Dienbien.gov.vn – Sau 10 năm triển khai thực hiện điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân được cải thiện rõ rệt sau thời gian điều trị. Đến nay, việc mở rộng cơ sở điều trị, lồng ghép hoạt động điều trị Methadone với hệ thống tổ chức mạng lưới y tế và các dịch vụ phòng chống HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh đã tạo thuận lợi để người bệnh có thể dễ dàng tiếp cận nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Điều trị nghiện các dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone mang lại kết quả thiết thực cả mặt điều trị lẫn xã hội.

Theo thống kê tính đến 31/5/2018, Điện Biên lũy tích các trường hợp nhiễm HIV là 7.236 trường hợp. Lũy tích số bệnh nhân nhiễm HIV chuyển giai đoạn AIDS 5.297 ca (trong đó số mới chuyển giai đoạn AIDS trong kỳ 20 ca, tăng 4 ca so với cùng kỳ), tử vong do AIDS 3.611 ca (trong đó số mới tử vong trong kỳ 34 ca, tăng 2 ca so với cùng kỳ); số ca còn sống quản lý được 3.457 ca, đạt 95,4%. Trong 6 tháng đầu năm 2018 có 123 trường hợp nhiễm HIV mới, giảm 23 trường hợp so với cùng kỳ năm 2017; tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS lây qua đường máu là 48,78% giảm 7,56% so với cùng kỳ, đường tình dục là 45,53% tăng 6,8% đường truyền mẹ con là 4,88% tăng 2,77%, đường lây truyền không rõ 0,81% giảm 2,01%. Tỷ lệ nhiễm HIV chủ yếu là nam giới 70,73% tăng 2,42% so với năm 2017. Nữ chiếm 29,27% so với năm 2017 giảm 2,42%. Lứa tuổi lây nhiễm cao là từ 20 đến 39 tuổi. Hiện nay 10/10 huyện/thị xã/ thành phố; 120/130 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh có người nhiễm HIV/AIDS. Tỷ lệ người nhiễm HIV còn sống quản lý được trên dân số là 0,6%

Chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone triển khai tại tỉnh Điện Biên từ năm 2010 luôn được các cấp Ủy Đảng, Chính quyền quan tâm chỉ đạo, cụ thể như: Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên ra Thông báo kết luận số 730-TB/TU về Đề án triển khai thí điểm điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone; UBND tỉnh ban hành quyết định số 937/QĐ-UBND về việc phê duyệt Chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone trên địa bàn tỉnh; kế hoạch số 1349/KH-UBND của UBND tỉnh về kế hoạch triển khai Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tỉnh Điện Biên năm 2010-2011…Trong gia đoạn từ năm 2011-2017 trên địa bàn tỉnh triển khai thành lập 8 cơ sở điều trị và 29 cơ sở cấp phát thuốc Methadone. Năm 2018 đang triển khai mở rộng mới 7 cơ sở cấp phát thuốc Methadone tại huyện Điện Biên Đông, Mường Ảng, Tuần Giáo, Tủa Chùa, Mường Nhé dự kiến sẽ có 5 cơ sở cấp phát thuốc đi vào hoạt động trong quý IV năm 2018, phấn đấu đến cuối năm 2018 toàn tỉnh có 8 cơ sở điều trị và 34 cơ sở cấp phát thuốc (hiện có 8 cơ sở điều trị và 29 cơ sở cấp phát thuốc Methadone đang hoạt động). 

