Ngoài thiếu vốn, ít vốn, địa hình phức tạp... thì việc người dân chưa mặn mà với trồng rừng, chưa nhận thức rõ giá trị kinh tế từ rừng mang lại cũng là nguyên nhân. Chính vì vậy, từ năm 2009 đến nay, UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan bắt đầu chú trọng thu hút, mời gọi doanh nghiệp tham gia trồng rừng...

Nghìn lẻ chuyện khó

Kể từ khi Chính phủ (CP) ban hành Quyết định 661/1998 về trồng mới 5 triệu héc ta rừng trên phạm vi cả nước đến nay, chưa năm nào tỉnh ta hoàn thành chỉ tiêu trồng rừng theo kế hoạch. Điều đáng buồn, diện tích trồng rừng thường năm sau thấp hơn năm trước. Cá biệt như năm 2010, tỉnh chỉ hoàn thành 30% kế hoạch trồng rừng. Bước sang năm 2011, lúc đầu tỉnh thông qua kế hoạch trồng 2.700ha rừng. Tuy nhiên, 2 tháng sau đó (tháng 2/2011), do kinh tế lạm phát và nhiều nguyên nhân khác nhau, UBND tỉnh điều chỉnh kế hoạch trồng rừng, rút xuống còn 296,8ha. Đến đầu tháng 7, Chi cục Lâm nghiệp đang đôn đốc 2 đơn vị là Ban quản lý dự án rừng phòng hộ huyện Tuần Giáo và Dự án 661 huyện Tủa Chùa tập trung thiết kế, hạ băng, đào hố... để trồng rừng. Tuy chưa có báo cáo nhanh, nhưng theo lãnh đạo Chi cục Lâm nghiệp thì có thể kế hoạch trồng rừng năm nay sẽ đạt chỉ tiêu đề ra. Lý do, diện tích trồng rừng ít, trong khi nguồn kinh phí bố trí mới và cả kết dư năm 2010 chuyển sang là khá lớn (khoảng 40 tỷ đồng).

Nói về những bất cập trong công tác trồng rừng, nhất là rừng sản xuất theo Quyết định 661 của Chính phủ, ông Hà Lương Hồng, Chi cục phó Chi cục Lâm nghiệp, cho rằng: Sau 13 năm tồn tại (1998 - 2011), với 4 lần điều chỉnh giá hỗ trợ: từ 2,5 triệu nâng lên 4 triệu, 6 triệu, 10 triệu và giai đoạn 2011 - 2015 là 15 triệu đồng/ha rừng, nhưng người dân vẫn không mặn mà với việc trồng rừng. Theo ông Hồng: Thứ nhất là những diện tích đồi núi thuận lợi, gần nhà, gần bản thì người dân đã trồng hết, nay còn lại toàn địa hình khó khăn, chia cắt bởi sông suối, độ dốc lớn. Ý thức bảo vệ rừng của chính chủ rừng cũng như bà con dân bản kém. Thể hiện ở chỗ, hàng ngày người dân thả rông trâu, bò, dê, ngựa vào rừng trồng đã ăn cụt ngọn cây hoặc giẫm đạp, dày xéo làm chết cây. Khi cơ quan chức năng xuống nghiệm thu, thấy tỷ lệ cây rừng sống thấp, yêu cầu trồng giặm mới thanh toán, hoặc chỉ thanh toán theo tỷ lệ cây sống thực thì cho rằng Nhà nước gây khó khăn, quá chặt chẽ. Mùa khô kéo dài 5 - 6 tháng, cỏ gianh, cây tạp và thảm thực bì nhiều, trong khi rừng mới trồng chưa thể khép tán, chỉ cần một phút bất cẩn có thể dẫn tới cháy rừng. Mặc dù tỉnh đã hoàn thành việc quy hoạch 3 loại rừng; quy hoạch đất lâm nghiệp, đất trồng lúa nương và sản xuất lương thực, nhưng bà con không chấp hành mà đang phổ biến tình trạng trồng lúa, ngô, sắn... trên diện tích đất quy hoạch trồng rừng. Việc cắm mốc ranh giới đâu là đất lâm nghiệp dành để trồng rừng, nghiêm cấm bà con sản xuất lương thực trên diện tích đất đã quy hoạch trồng rừng chúng ta chưa thực hiện được, do thiếu kinh phí. Được biết, để thực hiện được việc này cần từ 700 nghìn đến 1 triệu đồng cho mỗi héc ta. Với khoản tiền lớn như vậy, ngân sách tỉnh và Trung ương hiện chưa thể đáp ứng. Chính vì những lý do nêu trên mà diện tích trồng rừng hàng năm thấp, độ che phủ rừng chưa đạt kế hoạch theo Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh đề ra.

Cần lắm doanh nghiệp tham gia trồng rừng

Trước thực trạng trồng rừng không đạt kế hoạch, trong khi tiềm năng về rừng và đất lâm nghiệp rất lớn. Từ năm 2009 đến nay, UBND tỉnh giao cho các sở, ngành liên quan thu hút, mời gọi các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tham gia trồng rừng. Ngoài được hưởng lợi theo Quyết định 147/2007 và Nghị định 61/2001 của Chính phủ, doanh nghiệp tham gia trồng rừng còn được UBND tỉnh ưu đãi về kinh phí khảo sát, lập dự án, quy hoạch vùng trồng rừng, thuế thu nhập doanh nghiệp... Chính vì những ưu thế đó mà đến hết tháng 6/2011, đã có 10 doanh nghiệp được UBND tỉnh cấp giấy phép trồng rừng, quy mô gần 20.000ha, tổng mức đầu tư trên 1.000 tỷ đồng.

