Dienbien.gov.vn - Là miền đất hội tụ nhiều tiềm năng văn hoá, du lịch hấp dẫn, với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng, kho tàng văn hoá độc đáo và đặc sắc. Từ nhiều năm qua, tỉnh Điện Biên luôn xác định văn hóa các dân tộc là nguồn lực to lớn và cũng là đối tượng để triển khai các nhiệm vụ bảo tồn, phát triển văn hóa gắn với phát triển du lịch, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, từ đó đã quan tâm xây dựng, triển khai nhiều chương trình, đề án, kế hoạch về bảo tồn, phát triển văn hóa các DTTS.

Trang phục truyền thống dân tộc: Khơ Mú, Xạ Phang - Hoa, Thái trắng của huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên.

Điện Biên là tỉnh miền núi, biên giới, dân số trên 63 vạn người, với 19 dân tộc cùng sinh sống. Các dân tộc tỉnh Điện Biên được chia thành 6 nhóm theo ngôn ngữ. Đồng bào các dân tộc thường sống tập trung thành từng bản, có sự phân bố dân cư rõ rệt theo độ cao và cư trú ở hầu hết mọi địa hình, gắn với mỗi loại địa hình đó đồng bào đã sáng tạo cho mình những nét văn hóa riêng biệt từ kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực đến phong tục tập quán, tín ngưỡng...

Để thực hiện hiệu quả Kết luận số 65, ngày 30/10/2019 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc trong tình hình mới trên địa bàn tỉnh, công tác tuyên truyền được tỉnh thực hiện với nhiều hình thức gắn với chức năng nhiệm vụ như tuyên truyền trên hệ thống trang thông tin điện tử; thông qua các hoạt động biểu diễn văn nghệ, thi đấu thể thao dân tộc, thư viện lưu động, tuyên truyền lưu động, chiếu phim lưu động tại cơ sở; các hình thức cổ động trực quan, xe loa lưu động, tranh, ảnh, pa nô, áp phích, căng treo băng rôn, khẩu hiệu tại nơi công cộng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc bảo tồn, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc; xóa bỏ tập quán lạc hậu, không phù hợp với đời sống hiện đại; công tác bảo tồn văn hóa, ngôn ngữ, chữ viết, tập quán của các DTTS; phản ánh hoạt động của các thiết chế văn hóa thông tin, thể thao cơ sở. Qua tuyên truyền đã nâng cao nhận thức về những hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, tình trạng bạo lực gia đình và các tệ nạn xã hội; tăng cường việc giữ gìn, phát huy các giá trị đạo đức trong gia đình, lối sống, cách ứng xử trong gia đình; phát huy các giá trị văn hóa trong đồng bào DTTS trên địa bàn.

Cùng với đó, các thiết chế văn hoá, thể thao cơ sở được đầu tư. Cụ thể, hiện nay toàn tỉnh có 10/10 nhà văn hóa huyện đạt 100%; 102/129 nhà văn hóa xã, phường, thị trấn, đạt 79,07%; 803/1.446 nhà văn hóa thôn, bản, khu dân cư, đạt 54,18%; 12 sân vận động (9 sân có khán đài), 124 sân Bóng đá (15 sân Bóng đá thảm cỏ nhân tạo), 1 sân Điền kinh, 9 sân Tennis, 123 nhà tập luyện (trong đó có 33 nhà tập luyện đa năng), 29 Bể bơi, 59 sân Bóng rổ, 445 sân Bóng chuyền, 838 sân Cầu lông, Đá cầu, Pickleball và trên 300 các khu thể thao khác. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao hiện có trên địa bàn toàn tỉnh đã bước đầu đáp ứng được một phần nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tham gia hoạt động thể thao của các tầng lớp nhân dân, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo và đảm bảo quốc phòng an ninh trên địa bàn. Hầu hết các nhà văn hóa đều được trang bị các trang thiết bị như: bàn, ghế, tăng âm, loa đài... để tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức khoa học kỹ thuật; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, nếp sống văn minh; tổ chức hội họp, hội nghị tập huấn, hội nghị sơ kết, tổng kết kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội hàng năm; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và một số hoạt động khác.

Các Chương trình, Đề án của Trung ương và của tỉnh đối với công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào các dân tộc được triển khai, tiêu biểu như: Đề án Bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030; Đề án bảo tồn trang phục truyền thống các DTTS, thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia về bảo tồn lễ hội truyền thống.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 20 di sản văn hóa được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có 2 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; có 35 di tích được xếp hạng (1 di tích quốc gia đặc biệt, 14 di tích cấp quốc gia, 20 di tích cấp tỉnh); có 41 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể; 3 loại hình được bảo tồn; tỷ lệ các dân tộc có giá trị di sản văn hoá được bảo tồn phát huy đạt 63,16%.