Công tác tuyên truyền về điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone trên địa bàn tỉnh đã được các sở, ban, ngành của tỉnh quan tâm đưa tin tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, bảng tin tại cơ sở điều trị cụ thể đã tổ chức 936 buổi truyền thông với 67.436 lượt người nghe, phát 31.200 tờ rơi và 32.000 sách nhỏ về điều trị Methadone và HIV/AIDS; xây dựng 15 nhóm câu lạc bộ bệnh nhân điều trị Methadone với 750 bệnh nhân tham gia; câu lạc bộ sinh hoạt 1 lần/tháng với nội dung nói chuyện chuyên đề như: Các liệu pháp dự phòng tái nghiện, cách đối phó với cơn thèm nhớ và hội chứng cai, kỹ năng từ chối, cách sử dụng bao cao su đúng cách, tuyên truyền, phổ biến các kiến thức về điều trị Methadone, lợi ích của điều trị và tuân thủ điều trị, giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, viên gan B,C…

Đánh giá hiệu quả điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế giai đoạn 2008-2018, đã mang lại kết quả thiết thực: Kết quả xét nghiệm ma túy trong nước tiểu trong 6 tháng đầu năm 2018 tại cơ sở điều trị Methadone Noong Bua cho thấy: Với bệnh nhân mới khởi liều điều trị trong vòng 6 tháng tỷ lệ  dương tính % test nước tiểu là: test ngẫu nhiên 111 bệnh nhân, có 46 bệnh nhân (+) chiếm tỷ lệ 41,4%; với bệnh nhân đã điều trị sau 6 tháng thì test ngẫu nhiên 688 bệnh nhân, có 78 bệnh nhân (+) chiếm tỷ lệ 11,3%. 

Hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV trong số bệnh nhân trước và sau khi tham gia điều trị Methadone cho thấy tỷ lệ nhiễm HIV mới trong bệnh nhân điều trị Methadone là 0,1% (sau 3 năm triển khai chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone chỉ có 1 bênh nhân nhiễm HIV mới/1.000 bệnh nhân khi vào điều trị Methadone). Kết quả nghiên cứu IBSS vòng II, III của Bộ y tế: Tỷ lệ nhiễm HIV trong số bệnh nhân tham gia điều trị Methadone là 16,6%; so với nhóm nghiện chích ma túy không tham gia điều trị năm 2009 là 56%, năm 2013 là 30%.

Chất lượng cuộc sống và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân được cải thiện rõ rệt từ khi điều trị Methadone: Thể chất tăng từ 2,6% trước điều trị lên 77,5% sau điều trị; tâm lý tốt tăng từ 5% trước điều trị lên 82,9% sau điều trị; môi trường xã hội tốt tăng từ 1,8% trước điều trị lên 67,6% sau điều trị; môi trường gia đình tốt tăng từ 3,8% trước điều trị lên 80,2% sau điều trị. Tỷ lệ sử dụng dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV tăng từ 79% lên 93,6%; tỷ lệ bệnh nhân nhận được bao cao su tăng từ 56,9% lên 68%; tỷ lệ bệnh nhân được hỗ trợ từ các dich vụ xã hội tăng từ 24,9% lên 42,2%. 78,5% bệnh nhân tự đánh giá tuân thủ tốt điều trị; 21,4% ở mức độ trung bình. Sức khỏe tâm thần của bệnh nhân sau khi tham gia điều trị Methadone giảm mạnh so với trước khi điều trị: Tỷ lệ bệnh nhân có trầm cảm giảm từ 31,4% xuống còn 0,8%; khó kiểm soát hành bi bạo lực giảm từ 8,1% xuống còn 0,3%; có hành vi tự tử giảm từ 2,4% xuống 0,1%. 

Hành vi vi phạm pháp luật, mâu thuẫn trong gia đình ở bệnh nhân trước và sau khi tham gia điều trị Methadone được thay đổi tích cực. Các hành vi vi phạm pháp luật của bệnh nhân đã giảm mạnh sau khi thamm gia điều trị. Tình hình an ninh trật tự xã hội ở địa bàn triển khai điều trị Methadone có sự thay đổi rõ rệt, làm giảm tình trạng trộm cắp, từ đó giảm tỷ lệ vi phạm pháp luật; qua đó góp phần tăng cường an ninh trật tự và bảo đảm an toàn xã hội.

