Dienbien.gov.vn - Là huyện cửa ngõ phía Đông của tỉnh Điện Biên với hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), trong đó dân tộc Thái chiếm tỷ lệ 59,03%, những năm qua, chính quyền và nhân dân huyện Tuần Giáo luôn nỗ lực bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS nói chung và đồng bào dân tộc Thái trên địa bàn huyện nói riêng. Qua việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giảng dạy, học tập tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái từ cấp Tiểu học, Trung học phổ thông trong các nhà trường, đã góp phần quảng bá, giới thiệu, giữ gìn các giá trị văn hóa, nghệ thuật, ngôn ngữ, văn học, phong tục tập quán, sinh hoạt của người Thái, giúp học sinh nhận thức được tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái là một phần giá trị văn hóa, là niềm tự hào của dân tộc.

Giờ học tiếng Thái của học sinh Trường Tiểu học Chiềng Sinh, huyện Tuần Giáo.

Việc bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết các DTTS là cấp thiết để giữ gìn bản sắc văn hóa, thực hiện quyền bình đẳng giữa các dân tộc. Thực hiện chủ trương của Đảng về việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết DTTS, nhiều chính sách cụ thể liên quan đến bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết dân tộc đã được Chính phủ ban hành. Việc tổ chức thực hiện chính sách dạy và học ngôn ngữ DTTS cũng đã được triển khai nghiêm túc tại các trường phổ thông và bổ túc văn hoá vùng đồng bào DTTS trong cả nước.

Thực hiện chính sách tiếng nói, chữ viết các DTTS ở địa phương, UBND huyện Tuần Giáo đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị tăng cường phối hợp với cấp ủy Đảng, Chính quyền các xã, thị trấn thường xuyên kiểm tra nắm tình hình việc bảo tồn, phát huy tiếng nói, chữ viết của các DTTS trên địa bàn huyện. Chính sách dạy và học ngôn ngữ DTTS luôn được quan tâm và tổ chức triển khai nghiêm túc tại các trường tiểu học, THCS trên địa bàn huyện. Cụ thể, giáo viên giảng dạy tiếng Thái được tham gia đào tạo; hàng năm được tham gia các lớp tập huấn do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Học sinh học tiếng Thái được Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo phát sách giáo khoa, tài liệu tham khảo. Đối với giáo viên đứng lớp dạy tiếng Thái được hưởng phụ cấp theo quy định của Chính phủ.

Việc tổ chức thực hiện giảng dạy tiếng Thái được thực hiện theo đúng phân phối chương trình, đảm bảo nội dung và kiến thức, kỹ năng bài học; sử dụng phương pháp dạy học đúng đặc trưng bộ môn, chú trọng rèn kĩ năng đọc, viết cho học sinh; vận dụng sáng tạo phương pháp, hình thức dạy học môn tiếng Việt vào giảng dạy môn tiếng dân tộc. Thường xuyên tích hợp nội dung giáo dục, tuyên truyền, giới thiệu di sản văn hóa trong các môn học chính khóa đặc biệt là những di sản văn hóa mang tính đặc thù vùng, miền.

Kết quả, quy mô trường, lớp, học sinh học tiếng Thái được mở rộng theo từng năm. Cụ thể, năm học 2011 - 2012, có 2 trường tiểu học, 4 lớp và 85 học sinh thì đến năm học 2020 - 2021, có 5 trường dạy tiếng Thái với 31 lớp, 927 học sinh. Dạy văn hóa dân tộc Thái từ năm học 2018 - 2019, tại 3 trường với 14 lớp, 550 học sinh. Năm học 2020 - 2021 tiếp tục thực hiện dạy văn hóa dân tộc Thái tại 3 trường với 14 lớp, 529 học sinh. Chất lượng dạy và học tiếng Thái ngày càng được đảm bảo và nâng cao (hàng năm, số học sinh hoàn thành chương trình học theo yêu cầu đạt từ 99,6% trở lên), đáp ứng mục tiêu giáo dục và giữ gìn và phát huy tiếng nói của dân tộc, tạo điều kiện thuận lợi trong việc huy động học sinh ra lớp, giảm bỏ học và nâng cao chất lượng học tập của học sinh.

Học văn hóa dân tộc Thái tại các nhà trường đã giúp các em có những kiến thức cơ bản về một số tác phẩm văn học dân gian, phong tục tập quán, lễ hội, trò chơi dân gian, văn hóa ẩm thực của dân tộc, góp phần rèn luyện tư duy, cũng như bồi dưỡng tinh thần đoàn kết dân tộc và  ý thức công dân Việt Nam. Thông qua việc học văn hóa và chữ viết của dân tộc mình, các em đã có những hiểu biết thêm về xã hội, tự nhiên, con người, văn hóa, phong tục tập quán dân tộc, từ đó giúp các em có những định hướng về nhân cách, tự nguyện đóng góp công sức vào sự phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Đội ngũ giáo viên dạy tiếng Thái được tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng về công tác dạy học tiếng Thái theo kế hoạch bồi dưỡng của Sở Giáo dục và Đào tạo. Giáo viên tích cực trong tự học, tự nghiên cứu tài liệu, chương trình.

