Dienbien.gov.vn - Sau 6 năm với hàng loạt nỗ lực của nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị… trong việc thực hiện Quyết định số 105/QĐ-UBND ngày 28/12/2012 của UBND tỉnh Điện Biên (giai đoạn 2011-2020) để bảo tồn và phát triển mọi mặt đời sống dân tộc Cống trên địa bàn tỉnh; nhìn chung với đồng bào dân tộc Cống thì đây được coi là cơ hội đặc biệt để vực dậy kinh tế từng gia đình, bản làng và hơn cả là điều kiện để vực dậy một tộc người đang đứng trước nguy cơ mai một vốn văn hóa dân gian và tầm vóc giống nòi...

Đồng bào dân tộc Cống cùng tham gia vòng xoè thể hiện sự gắn kết chặt chẽ của cộng đồng.

Thời điểm Quyết định số 105/QĐ-UBND ban hành thì trên địa bàn tỉnh dân tộc Cống sinh sống ở 4 bản thuộc địa bàn 2 xã, 2 huyện, là: bản Púng Bon và bản Huổi Moi, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên; bản Lả Chà, xã Pa Tần và bản Nậm Kè, xã Nậm Kè, huyện Mường Nhé. Nhưng nay, sau khi chia tách, thành lập một số bản mới, dân tộc Cống sinh sống ở 6 bản, thuộc 3 huyện, gồm: Bản Lả Chà và bản Lả Chà A (xã Pa Tần, huyện Nậm Pồ), bản Nậm Kè (xã Nậm Kè, huyện Mường Nhé), bản Si Văn, Huổi Moi và Púng Bon (xã Pa Thơm, huyện Điện Biên) với tổng số 215 hộ, 1.045 nhân khẩu.

Theo báo cáo mới nhất (tháng 02/2019) của UBND tỉnh Điện Biên, về “Kết quả thực hiện Đề án “phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc Cống tỉnh Điên Biên” năm 2018, cho biết: Đề án phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc Cống là một động lực lớn thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc Cống nói riêng, đồng thời là nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh các xã được thụ hưởng Đề án. Được Chính phủ quan tâm, các bộ, ngành trung ương hướng đẫn cụ thể tạo điều kiện để tỉnh lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành, các đoàn thể xã hội triển khai thực hiện đạt hiệu quả cao nhất. Đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân với mục đích cuối cùng là phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo bền vững vùng dân tộc Cống và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Cống.

Để đảm bảo thống nhất trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai Đề án, tại Quyết định số 105/QĐ-UBND ngày 28/02/2012, UBND tỉnh Điện Biên đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các ngành, UBND các huyện và UBND các xã được thụ hưởng Đề án phối hợp, tổ chức triển khai thực hiện. Quá trình tổ chức, triển khai thực hiện đã tuyên truyền rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng của tỉnh, huyện và Ban Dân tộc tỉnh đã cử cán bộ trực tiếp phổ biến, tuyên truyền các nội dung của Đề án cho đồng bào dân tộc Cống. Qua đó để nhân dân thấy được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, xác định rõ trách nhiệm của mình trong phối hợp thực hiện và giám sát Đề án.

Một góc bản Púng Bon, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên.

Thực tế cho thấy tuy sống cạnh các dân tộc khác, nhưng do nhiều nguyên nhân cả chủ quan, khách quan nên đời sống dân tộc Cống tụt hậu hơn so với các dân tộc trong địa bàn. Đặc biệt nguy cơ tụt hậu về kinh tế, suy thoái giống nòi, mai một về văn hóa, phong tục tập quán và ngôn ngữ đang ngày càng đáng báo động. Ngôn ngữ của người Cống không gắn với ngôn ngữ tiếng Việt (tiếng phổ thông), người Cống cũng không có chữ viết riêng do vậy họ gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp, hòa đồng. Địa bàn cư trú của người Cống đều gần với các bản của người Thái, người Lào và người Dao nên người Cống sử dụng ngôn ngữ của các dân tộc này để giao tiếp. Điều này đã khiến ngôn ngữ dân tộc Cống ngày càng mai một theo xu hướng đồng hóa với các dân tộc khác. Và đây cũng chính là khó khăn, trở ngại trong nỗ lực đưa dân tộc Cống tiếp cận các chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Cùng với đó là điều kiện sống thấp kém do tập quán canh tác lạc hậu (chủ yếu canh tác trên đất dốc, năng suất thấp) nên đời sống dân tộc Cống vô cùng khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc Cống khá cao (chiếm tới 78,8% thời điểm tháng 01/2014), còn lại chỉ là những hộ tạm đủ ăn. Đời sống khó khăn, nhận thức hạn chế, hủ tục nhiều đã buộc dân tộc Cống trong cái vòng luẩn quẩn nghèo đói - mê tín dị đoan. Càng mê tín nên lại càng nghèo; ốm đau không có tiền thuốc thang, không đi trạm xá hay bệnh viện mà chỉ ở nhà tự chữa bằng lá rừng hoặc nhờ thầy cúng thầy mo. Thêm nữa là tình trạng hôn nhân cận huyết càng khiến cho người Cống ngày càng giảm sút về thể lực và trí tuệ, khiến dân tộc Cống thêm tụt hậu, lạc lõng so với nhiều dân tộc khác trên cùng địa bàn cư trú.