Để có được những kết quả trên là nhờ vào đội ngũ cán bộ trực tiếp làm việc tại các cơ sở điều trị cai nghiện bằng thuốc Methadone. Vì vậy, công tác đào tạo cho 100% cán bộ của các cơ sở điều trị, cơ sở cấp phát thuốc Methadone trên địa bàn tỉnh được đào tạo theo chương trình đào tạo của Bộ Y tế và được cấp chứng chỉ chuyên môn về điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone theo quy định của Bộ Y tế. Đến thời điểm hiện tại đã đào tạo tại tỉnh được 4 lớp cho 135 lượt cán bộ. Trong điều kiện nguồn kinh phí của tỉnh còn hạn hẹp, ngành Y tế đã tranh thủ sự hỗ trợ của các dự án và tổ chức quốc tế trong việc cung cấp trang thiết bị, đào tạo chuyên môn.

Tuy nhiên công tác triển khai điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone trên địa bàn tỉnh còn gặp khó khăn ở một số địa phương nơi có cơ sở Methadone, UBND và các ban ngành của xã chưa thực sự quan tâm vào cuộc trong việc tuyên truyền vận động người nghiện ma túy tham gia điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone. Về nguồn lực đầu tư cho chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế còn hạn chế. Điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone là điều trị lâu dài, trong khi đó bệnh nhân hàng ngày phải đến các cơ sở điều trị, cơ sở cấp phát thuốc Methadone uống thuốc, nên rất khó khăn cho những bệnh nhân khi đi làm ăn xa, công việc không ổn định, nhà ở xa cơ sở uống thuốc, do đó tỷ lệ bệnh nhân bỏ trị cao. Bên cạnh đó, đa số bệnh nhân ở vùng cao là những hộ nghèo, kinh tế đặc biệt khó khăn cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp cận dịch vụ và duy trì điều trị…

Triển khai công tác điều trị nghiện giai đoạn 2018-2020, ngành y tế đề ra chỉ tiêu: Điều trị thay thế nghiện các dạng thuốc phiện bằng Methadone cho 4.400 người nghiện ma túy; giảm lây nhiễm HIV trong nhóm người nghiện các chất dạng thuốc phiện ra cộng đồng. Duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động của 8 cơ sở điều trị, 29 cơ sở cấp phát thuốc Methadone trên địa bàn tỉnh. Năm 2018 triển khai mới 7 cơ sở cấp phát thuốc Methadone tại 6 huyện Điện Biên, Điện Biên Đông, Mường Ảng, Mường Nhé, Tuần Giáo, Tủa Chùa điều trị chi 380 bệnh nhân. Năm 2019 triển khai mở mới 1 cơ sở cấp phát tại xã Pú Nhi huyện Điện Biên Đông điều trị cho 60 bệnh nhân. Năm 2020 mở mới 6 cơ sở cấp phát Methadone tại xã Tìa Dình, Pú Hồng, Chiềng Sơ huyện Điện Biên Đông; xã Mường Mùn huyện Tuần Giáo; xã Mường Tùng huyện Mường Chà; xã Nà Bùng huyện Nậm Pồ. Triển khai điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Buprephine.

Để duy trì thành quả đạt được và tăng số người nghiện ma túy được điều trị bằng thuốc thay thế, trong thời gian tới cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các ban ngành của xã nơi có cơ sở điều trị, cơ sở cấp phát thuốc Methadone; tăng cường công tác truyền thông, vận động chính sách; tiếp tục mở rộng mô hình cấp phát thuốc tại tuyến xã, triển khai cấp phát thuốc tại nhà; tăng cường hoạt động truyền thông sâu rộng, thường xuyên. Tạo điều kiện thuận lợi, cơ hội được đào tạo nghề, cơ hội việc làm để ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cồng đồng giúp bệnh nhân tuân thủ tốt điều trị Methadone, góp phần phòng, chống các tệ nạn xã hội, đảm bảo an ninh, an toàn xã hội./.

Thanh Tâm