Điện Biên có 19 dân tộc anh em sinh sống, trong đó dân tộc Thái chiếm 35,69%; dân tộc Mông chiếm 38,12%.

Điện Biên là tỉnh miền núi với hơn 60 vạn dân, 19 dân tộc anh em sinh sống, trong đó dân tộc Thái chiếm 35,69%; dân tộc Mông chiếm 38,12%. Trong số 19 dân tộc, tỉnh Điện biên có 2 dân tộc thiểu số được Bộ GD&ĐT cho phép triển khai dạy chữ viết ở cấp Tiểu học là chữ Thái và chữ Mông. Đồng bào dân tộc Thái, dân tộc Mông trong tỉnh đều mong muốn và có nhu cầu được học chữ viết của dân tộc mình để nâng cao nhận thức xã hội, bảo vệ quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo và bảo tồn vốn ngôn ngữ của dân tộc.

Để bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái, dân tộc Mông trên địa bàn, UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành Quyết định phê chuẩn Bộ chữ Thái sử dụng trong công tác dạy chữ dân tộc trên địa bàn tỉnh; Phê duyệt Đề án dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh tiểu học, THCS tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020; đề nghị Bộ GD&ĐT ban hành chương trình dạy tiếng Thái; đào tạo giáo viên tiểu học và THCS dạy tiếng Thái, tiếng Mông. Sở GD&ĐT đã thành lập Ban chỉ đạo; thực hiện Đề án dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh tiểu học và THCS tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2015; mở lớp đào tạo giáo viên dạy tiếng Thái, tiếng Mông tại Trường Cao đẳng Sư phạm tỉnh khóa 1, khóa 2.

Kết quả, năm học 2022 - 2023, toàn tỉnh có 17 trường tiểu học với 56 lớp, 1.339 học sinh học tiếng Thái; 10 trường tiểu học với 47 lớp, 1.461 học sinh học tiếng Mông. Toàn tỉnh hiện có 23 giáo viên dạy tiếng Thái, 25 giáo viên dạy tiếng Mông cấp tiểu học đang trực tiếp dạy (đã được bồi dưỡng cấp chứng chỉ để triển khai dạy tiếng Thái, tiếng Mông tại trường Cao đẳng sư phạm tỉnh Điện Biên năm 2012, 2013). Giáo viên dạy tiếng Thái, tiếng Mông được bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ thông qua các đợt bồi dưỡng hè, bồi dưỡng thường xuyên trong các năm học, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm, tham gia các đợt tập huấn về phương pháp do ngành tổ chức... Sở GD&ĐT thường xuyên hỗ trợ về phương pháp giảng dạy, đánh giá học sinh, kỹ năng tổ chức các hoạt động bảo tồn, tháo gỡ những khó khăn vướng mắc cho giáo viên trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy và học. Hàng năm Sở GD&ĐT tổ chức tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho 100% giáo viên dạy tiếng Thái, tiếng Mông cấp tiểu học với các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá đối với môn học tiếng Thái, tiếng Mông; đổi mới phương pháp dạy từ loại và ngữ pháp cho học sinh dân tộc Mông, đổi mới phương pháp dạy mở rộng vốn từ tiếng Thái cho học sinh dân tộc Thái, xây dựng kế hoạch và phương pháp tổ chức lễ hội, trò chơi dân gian dân tộc Thái, dân tộc Mông tại các trường tham gia Đề án.

Thiết bị dạy học, sách giáo khoa tiếng Mông được Sở GD&ĐT cấp bổ sung cho các đơn vị trường thuộc 5 huyện triển khai dạy tiếng Mông cho học sinh tiểu học. Cấp đủ sách giáo khoa học tiếng Thái, thiết bị dạy học cho các đơn vị trường thuộc 4 huyện triển khai dạy tiếng Thái cho học sinh tiểu học. Kinh phí mua sắm thiết bị, học liệu, dụng cụ thực hành các trò chơi dân gian, dụng cụ tổ chức lễ hội, hội thi được cấp cho 40 trường THCS triển khai dạy tự chọn tìm hiểu văn hóa dân tộc Thái, dân tộc Mông. Các cơ sở giáo dục trong tỉnh tổ chức dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh tiểu học đã chuẩn bị cơ sở vật chất, đảm bảo có đủ phòng học. Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu, trang thiết bị dạy học phục vụ dạy tiếng Thái, tiếng Mông được UBND tỉnh cấp kinh phí bổ sung hàng năm. Sở đã tăng cường khuyến khích giáo viên tự làm đồ dùng thiết bị dạy học, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng học tập khi tổ chức dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh. Các đơn vị trường đã tích cực, chủ động bảo quản tốt tài liệu học cho giáo viên giảng dạy và học sinh sử dụng cơ bản đảm bảo đáp ứng yêu cầu; linh hoạt trong việc sử dụng bộ tranh dạy tiếng Việt và một số thiết bị dạy học tự làm. Giáo viên dạy tiếng Thái, tiếng Mông đã tích cực sưu tầm tư liệu, tự làm thêm đồ dùng dạy học phục vụ cho việc dạy phần âm, vần, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.