Ngoài ra, việc dạy và học tiếng Thái trong cộng đồng được đồng bào dân tộc Thái trên địa bàn huyện được thực hiện rất tốt. Song song với học tiếng phổ thông, từ khi còn nhỏ và trong sinh hoạt hàng ngày, mỗi một cá nhân người dân tộc Thái đã được bố mẹ, gia đình và cộng đồng dạy tiếng Thái bằng hình thức truyền miệng từ đời này sang đời khác. Đây là hình thức dạy và học tiếng Thái phổ biến và hiệu quả nhất hiện nay. Dân tộc Thái là dân tộc có chữ viết riêng, hiện còn lưu giữ trong cộng đồng người Thái tại huyện Tuần Giáo. Tuy nhiên, việc dạy và học chữ viết của người Thái ở ngoài cộng đồng còn hạn chế, chủ yếu người già, nghệ nhân còn nắm giữ, thế hệ trẻ học tại các cấp học phổ thông. Việc sử dụng chữ Thái ngoài cộng đồng không thường xuyên.

Cùng với đó, Trung tâm Văn hóa - Truyền thanh - Truyền hình huyện thường xuyên thực hiện các hoạt động thông tin tuyên truyền đều có các nội dung về tiếng nói dân tộc Thái như: Dàn dựng các tiết mục, tiểu phẩm tuyên truyền, biên soạn tin bài tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh bằng cả tiếng phổ thông và tiếng Thái; tổ chức tuyên truyền bằng nhiều hình thức như: treo băng zôn, khẩu hiệu tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh tại các xã, bản, xe thông tin lưu động tại các trục đường, lồng ghép vào các hoạt động giao lưu văn nghệ, thể dục thể thao tại cơ sở theo kế hoạch hàng năm của Trung tâm. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức sử dụng tiếng nói, chữ viết các DTTS của cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện. Cùng với đó, thực hiện biên soạn tin bài tuyên truyền phòng, chống dịch Covid - 19 bằng tiếng Thái vào thứ 3 hàng tuần trên sóng FM, trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở; biên soạn tuyên truyền thông điệp 5K bằng song ngữ tiếng Thái - Mông phát trên hệ thống loa truyền thanh 17 xã. Chỉ đạo bộ phận kỹ thuật tiếp sóng Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh tiếp sóng phát tiếng Thái trên khung giờ 19 - 20 giờ hàng ngày.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái trên địa bàn huyện vẫn còn hạn chế. Sau khi học xong chữ viết dân tộc Thái, học sinh không thường xuyên sử dụng nên phần nào ảnh hưởng đến sự duy trì, bảo tồn chữ viết. Mặt khác, việc sử dụng tiếng nói của dân tộc Thái đã được thực hiện có hiệu quả trong các hoạt động văn hóa, thông tin tuyên truyền nhưng việc sử dụng chữ viết vẫn còn rất hạn chế. Nguyên nhân là do nhu cầu thực tế trong cuộc sống và học tập, học sinh không có nhu cầu sử dụng chữ viết Thái; việc sử dụng chữ viết dân tộc Thái với các văn bản hiện nay rất ít người sử dụng.

Ông Mùa Va Hồ - Phó Chủ tịch UBND huyện Tuần Giáo cho biết, thời gian tới, huyện sẽ tiếp tục thực hiện Chương trình được biên soạn và ban hành theo Nghị định của Chính phủ quy định việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của DTTS trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên. Tiếp tục tổ chức dạy học tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh đang học tiếng Thái, tiếng Mông cho đến khi kết thúc chương trình tiểu học theo Đề án (đến năm học 2022 - 2023). Triển khai dạy tự chọn 2 tiết/tuần tiếng Thái, tiếng Mông cho sinh cấp tiểu học và dạy tự chọn 3 tiết/tuần tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh cấp THCS ở những trường phụ huynh, học sinh có nhu cầu học tiếng dân tộc theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tiếp tục triển khai lồng ghép nội dung tìm hiểu văn hóa, truyền thống, phong tục tập quán dân tộc trong các môn học và hoạt động giáo dục trong các nhà trường. Nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên về giảng dạy và hiểu biết về văn hóa, phong tục tập quán dân tộc Thái qua việc tự học, tự bồi dưỡng, tham gia các lớp bồi dưỡng của Sở, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Mục đích nhằm hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Thái trên cơ sở âm vần và thực hành giao tiếp văn bản; bồi dưỡng tình yêu tiếng mẹ đẻ, góp phần bảo tồn, phát triển bản sắc văn hóa dân tộc Thái.../.

Lan Phương