Dienbien.gov.vn - Nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Điện Biên, Tủa Chùa là huyện vùng cao mang vẻ đẹp nguyên sơ và hồn hậu của đất trời Tây Bắc. Không chỉ thu hút bởi thiên nhiên hùng vĩ, nơi đây còn là không gian văn hóa đặc sắc – nơi bảy dân tộc cùng chung sống như: Mông, Thái, Dao, Khơ Mú, Xạ Phang, Phù Lá và Kinh. Mỗi dân tộc góp phần tạo nên một Tủa Chùa nhiều thanh sắc, giàu bản sắc văn hóa. Trong đó, người Dao nổi bật với truyền thống tâm linh sâu sắc và bản lĩnh gìn giữ văn hóa bền bỉ. Những ngôi nhà trình tường nằm giữa sườn núi, trang phục chàm thêu tay, hay các nghi lễ truyền thống… chính là minh chứng sinh động cho một không gian văn hóa đang hiện hữu, lan tỏa và hòa nhịp cùng thời đại.

Nghề dệt vải của phụ nữ Dao

Lễ cấp sắc, hay còn gọi là lễ Tủ cải, là nghi thức đặc biệt thiêng liêng trong đời sống của người Dao. Đây không chỉ là dấu mốc trưởng thành của một cá nhân mà còn là lời khẳng định bản ngã, đánh dấu sự hội nhập của một người đàn ông vào cộng đồng với vai trò gánh vác nghi thức tâm linh, giữ gìn niềm tin và truyền thống. Lễ cấp sắc được tổ chức công phu, kéo dài trong nhiều ngày đêm, bao gồm các nghi lễ như dựng đàn, mời tổ tiên, gọi hồn, ban sắc lệnh và truyền dạy những điều cấm kỵ. Trong không gian linh thiêng, mùi nhang thơm quyện với tiếng khèn, tiếng chiêng vọng lên từ lòng đất như một bản giao hưởng giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người và thần linh.

Tại bản Làng Tẻn của xã Huổi Só, phụ nữ Dao vẫn miệt mài ngày ngày với công việc thêu tay trên nền vải chàm – một nét văn hóa truyền đời không chỉ vì cái đẹp mà còn là sự nối dài ký ức dân tộc. Trang phục của người Dao không đơn giản là quần áo, đó là một biểu tượng văn hóa, một cách kể chuyện không lời, là cuốn sử ký bằng chỉ thêu và hoa văn. Mỗi đường kim mũi chỉ trên chiếc áo dài, khăn đội đầu, hay thắt lưng đều mang những ý nghĩa nhất định, mô tả vũ trụ quan, quan niệm nhân sinh và khát vọng sống của người Dao. Từ trang phục nam với áo dài, quần bó, khăn vấn cho đến bộ váy áo phụ nữ đen chàm thêu họa tiết hình học và hoa văn tự nhiên – tất cả là sự kết hợp hoàn hảo giữa thẩm mỹ, tín ngưỡng và bản lĩnh của một dân tộc biết mình là ai và mình đến từ đâu.

Ẩm thực người Dao là sự phản ánh chân thực nhất đời sống lao động, gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Không quá cầu kỳ nhưng đủ để làm đắm say lòng người, các món ăn như cá nướng Pa Pỉnh Tộp, thịt trâu gác bếp, xôi ngũ sắc, thắng cố, rượu ngô men lá… không chỉ ngon mà còn mang theo hồn cốt của đất rừng, của những mùa lúa chín, những phiên chợ xuân và những bữa cơm sum vầy bên bếp lửa. Mỗi bữa cơm của người Dao không chỉ là thời gian ăn uống, mà là không gian giao thoa giữa các thế hệ, nơi con cháu học cách gói bánh, nấu món cũ và nhắc nhau về những điều tổ tiên dạy lại.

Du khách giao lưu trong không gian văn hóa dân tộc Dao huyện Tủa Chùa

Chị Điêu Thị Vân, cán bộ văn hóa xã Huổi Só – từng chia sẻ: “Văn hóa Dao không phải để trưng bày, mà để sống”. Từ lễ cấp sắc đến nghề thêu tay, từ mâm cơm gia đình đến câu hát ru em, người Dao tại Tủa Chùa vẫn lặng lẽ giữ lửa văn hóa qua từng hành động nhỏ bé thường nhật. Đó là minh chứng rằng văn hóa không chỉ tồn tại trong sách vở, mà sống động giữa đời sống – nếu được yêu thương và trân trọng.

Trong những năm gần đây, Tủa Chùa đã mạnh dạn định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa. Những mô hình như Homestay Pa Phông (xã Huổi Só), ruộng bậc thang Sính Phình, hay chợ phiên Xá Nhè… đang được khai thác như những điểm đến mang đậm bản sắc và giá trị trải nghiệm thực tế. Du khách đến Tủa Chùa không chỉ để ngắm cảnh mà còn để sống như một người bản địa – cùng người Dao thêu áo, giã bánh dày, nấu rượu ngô, dệt vải và lắng nghe những câu chuyện truyền đời bên bếp lửa. Đây chính là điểm nhấn đặc biệt, là bước đi đầy tự tin của Tủa Chùa trên hành trình phát triển du lịch bền vững từ chính văn hóa mình sở hữu.

Không gian văn hóa dân tộc Dao tại Tủa Chùa không đơn thuần là một “sản phẩm du lịch” mà là mạch sống bền bỉ giữa đại ngàn. Trong dòng chảy hội nhập, việc giữ gìn và tôn vinh văn hóa không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng người Dao, mà còn là tài sản chung, là sự khẳng định vị thế của một vùng đất – nơi mà quá khứ và hiện tại gặp nhau trong nhịp sống đầy tự hào./.

Nguyễn Dịu