Thực hiện chính sách đối với giáo viên, học sinh và cơ sở giáo dục dạy học tiếng dân tộc thiểu số, 100% Giáo viên dạy tiếng Thái, tiếng Mông trên địa bàn tỉnh được chi trả chế độ phụ cấp theo quy định. Học sinh tham gia học được cấp tài liệu, sách giáo khoa; bộ đồ dùng học tập cơ bản đảm bảo đáp ứng yêu cầu.

Cùng với đó, tỉnh đã tuyển chọn giáo viên là người dân tộc Thái, dân tộc Mông đang giảng dạy tại các trường phổ thông có trình độ đạt chuẩn các cấp học trở lên, tham gia đào tạo giáo viên tại Trường Cao đẳng sư phạm tỉnh. Chỉ đạo trường CĐSP tỉnh triển khai mở 2 khóa đào tạo, tổ chức dạy và cấp chứng chỉ cho giáo viên. Đã có, 78 giáo viên tiếng Thái (45 giáo viên tiểu học, 33 giáo viên THCS); 77 giáo viên tiếng Mông (44 giáo viên tiểu học, 33 giáo viên THCS) tham gia học tập và được cấp chứng chỉ. Sau đó, đội ngũ giáo viên đã được bố trí về giảng dạy tại 56 trường triển khai dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh.

Trong 2 năm 2022, 2023 toàn tỉnh mở 24 lớp bồi dưỡng tiếng Thái, tiếng Mông với 1.499 học viên là cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn tỉnh tham gia và 1.104 học viên đã được cấp chứng chỉ, số còn lại đang trong quá trình tham gia học tập.

Ngoài ra, các cơ sở giáo dục đã tổ chức tốt các hoạt động bảo tồn, phát huy, phát triển văn hóa nghệ thuật các dân tộc như: Sưu tầm ca dao, dân ca các dân tộc thiểu số; tìm hiểu và học cách sử dụng một số loại nhạc cụ dân tộc; tìm hiểu văn hóa ẩm thực của các dân tộc; tổ chức tết dân tộc, lễ hội; tổ chức các câu lạc bộ (câu lạc bộ múa, câu lạc bộ ca dao dân ca,...); tổ chức ngày hội văn hóa, dân gian dân tộc, tổ chức hội thi bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, hội diễn văn nghệ, thi trình diễn trang phục dân tộc; trưng bày bản sắc văn hóa của các dân tộc; tổ chức giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trong trường học; thực hành các nghề thủ công truyền thống; tổ chức liên hoan văn nghệ và trò chơi dân gian, mời nghệ nhân trên địa bàn đến truyền dạy văn hóa cho học sinh... Công tác giáo dục, tuyên truyền, giới thiệu các di sản văn hóa tiêu biểu của các dân tộc cho học sinh, sinh viên đã được lồng ghép trong chương trình giáo dục chính khóa, ngoại khóa và các hoạt động tập thể. Tỉnh thành lập Câu lạc bộ bảo tồn âm nhạc, dân ca, dân vũ truyền thống các dân tộc tỉnh Điện Biên; 01 câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Thái tỉnh Điện Biên. Qua các buổi sinh hoạt của Câu lạc bộ đã góp phần bảo tồn tiếng nói chữ viết các dân tộc.

Theo đồng chí Cù Huy Hoàn - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Điện Biên, thời gian tới, tỉnh tiếp tục tuyên truyền đến nhân dân các dân tộc trên địa bàn về việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái, dân tộc Mông trên địa bàn tỉnh. Chỉ đạo các cơ sở giáo dục, các Trung tâm giáo dục thường xuyên các huyện tiếp tục triển khai mở các lớp dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh, cán bộ, công chức, viên chức, nhân dân trên địa bàn tỉnh đáp ứng nhu cầu nguyện vọng học tập tiếng dân tộc trên địa bàn. Phối kết hợp với các sở, ban, ngành, Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh tuyên truyền văn hóa các dân tộc, tổ chức các lễ hội trên địa bàn tỉnh. Tiếp tục tham mưu đào tạo giáo viên dạy tiếng dân tộc cho cấp học phổ thông đáp ứng yêu cầu triển khai dạy tự chọn tiếng dân tộc trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 của Bộ GD&ĐT, đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân trên địa bàn tỉnh.../.

Lan Phương