ âm /m/ mũi hoá là hm gây nên.

Thiết nghĩ việc viết và đọc đúng tên dân tộc Mông, ngoài sự tôn trọng một dân tộc có một nền văn hóa lâu đời trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam, tôn trọng sự bình đẳng giữa các dân tộc, thì đấy còn là văn hóa ứng xử, đồng thời góp phần tăng cường tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em.

Theo www.baodienbienphu.com.vn