Nhớ năm nào cùng với nhóm bạn đi vào động Pa Thơm chơi cuối tuần, chỉ 30 cây số mà đi hết cả buổi sáng. Con đường mòn ngày xưa nhỏ xíu, lổn nhổn đá sỏi, ổ gà, ổ trâu... Khi về, đứa nào cũng đỏ quạch từ đầu đến chân. Pa Thơm ngày ấy ở trung tâm xã chỉ có những ngôi nhà nhỏ, thấp, lợp tranh hoặc sang lắm thì lợp prô xi măng. Tôi vẫn nhớ như in cảnh mấy cháu chừng học lớp ba, lớp bốn rồi mà vẫn cởi trần nghịch nước ở ven sông, hay tụi con trai thì chơi mấy cái que tre vót nhọn kiểu đấu kiếm. Tối đến chỉ có đèn dầu tù mù, hay nhà nào sang lắm thì có vài bóng điện chạy bằng ắc quy hoặc điện nước.

Còn hôm nay, trở lại Pa Thơm tôi hết sức ngỡ ngàng. Con đường rải nhựa phẳng lì, chỉ còn vài cây số gần đến xã nữa là hoàn tất, những xe lu, máy xúc, công nhân đang mở rộng làm mới con đường vào xã. Tiếp xúc trò chuyện, các đồng chí lãnh đạo cho biết: xã có 3 dân tộc: Khơ Mú, Lào, Cống; dân số 1.073 nhân khẩu, với 233 hộ gia đình chia làm 6 bản. Khi được hỏi về tình hình phát triển kinh tế của xã trong thời gian gần đây, đồng chí Quàng Văn Minh, Chủ tịch UBND xã cho biết: Được sự quan tâm của Đảng, lãnh đạo các cấp các ngành, đời sống của nhân dân xã có nhiều thay đổi. Bà con được hướng dẫn, áp dụng nhiều biện pháp khoa học kỹ thuật trong sản xuất nên chất lượng cuộc sống dần được nâng lên. Số hộ nghèo giảm dần, nhiều gia đình mua được xe máy tốt, tivi, tủ lạnh, xóa bỏ dần nhà tranh tre nứa lá.

Hệ thống trường-trạm được đầu tư khá quy mô nhằm phục vụ học tập và khám chữa bệnh cho nhân dân trong xã. Học sinh tại trường trung tâm khá đông, nề nếp dạy và học rất ổn định. Trao đổi với tôi, đồng chí Lò Văn Không, Phó chủ tịch UBND xã phụ trách văn hóa xã hội, cho biết: ‘‘Các thầy cô ở đây giảng dạy nhiệt tình và có trách nhiệm lắm, nhiều khi học sinh vì lý do gì đó mà nghỉ học thì các thầy cô đi vận động ra lớp ngay. Nhà trường luôn kết hợp với xã và bộ đội biên phòng trên địa bàn nên công tác xã hội hóa giáo dục đạt kết quả tốt”. Đồng chí còn cho biết thêm: ‘‘Nhân dân các dân tộc trong xã ý thức được vai trò của học tập nên tạo điều kiện cho con em đến trường. Có bản xa như Huổi Moi của dân tộc Cống, bố hoặc anh trai cứ đầu tuần lại chở con em ra tận trung tâm học”. Được biết, Cống là 1 trong 5 dân tộc ít người nhất của Việt Nam và hiện tại đang ở hai bản là Púng Bon và Huổi Moi đều thuộc địa bàn xã Pa Thơm. Khi tôi có ý muốn tìm hiểu, xã đã cử một đồng chí phụ trách văn hóa đưa xuống tận bản. Cách trung tâm xã 3 cây số với 2km đường nhựa và 1km đường đất, qua một cầu treo nữa là tới bản. Trưởng bản Púng Bon - Nạ Văn Tha, cho biết: ‘‘Bản mình bây giờ cũng đỡ khổ hơn rồi. Nhà nước đưa điện về nên nhiều nhà có tivi, dân bản biết thêm nhiều thông tin của Nhà nước, Chính phủ hơn”. Trưởng bản đưa tôi đi thăm bản, những nếp nhà sàn khá rộng rãi đang thơm mùi gỗ mới. Người dân phần đa đang bận thu lúa mùa. Tiếng nhạc, tiếng hát, tiếng tivi rộn rã. Qua một lớp mầm non điểm bản, cô và các cháu đang say sưa đọc i, tờ. Thấy chúng tôi đến, cả lớp mười cháu đứng dậy khoanh tay "Chúng cháu chào các chú".

Chia tay Púng Bon, chia tay Pa Thơm, tôi trở về thành phố trong bóng chiều bảng lảng. Trên đường, các em học sinh vừa tan học ríu rít nô đùa. Xa xa, từng đàn trâu no nê đủng đỉnh về bản. Những mảnh ruộng vàng tươi đang mùa thu hoạch của bà con, những rừng cây, con đường, dòng suối... Tất cả đọng lại trong tôi một hình ảnh đẹp, một sự xúc động khó tả về những đổi thay của cuộc sống nơi biên giới.

Theo baodienbienphu.com.vn