Dienbien.gov.vn – Điện Biên là tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, nơi có 19 dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc có phong tục, tập quán, truyền thống sản xuất, truyền thống văn hóa khác nhau, để khai thác tiềm năng, lợi thế đặc sắc gắn với phát triển các sản phẩm OCOP, các ngành và địa phương tiếp tục triển khai thực hiện bảo tồn, phát triển các nghề truyền thống.

Các sản phẩm nghề truyền thống của người Xạ Phang thôn Tả Sìn Thàng, xã Tả Sìn Thàng, huyện Tủa Chùa.

Phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống được xem là giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và cải thiện đời sống người dân, góp phần bảo tồn, phát triển các giá trị, nét đẹp văn hóa truyền, đậm đà bản sắc dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Hiện nay, việc bảo tồn, phát triển nghề truyền thống đã được các ngành, các địa phương quan tâm và triển khai hiệu quả, gắn với công tác bảo tồn giá trị văn hóa địa phương và phát triển du lịch.

Với mục tiêu bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, thúc đẩy phát triển du lịch, sản phẩm OCOP, tạo động lực phát triển bền vững kinh tế nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới; phát triển làng nghề và làng có nghề trên cơ sở ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ngày 30/12/2022 UBND tỉnh đã ban hành Quyết định phê duyệt Đề án “Bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống gắn với sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp nông thôn trên địa bàn tỉnh Điện Biên giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030”. 

Năm 2022, UBND tỉnh đã công nhận 3 nghề truyền thống và 1 làng nghề: Nghề truyền thống dệt thổ cẩm bản Pa Xa Lào, Xã Pa Thơm, huyện Điện Biên; nghề truyền thống Thêu chân váy, áo trang phục dân tộc Mông bản Púng Pá Kha, xã Nà Bủng, huyện Nậm Pồ; Nghề truyền thống mây tre đan, bản Nà Tấu 1, xã Nà Tấu, thành phố Điện Biên Phủ; Làng nghề làm bánh Khẩu Xén, bánh Chí Chọp, Bản Bắc II, xã Lay Nưa, thị xã Mường Lay. Gần đây nhất, ngày 13/12/2024, UBND tỉnh đã ban hành quyết định số 2267/QĐ-UBND, công nhận và cấp Bằng công nhận nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh cho 4 Nghề truyền thống tại huyện Tủa Chùa gồm: Nghề truyền thống Rèn dao, nông cụ dân tộc Mông thôn Dê Dàng, xã Sính Phình; Nghề truyền thống Thêu ren, dệt thổ cẩm dộc tộc Mông thôn Tà Là Cáo, xã Sính Phình; Nghề truyền thống làm giày và trang phục người Xạ Phang thôn Tả Sìn Thàng, xã Tả Sìn Thàng; Nghề truyền thống Chế tác khèn Mông thôn Súng Ún, xã Mường Báng.

Khèn Mông gắn liền với đời sống văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Mông

Nghề chế tác khèn Mông, bản Súng Ún, xã Mường Báng, huyện Tủa Chùa có từ rất lâu đời gắn liền với cuộc sống đời thường, bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mông. Năm 2022, nghệ thuật chế tác và múa khèn của người Mông tỉnh Điện Biên được Bộ VHTTDL công nhận đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Quyết định số 65/QĐ-BVHTTDL ngày 12/01/2022. Năm 2024, nhằm bảo tồn và phát huy nghề chế tác khèn Mông, phòng Văn hóa – Thông tin huyện Tủa Chùa đã tổ chức lớp truyền dạy nghề chế tác khèn của dân tộc tại gia đình anh Chang A Vàng ở thôn Súng Ún, xã Mường Báng. Trong thời gian tham gia lớp truyền dạy nghề, các học viên đã được truyền dạy những bí quyết chọn nguyên liệu, các chế tác các bộ phận cấu thành để tạo ra một chiếc khèn hoàn chỉnh, phát huy vai trò của các nghệ nhân chế tác khèn, nâng cao nhận thức cho cộng đồng trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc mình, giữ gìn, phát huy được nghệ thuật trình diễn dân gian, các tập quán xã hội và tín ngưỡng gắn với cây khèn của dân tộc Mông và trở thành các sản phẩm thu hút du khách trong và ngoài nước, thúc đẩy phát triển du lịch tại địa phương. Anh Chang A Vàng (36 tuổi), thôn Súng Ún, xã Mường Báng, huyện Tủa Chùa là nghệ nhân làm nghề chế tác khèn Mông, tham gia dạy nghề và truyền nghề cho người khác, chia sẻ: Ngay từ khi còn nhỏ tôi đã được cha truyền dạy nghề làm khèn và sử dụng khèn. Để tạo ra một chiếc khèn hoàn chỉnh cần lựa chọn nguyên liệu, cách chế tác các bộ phận cấu thành như phần thân, phần ống tre và phần lưỡi, sau khi hoàn tất thì lắp các bộ phận vào.

Nghề chế tác khèn Mông gắn với bản sắc văn hóa của người dân tộc Mông, trong các lễ hội, đặc biệt là trong các lễ cưới hỏi, ma chay. Người dân hàng ngày vẫn tranh thủ lúc nông nhàn để làm lựa chọn nguyên liệu và chế tác khèn, phục vụ nhu cầu sử dụng của gia đình hoặc đem đi bán để có thêm thu nhập.

Cùng với bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống, sau nhiều năm nỗ lực triển khai Chương trình OCOP, đến nay, trên địa bàn tỉnh có 72 sản phẩm OCOP, trong đó có 67 sản phẩm đạt 3 sao; 5 sản phẩm đạt 4 sao, tăng 16 sản phẩm so với năm trước. Các sản phẩm OCOP đang từng bước khẳng định được giá trị và chất lượng trên thị trường, được người dân tín nhiệm, đã cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh như Cà phê, Trà Shan tuyết P.H 14, Thịt trâu sấy Lò Duyên, Đông trùng hạ thảo Huy Hùng, Bún gạo lứt đỏ, Gạo nếp nương Tâm Thiện, Miến dong Lộc Biên, Miến dong Hồng Phước, Miến dong Hoàng Tấm…; mở rộng các mô hình chăn nuôi trâu, bò, gà, vịt, mật ong và trồng rau quả sạch. Các sản phẩm OCOP đang từng bước khẳng định được giá trị và chất lượng trên thị trường, được người dân tin dùng, đã cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh./.

Thanh Tâm