Dienbien.gov.vn - 4 năm qua (2016 - 2019), công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về giảm thiểu tình tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trên địa bàn tỉnh đã đạt được một số kết quả tích cực. Nhận thức của cán bộ, nhân dân, nhất là đồng bào DTTS được nâng lên, ý thức chấp hành pháp luật có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước ngăn ngừa, giảm dần tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS.

Bà con dân tộc xã Na Sang, huyện Mường Chà được tuyên truyền, vận động không tảo hôn và không kết hôn cận huyết thống để nâng cao chất lượng dân số.

Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã tồn tại từ lâu trong cộng đồng các dân tộc tỉnh Điện Biên, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết, bao gồm cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan, trong đó, nguyên nhân chủ quan là nguyên nhân cơ bản nhất. Cụ thể, về nguyên nhân khách quan, do ảnh hưởng của những quan niệm, thành kiến, phong tục tập quán lạc hậu. Do tác động, ảnh hưởng mặt trái của cơ chế thị trường. Dân cư sống không tập trung, điều kiện kinh tế, giao thông đi lại khó khăn, đặc biệt là các bản vùng cao vào những tháng mùa mưa. Đây cũng là nguyên nhân khách quan làm gia tăng tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở vùng DTTS.

Về nguyên nhân chủ quan, do sự tồn tại lâu đời trong văn hóa truyền thống và trình độ dân trí, ý thức pháp luật của người dân còn hạn chế. Trong văn hóa truyền thống một số dân tộc, vấn đề kết hôn trong dòng tộc đã từng tồn tại và đến nay vẫn được duy trì chưa thể một sớm, một chiều mà xóa bỏ hủ tục này được. Mặc dù Đảng, chính phủ đã có nhiều chủ trương, chính sách để ngăn chặn tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết nhưng đến nay tình trạng này khá cao trong các dân tộc tỉnh Điện Biên. Các cặp tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đều nằm trong lứa tuổi thanh niên (16 đến dưới 18 tuổi) và thiếu niên (13 đến 14 tuổi), đang học THCS và THPT, điều kiện sống xa gia đình, tiếp cận sớm các phim ảnh, internet trái chiều, đã ảnh hưởng đến tâm sinh lý của các em.

Xác định rằng, chỉ có xóa mù chữ mới có thể nâng cao trình độ dân trí và giúp người dân tiếp thu được kiến thức nên tỉnh Điện Biên đã mở nhiều lớp xóa mù chữ theo hình thức xã hội hóa, giáo viên dạy trên tinh thần tự nguyện. Vì vậy, vấn đề nâng cao dân trí đã đạt được kết quả đáng mừng, nhưng trong vùng DTTS, nhất là ở vùng đặc biệt khó khăn vẫn đang gặp phải các thách thức lớn bởi trình độ của nhân dân các dân tộc không đồng đều. Công tác tuyên truyền còn bất cập, hạn chế và hiệu quả chưa cao.

Trong giai đoạn hiện nay, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, không chỉ đi ngược với thuần phong, mỹ tục của người Việt mà còn vi phạm pháp luật và nguy hại hơn là để lại cho gia đình, xã hội và thế hệ tương lai những hệ lụy khôn lường. Kết hôn sớm làm mất đi cơ hội học tập, việc làm, cơ hội cải thiện điều kiện sống và chăm sóc sức khỏe của bà mẹ và trẻ em. Đặc biệt hôn nhân cận huyết thống ảnh hưởng nghiêm trọng đến giống nòi, phát triển trí tuệ, chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS. Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là vi phạm đạo đức, vi phạm thuần phong, mỹ tục của người Việt Nam, là trái với đường lối của Đảng về “Xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Nhằm ngăn ngừa, đẩy lùi tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vùng DTTS, ngày 14/4/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 498/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2025”.

Ông Giàng A Dình - Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Điện Biên cho biết: Để triển khai thực hiện tốt Quyết định số 498 của Thủ tướng Chính phủ; Ban Dân tộc - cơ quan thường trực Ban chỉ đạo Đề án đã tham mưu UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành Quyết định về Kế hoạch thực hiện Đề án, ra quyết định Thành lập Ban Chỉ đạo. Hằng năm, Ban Dân tộc đã xây dựng và ban hành các Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án, trong đó tập trung đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS nhằm nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của xã hội, cộng đồng và người dân tộc thiểu số trong thực hiện các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình. Tạo sự đồng thuận trong xã hội, nhằm ngăn ngừa tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, góp phần nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS.

Kết quả, từ năm 2016 - 2019, Ban Dân tộc phối hợp với Sở Tư pháp, Bộ đội Biên phòng tỉnh, UBND các địa phương cấp xã tổ chức hội nghị tuyên truyền cho cán bộ và nhân dân ở 5 huyện (Mường Nhé, Nậm Pồ, Tủa Chùa, Mường Chà và Tuần Giáo) có nguy cơ cao về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại 50 xã với tổng số đại biểu tham gia gần 4.000 lượt người, tập trung tuyên truyền vào một số nội dung: phổ biến cung cấp thông tin pháp luật về Dân số, Hôn nhân và gia đình, xử lý vi phạm hành chính, hình sự liên quan đến tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, đặc biệt là các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật hôn nhân và gia đình; chú trọng tuyên truyền về tác hại, hậu quả và hệ lụy do tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống mang lại; để tạo sự hiểu biết, nâng cao nhận thức cho các bậc cha mẹ, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, trẻ vị thành niên, thanh niên, đặc biệt là các đối tượng có nguy cơ hoặc là nạn nhân của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Hướng dẫn triển khai các hoạt động phù hợp với các yếu tố về văn hóa, giới, lứa tuổi và dân tộc để tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức, vận động xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, ngăn ngừa, hạn chế tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống …

Đồng thời thành lập 45 Câu lạc bộ tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho 45 xã. Mỗi Câu lạc bộ có 30 thành viên, do đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã trực tiếp làm Chủ nhiệm câu lạc bộ; tổng kinh phí thực hiện giai đoạn 2016 - 2019 là hơn 1,1 tỷ đồng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì việc thực hiện Quyết định 498 của Thủ tướng Chính Phủ còn có những khó khăn hạn chế. Tập tục tảo hôn của đồng bào DTTS đã có từ lâu đời nên rất khó khăn trong việc truyền thông vận động; Trình độ mặt bằng dân trí còn thấp, công tác truyền thông gặp nhiều khó khăn; Kinh tế đồng bào dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao ảnh hưởng đến việc học và nuôi dạy con nên tình trạng các em bỏ học sớm, thất học vẫn còn xảy ra dẫn đến kết hôn sớm.

Trong thời gian tới, Ban Dân tộc tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan đơn vị liên quan và UBND các xã đặc biệt khó khăn tổ chức các lớp tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho đồng bào DTTS theo Kế hoạch; xây dựng pano tuyên truyền tại các xã vùng đồng bào DTTS; biên soạn cung cấp sổ tay tài liệu hỏi đáp pháp luật về hôn nhân và gia đình, về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; tổng kết đánh giá hoạt động các Câu lạc bộ và nhân rộng mô hình; đồng thời phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh xây dựng phóng sự, tin, bài tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hôn nhân và gia đình, về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, tập trung phản ánh những mặt trái, hệ lụy, hậu quả do tảo hôn và hôn nhân cận huyết gây ra cũng như những hậu quả pháp lý bất lợi đối với người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, nhằm ngăn ngừa, tiến tới chấm dứt tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS trên địa bàn tỉnh./.

Đặng Phương