Tỉnh đã phối hợp với Cục Văn hóa cơ sở - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai mô hình “Bảo tồn, phát huy các làn điệu dân ca, dân vũ của dân tộc Si La gắn với phát triển Du lịch” và Lớp tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa DTTS và xây dựng mô hình bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa xòe, múa sạp” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh. Tổ chức khảo sát, nghiên cứu và khai thác thông tin về dân ca của dân tộc Tày trên địa bàn tỉnh; tổ chức lớp truyền dạy nghề làm trang phục truyền thống của dân tộc Xinh Mun tại xã Chiềng Sơ, huyện Điện Biên Đông và nghệ thuật chế tác khèn của dân tộc Mông trên địa bàn huyện Mường Nhé, huyện Mường Ảng, huyện Tủa Chùa; bảo tồn, phục dựng lễ Cúng thần rừng của dân tộc Kháng tại huyện Tuần Giáo và lễ Cúng tổ tiên của dân tộc Thái, ngành Thái trắng tại huyện Mường Nhé; tổ chức kiểm kê văn hoá dân tộc Mông, ngành Mông trắng trên địa bàn tỉnh; xuất bản cuốn sách “Lễ hội truyền thống các dân tộc tỉnh Điện Biên”; sách Di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc tỉnh Điện Biên; sách Di tích của các DTTS trên địa bàn tỉnh…

Ngoài ra, đã thực hiện được 47 buổi tuyên truyền, giáo dục tại các trường học trên địa bàn tỉnh và tuyên truyền, giới thiệu về Chiến thắng Điện Biên Phủ; tổ chức 10 cuộc trải nghiệm “Chúng em là chiến sỹ Điện Biên”; đã tiến hành tổng kiểm kê, đánh giá về di sản văn hóa của 18/19 dân tộc. Tiếp đó, kiểm kê chi tiết về di sản văn hóa của 7 dân tộc. Có 9/10 huyện, thị xã, thành phố được hỗ trợ phát triển ít nhất 1 nghề thủ công truyền thống hoặc hỗ trợ bảo tồn và phát triển một số loại hình di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu. 218/225 công chức văn hóa - xã hội cấp xã là người DTTS.

Công tác bảo tồn và phát huy lễ hội, nghề truyền thống, đã tiến hành bảo tồn một số di sản từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa như: “Lễ Nhảy lửa” của dân tộc Dao, ngành Dao đỏ tại bản Huổi Sâu, xã Pa Tần, huyện Nậm Pồ; “Lễ Cầu mùa” dân tộc Khơ Mú tại bản Huổi Lốt, xã Mường Mùn, huyện Tuần Giáo; “Lễ mừng cơm mới” của dân tộc Lào, tại bản Mường Luân, xã Mường Luân, huyện Điện Biên Đông; Lễ Cúng lá lúa của dân tộc Kháng tại bản Quảng Lâm, xã Quảng Lâm, huyện Mường Nhé. Đã tổ chức lớp truyền dạy nghệ thuật xòe truyền thống của người Thái cho cán bộ, công chức, viên chức trong ngành; các đội văn nghệ thôn, bản, tổ dân phố; giáo viên, học sinh một số trường học; lực lượng vũ trang...

Cùng với đó, hoạt động truyền thông, vận động, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của đồng bào DTTS ở địa bàn các xã, thôn, bản có tỷ lệ hoặc nguy cơ cao về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được tăng cường. Đa số các địa phương đưa các quy định về phòng chống tảo hôn vào xây dựng hương ước, quy ước, bình xét gia đình văn hóa, qua đó góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào DTTS trên địa bàn. Hầu hết các lễ cưới trên địa bàn tỉnh được tổ chức theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Tuy còn nhiều khó khăn, song những kết quả sau 5 năm triển khai thực hiện Kết luận số 65-KL/TW có thể khẳng định quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về công tác dân tộc là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng của đồng bào DTTS&MN. Tình hình kinh tế, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân vùng đồng bào DTTS&MN ngày càng được cải thiện, kinh tế tiếp tục phát triển, tỷ lệ đói nghèo giảm. Đời sống văn hóa - xã hội của đồng bào các dân tộc trên địa bàn từng bước được nâng cao. Bản sắc văn hóa các dân tộc được quan tâm gìn giữ và phát huy. Nhân dân tin tưởng hơn vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước. Từ đó, tạo được sự đồng thuận lớn trong xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.

Lan Phương