Dienbien.gov.vn - Tủa Chùa là huyện có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch. Những năm qua, công tác bảo tồn và phát triển văn hóa gắn với phát triển du lịch trên địa bàn huyện luôn được quan tâm, chú trọng để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử, văn hóa của dân tộc, giới thiệu, quảng bá về hình ảnh, vùng đất, con người địa phương đến du khách; tạo nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người dân, tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị và mở ra nhiều cơ hội hợp tác, đầu tư.

Các nghệ nhân huyện Tủa Chùa biểu diễn múa Khèn của dân tộc Mông.

Là huyện vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Điện Biên, được Nhà nước đầu tư, triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia. Trên địa bàn huyện Tủa Chùa có 6 dân tộc thiểu số (DTTS) cùng sinh sống, gắn bó với nhau lâu đời (Mông, Thái, Dao, Hoa - Xạ Phang, Khơ Mú, Phù Lá). Trong đó, dân tộc Mông chiếm đa số (trên 70%), cư trú tại tất cả các xã.

Đồng bào các dân tộc sinh sống tập trung tại các cụm dân cư, các thôn, bản nên đã bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa, trang phục cổ truyền và các lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc của từng dân tộc: Hội Xuân (dân tộc Mông), Lễ tủ cải (dân tộc Dao), Lễ cầu mùa, cầu mưa, Kin pang then (dân tộc Thái). Các nghề thủ công truyền thống: rèn (người Mông), đan lát, dệt vải thổ cẩm (dân tộc Thái), làm giày thêu (người Hoa). Các trò chơi dân gian được duy trì thường xuyên: đánh tù lu, ném pa pao, ném còn, đẩy gậy, tó mák lẹ… Các di sản văn hóa phi vật thể: nghệ thuật chế tác và múa Khèn của người Mông, múa của dân tộc Khơ Mú. Những căn nhà truyền thống của từng dân tộc luôn được duy trì, giới thiệu với du khách. Đây là những lợi thế từ việc bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc để phát triển du lịch, thu hút du khách thập phương tới huyện để trải nghiệm, khám phá.

Thực hiện Quyết định số 1719 ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, trong đó có Dự án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch” với mục tiêu: khôi phục, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, bồi dưỡng, đào tạo cán bộ văn hóa; hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị văn hóa cho vùng đồng bào DTTS và miền núi để nâng cao mức thụ hưởng về văn hóa cho đồng bào các dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Huyện Tủa Chùa đã tổ chức tổng kiểm kê các di sản văn hóa, lập báo cáo và danh mục di sản; tổ chức các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể (thêu, ren, chế tác khèn, đan lát...), qua đó hỗ trợ kinh phí cho nghệ nhân ưu tú, người am hiểu, nắm bắt và thực hành di sản, đồng thời bảo tồn được các di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ bị mai một: nghệ thuật chế tác và biểu diễn Khèn của dân tộc Mông, Lễ Tủ cải của dân tộc Dao, nghề chế tác và trình diễn đàn Tính tẩu của dân tộc Thái. Phát động cuộc vận động mặc trang phục truyền thống các dân tộc vào ngày thứ hai hàng tuần và các sự kiện quan trọng.... Cùng với đó, mở các lớp tập huấn nâng cao kiến thức về văn hóa và giao tiếp với khách du lịch cho các hộ kinh doanh dịch vụ du lịch và người dân tại các thôn, bản, điểm đến du lịch; đầu tư thiết bị âm thanh, ánh sáng, nhạc cụ, trang phục... cho các đội văn nghệ quần chúng và nhà văn hóa thôn, ban, tổ dân phố.

Trong quá trình thực hiện công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) gắn với phát triển du lịch cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức. Phần lớn các di sản văn hóa phi vật thể đều tồn tại dưới dạng truyền miệng; truyền dạy qua kỹ năng, kỹ thuật thực hành, theo kinh nghiệm dân gian và theo gia đình, dòng họ, không lưu được dưới dạng văn tự. Trải qua thời gian, những người am hiểu sâu về văn hóa truyền thống lần lượt qua đời hoặc phai mờ trong ký ức; thế hệ trẻ còn ít người hiểu và có khả năng thực hành di sản. Nguyên nhân là do kinh tế của các địa phương nơi bảo tồn lễ hội còn nhiều khó khăn, việc quan tâm đầu tư để duy trì, phát triển di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc chưa nhiều, chủ yếu từ ngân sách Nhà nước; nhận thức về tầm quan trọng của việc lưu giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của các DTTS còn nhiều hạn chế; lớp người am hiểu nắm giữ và có khả năng thực hành di sản văn hóa ngày một ít, thế hệ trẻ chưa chú trọng việc học tập kế thừa ra các di sản của cha ông nên rất khó duy trì bảo tồn, mở lớp truyền dạy; Hiệu quả, tác động của việc phục dựng và bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc đến đời sống xã hội chưa thực sự rõ ràng, chưa tạo ra động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Để làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các DTTS gắn với phát triển du lịch, thời gian tới, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Tủa Chùa sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền tại cộng đồng các dân tộc; tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị liên quan và nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Cùng với đó, nghiên cứu, khảo sát và tổ chức các lớp truyền dạy về nghề thủ công truyền thống, nghề làm trang phục truyền thống của một số dân tộc; phát triển các trò chơi dân gian, dân ca, dân vũ. Đồng thời, phát huy vai trò của trưởng bản, người có uy tín, người am hiểu về di sản văn hóa, thầy cúng, nghệ nhân và những người trực tiếp thực hành di sản trong cộng đồng các dân tộc. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc truyền dạy, duy trì di sản văn hóa. Bên cạnh đó, cần có các chính sách ưu đãi đối với các nghệ nhân để khích lệ họ tiếp tục lưu giữ, trao truyền những phong tục tập quán tốt đẹp cho thế hệ trẻ./.

Lan Phương