Theo lãnh đạo Sở Kế hoạch - Đầu tư thì hiện nay đang có thêm một số doanh nghiệp nữa trình hồ sơ xin cấp phép trồng rừng. Thông thường, mỗi dự án trồng rừng được UBND tỉnh cho thuê đất khoảng 50 năm, trải qua 3 - 5 chu kỳ trồng rừng (tuỳ loại cây). Trước khi quyết định mời gọi doanh nghiệp tham gia trồng rừng, UBND tỉnh giao Sở Kế hoạch - Đầu tư, Sở Nông nghiệp - PTNT... tiến hành khảo sát, đo đạc diện tích đất có thể trồng rừng. Và theo báo cáo thì hiện tại toàn tỉnh có khoảng 41 vạn héc ta đất (chiếm hơn 40% tổng diện tích tự nhiên) có khả năng phát triển lâm nghiệp.

Chủ trương là vậy, tuy nhiên, việc thu hồi đất cấp cho doanh nghiệp trồng rừng hiện tại vẫn gặp khó khăn. Công ty Cổ phần Lâm Biên được cấp đất tại 2 xã Si Pa Phìn và Phìn Hồ (huyện Mường Chà) để trồng rừng, với diện tích 2.500ha. Đã sang mùa trồng rừng thứ 3, nhưng Công ty mới trồng được hơn 500ha (đạt khoảng 1/5 diện tích). Theo lãnh đạo Công ty thì chính quyền địa phương không thu hồi đủ đất cấp cho doanh nghiệp trồng rừng, do đụng vào đâu cũng đất của dân. Bà con đòi đền bù, hỗ trợ kinh phí mới bàn giao đất, mà những khoản chi phí này doanh nghiệp không thể bỏ ra. Công ty Cổ phần Lâm Biên đang lập hồ sơ xin mở rộng diện tích trồng rừng tại Mường Chà, nhưng với cách làm này thì việc thu hồi đủ đất cấp cho doanh nghiệp chưa thể “êm chèo mát mái” được.

Là ngành chủ quản về rừng và đất lâm nghiệp, ông Phạm Đức Hiển, Giám đốc Sở Nông nghiệp - PTNT, cho biết: Doanh nghiệp trồng rừng sản xuất đòi hỏi phải thực hiện trên diện tích lớn, liền lô, liền khoảnh, ít nhất phải từ 30ha trở lên, còn trồng diện tích nhỏ lẻ, xen lẫn rừng hay đất sản xuất lương thực của dân là không khả thi, vì như vậy rất khó trong công tác bảo vệ, PCCCR mùa khô hanh. Việc trồng rừng cũng cần liên kết “3 nhà”: Nhà nước, nhà nông và nhà doanh nghiệp. Vận động, thuyết phục bà con góp đất trồng rừng cùng doanh nghiệp chỉ thuận lợi, đạt hiệu quả cao khi tỉnh làm rõ được số tiền của mỗi héc ta đất bà con góp, tỷ lệ ăn chia lợi nhuận giống như chính sách trồng cao su.

Hoàn thiện căn cứ pháp lý

Việc huy động doanh nghiệp tham gia trồng rừng là mới với tỉnh ta nhưng cũ với một số tỉnh khác ở trung du Bắc bộ. Ở đó đã từng xảy ra tình trạng sau 3 - 4 năm làm ăn không hiệu quả, doanh nghiệp “bùng”, và chính người dân góp đất thiệt thòi nhiều nhất. Thông tin có được, tại địa bàn tỉnh ta, một vài doanh nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư vài năm nay nhưng chưa tiến hành trồng rừng, hoặc trồng theo kiểu chiếu lệ. Vẫn biết rằng, chu kỳ trồng rừng dài, thường 7 đến 10 hoặc 15 năm, nhưng không vì thế mà doanh nghiệp “án binh dự án”. Với những dự án như vậy, nên chăng UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan cần kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Trước mắt đôn đốc doanh nghiệp bắt tay ngay vào trồng rừng, nếu đăng ký giữ chỗ, để nhận tiền hỗ trợ của Nhà nước thì kiên quyết rút giấy phép và xử phạt theo luật định. Trong buổi làm việc với chúng tôi, lãnh đạo phòng chuyên môn của Sở Kế hoạch - Đầu tư thừa nhận: Từ trước đến nay chưa tổ chức kiểm tra, giám sát các doanh nghiệp tham gia trồng rừng mà sắp tới mới làm. Với người dân khi đã góp đất trồng rừng cũng có nghĩa bà con không còn đất sản xuất lương thực. Nếu dự án trồng rừng kém hoặc không hiệu quả, doanh nghiệp làm ăn thua lỗ thì ai sẽ đứng ra chịu trách nhiệm bồi thường, trả lại số tiền theo thời gian góp đất của bà con?

Theo baodienbienphu.com.vn