Dienbien.gov.vn - Nằm bên dòng sông Đà huyền thoại, thị xã Mường Lay là một điểm đến đầy hấp dẫn không chỉ bởi vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ mà còn bởi những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo. Trong số đó, nghề làm bánh khẩu xén của đồng bào Thái đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống và văn hóa ẩm thực của người dân nơi đây. Không chỉ là món ăn đặc sản, bánh khẩu xén còn là biểu tượng văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện qua từng miếng bánh giòn tan, ngọt ngào.

Quy trình làm bánh khẩu xén của đồng bào dân tộc Thái tại thị xã Mường Lay

Khẩu xén, trong tiếng Thái, có nghĩa là “bánh cắt nhỏ.” Đây là loại bánh truyền thống được làm từ gạo nếp nương – một loại gạo đặc sản của vùng Tây Bắc, nổi tiếng với độ thơm, dẻo và hương vị đặc trưng không nơi nào có được. Để làm nên những miếng bánh khẩu xén thơm ngon, người làm bánh phải kết hợp sự khéo léo trong từng công đoạn với công thức truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nguyên liệu làm bánh rất đơn giản nhưng đòi hỏi sự chọn lọc kỹ lưỡng. Gạo nếp nương sau khi được ngâm mềm sẽ được hấp chín, giã nhuyễn, rồi trộn đều với đường hoặc mật mía. Hỗn hợp này sau đó được ép mỏng, phơi khô dưới ánh nắng tự nhiên, rồi cắt thành từng miếng nhỏ trước khi đem chiên giòn. Mỗi miếng bánh vàng ruộm mang trong mình vị ngọt bùi của mật mía, hương thơm nhẹ nhàng của gạo nếp, và độ giòn tan đặc trưng đã trở thành nét hấp dẫn khó quên với thực khách.

Đầu năm 2024, nghề làm bánh khẩu xén của người Thái ở Mường Lay đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự công nhận này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là minh chứng cho giá trị văn hóa độc đáo của nghề truyền thống này. Bánh khẩu xén không chỉ là một món ăn mà còn mang ý nghĩa thiêng liêng trong đời sống của người Thái. Trong các lễ hội, đám cưới, lễ mừng cơm mới, hay các dịp Tết, bánh khẩu xén luôn hiện diện như một món quà dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn và cầu mong mùa màng bội thu. Việc công nhận di sản giúp khẳng định tầm quan trọng của nghề làm bánh khẩu xén và mở ra cơ hội quảng bá rộng rãi nét văn hóa đặc sắc này đến với bạn bè quốc tế.

Quá trình làm bánh khẩu xén là một nghệ thuật kết tinh từ bàn tay khéo léo của những người phụ nữ Thái. Từ việc chọn gạo, giã nhuyễn đến ép mỏng, mọi công đoạn đều yêu cầu sự tỉ mỉ và cẩn thận. Đặc biệt, việc phơi bánh dưới ánh nắng tự nhiên là yếu tố quan trọng tạo nên độ giòn đặc trưng của bánh khẩu xén. Trong mỗi gia đình làm bánh, kỹ thuật và bí quyết riêng được truyền lại qua các thế hệ. Điều này không chỉ giữ gìn hương vị đặc trưng của bánh mà còn là cách để người dân bảo tồn những giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc mình.

Nhận thức được tiềm năng của làng nghề bánh khẩu xén, chính quyền và người dân Mường Lay đã không ngừng cải tiến quy trình sản xuất, quảng bá sản phẩm và gắn kết với phát triển du lịch. Hiện nay, các sản phẩm bánh khẩu xén không chỉ được tiêu thụ trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống của người dân. Ông Chui Văn Thành, Phó Chủ tịch Thị xã Mường Lay, cho biết: “Thị xã Mường Lay luôn nhận thức rõ giá trị văn hóa và kinh tế của làng nghề bánh khẩu xén. Chúng tôi đang tích cực hỗ trợ người dân trong việc cải tiến kỹ thuật, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, việc giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của làng nghề luôn được chú trọng, nhằm tạo nguồn thu nhập bền vững và thúc đẩy phát triển du lịch.”

Nhờ sự đồng lòng giữa chính quyền và người dân, làng nghề bánh khẩu xén ngày càng khẳng định vị thế, góp phần lan tỏa nét đẹp văn hóa Thái trắng và phát triển kinh tế địa phương. Du khách khi đến Mường Lay có thể trực tiếp tham gia trải nghiệm quy trình làm bánh khẩu xén tại các gia đình làm nghề. Từ việc giã gạo, ép bánh đến chiên bánh, du khách sẽ được tận mắt chứng kiến và cảm nhận sự kỳ công trong từng công đoạn. Thưởng thức những miếng bánh giòn tan, nóng hổi ngay tại chỗ không chỉ là trải nghiệm ẩm thực độc đáo mà còn là cơ hội để hiểu thêm về đời sống và văn hóa của người Thái trắng.

Sự công nhận của Nhà nước và sự quan tâm từ chính quyền địa phương đã tạo động lực lớn cho người dân Mường Lay trong việc phát triển làng nghề bánh khẩu xén. Các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật, quảng bá thương hiệu đang được triển khai mạnh mẽ, hướng tới việc đưa bánh khẩu xén trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng của Điện Biên. Bên cạnh đó, việc kết hợp giữa làng nghề và các hoạt động du lịch trải nghiệm cũng đang được đẩy mạnh. Làng nghề bánh khẩu xén không chỉ là điểm đến ẩm thực mà còn là nơi để du khách khám phá văn hóa, hòa mình vào đời sống thường nhật của đồng bào Thái.

Làng nghề bánh khẩu xén ở Mường Lay là minh chứng sống động cho sự gắn kết giữa văn hóa và đời sống. Những miếng bánh giòn tan, ngọt ngào mang hương vị của núi rừng Tây Bắc không chỉ làm say lòng du khách mà còn kể câu chuyện về tình người, tình quê hương. Hãy một lần đến Mường Lay, thưởng thức bánh khẩu xén, và cảm nhận vẻ đẹp văn hóa đậm đà của một vùng đất giàu bản sắc. Nơi đây, mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn mà còn là cả tâm hồn, niềm tự hào của người dân vùng cao, để lại dư vị khó quên trong lòng mỗi du khách./.

Nguyễn Dịu