Đánh giá của UBND tỉnh về mục tiêu của Đề án từ khi triển khai thực hiện đến nay (tháng 02/2019), cho biết nguồn vốn đầu tư được phê duyệt là 159.250 triệu đồng (vốn Trung ương cấp cho Đề án là 149.550 triệu đồng) với tổng danh mục công trình được phê duyệt là 41 danh mục công trình. Trong đó, về giao thông: Các bản đều được xây dựng mới và nâng cấp đường giao thông từ trụ sở xã theo tiêu chí giao thông nông thôn loại C, mặt cấp phối và bê tông, hệ thống thoát nước bê tông, đảm bảo giao thông đi được 4 mùa. Xây dựng mới 2 cầu treo bản Lả Chà và bản Púng Bon. Đạt 100% mục tiêu đề ra của Đề án. Về thủy lợi: Đang triển khai trình chủ trương đầu tư 2 công trình phục vụ cho 2 bản là bản Lả Chà và bản Huổi Moi (riêng các bản còn lại được đầu tư bằng nguồn vốn khác). Dự kiến hoàn thành mục tiêu Đề án trong năm 2020.Về nước sinh hoạt: 3 công trình phục vụ cho 5 bản (nước sinh hoạt bản Lả Chà, Lả Chà A; nước sinh hoạt bản Púng Bon, Si Văn và nước sinh hoạt bản Nậm Kè) đang triển khai trình chủ trương đầu tư dự kiến khởi công mới vào năm 2019 đảm bảo đủ nước sinh hoạt cho các bản. Dự kiến hoàn thành mục tiêu của Đề án trong năm 2019. Về nhà lớp học: Hiện nay 4/5 bản có nhà lớp học kiên cố theo Quyết định 159/2002/QĐ-TTg và Quyết định 2123/QĐ-TTg ngày 22/11/2010 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Đề án phát triển giáo dục đối với các dân tộc đặc biệt ít người giai đoạn 2010-2015. Trang thiết bị dạy học cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh. Về nhà văn hóa: Do nguồn vốn hàng năm hạn chế, mặt khác ưu tiên cho các công trình về giao thông trước, nên đến nay chưa triển khai xây dựng được nhà văn hóa nào. Dự kiến hoàn thành mục tiêu của Đê án trong năm 2020. Về điện sinh hoạt: 4/5 bản đã có điện lưới quốc gia phục vụ sinh hoạt và sản xuất; năm 2018 triển khai nâng cấp hệ thống điện tại 2 bản là Púng Bon và Si Văn, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên.

Tiếp sức cho đồng bào dân tộc Cống vươn lên trên tất cả mọi mặt, Đề án Phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc Cống tỉnh Điện Biên được vì như “chiếc phao cứu sinh” cho cả một tộc người. Với tổng số vốn do Trung ương đầu tư trên 187 tỷ đồng trong suốt thời gian thực hiện (2011-2020), đồng bào dân tộc Cống ở Điện Biên sẽ được hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng thiết yếu (điện, đường, trường, trạm...); hỗ trợ đến từng hộ gia đình trong sản xuất nông - lâm nghiệp và các điều kiện khác để ổn định đời sống; trẻ em đi học được hưởng các chính sách hỗ trợ đào tạo, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em.

Được sự quan tâm tạo điều kiện của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội các dân tộc đặc biệt ít người, đưa các dân tộc này thoát khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu, chậm phát triển, hoà nhập với sự phát triển chung của cả nước, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Đề án được nhân dân vùng dân tộc Cống tỉnh Điện Biên đồng tình ủng hộ, bởi đây là cơ hội, là bước tạo tiền đề vật chất đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần đắc lực trong công cuộc xoá đói, giảm nghèo của đồng bào Cống...

Tuyết Anh