Bạn nói trong tiếc nuối: Lên Điện Biên đã 2 lần mà chưa lần nào được ngắm hoa ban, chưa biết nhiều về nét văn hoá đa dân tộc của Điện Biên. Bạn muốn được hoà mình trong không gian đầm ấm của bản người dân tộc Thái nép dưới rừng hoa ban và được hoà trong điệu xoè đắm say vùng Tây Bắc.

Sức hút từ du lịch cộng đồng

Nằm cách T.P Điện Biên Phủ khoảng 6km, bản Mển -1 trong số 8 bản được tỉnh chọn đầu tư xây dựng mô hình bản văn hóa du lịch từ năm 2004 - đang từng ngày đổi thay nhờ triển khai mô hình du lịch văn hóa bản. Bản còn giữ được gần như nguyên vẹn những nếp nhà sàn truyền thống. Một ngày thăm bản, đoàn khách du lịch đi cùng bạn tôi không giấu được niềm thích thú khi tìm hiểu những phong tục tập quán của người dân nơi đây. Họ tỉ mỉ hỏi về từng nếp sinh hoạt, nét trang trí trong gia đình và những đặc trưng về văn hóa dân tộc. Bạn chia sẻ: Tôi rất ấn tượng về nét hoang sơ ở đây và thật thú vị khi được thưởng thức những bài dân ca, điệu múa xòe và những món ăn truyền thống của người Thái.

Buổi tối, đoàn chúng tôi giao lưu văn nghệ tại bản Phiêng Lơi, thuộc T.P Điện Biên Phủ. Đêm ở Phiêng Lơi, tôi cùng đoàn khách du lịch thực sự ngạc nhiên. Sau chén rượu làm quen, các thiếu nữ đội văn nghệ bản vừa gắp thức ăn vào bát từng người vừa giới thiệu về cách trồng, chế biến và cả cách ăn. Lúc đầu, nhìn cái măng đắng, đĩa nộm hoa ban... mọi người người còn e dè nếm thử, rồi ăn chậm rãi như để cảm nhận hết hương vị văn hóa dân tộc. Trong bữa ăn, khách cũng được nghe giới thiệu về các nét văn hóa, những lễ hội của dân tộc Thái. Sau bữa ăn, đoàn khách hoà mình trong điệu xoè. Bạn vỗ vai tôi nói trong vẻ hồ hởi: Em thấy không, đó là du lịch cộng đồng đích thực đấy. Đến Điện Biên đến lần thứ 3 anh mới thoả ước mong được ngắm hoa ban nở ăn các món ăn dân tộc và uống rượu, xoè cùng thiếu nữ Thái.

Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng

Theo đánh giá của Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch, việc phát triển mô hình bản văn hoá du lịch vừa giúp địa phương giữ gìn và phát huy bản sắc đa dạng của 21 dân tộc sinh sống trên địa bàn, vừa giúp người dân tăng thu nhập. Trung bình các bản văn hóa du lịch đạt mức thu nhập từ 500.000-700.000 đồng/người/tháng, góp phần từng bước xóa đói giảm nghèo. Anh Quàng Văn Thương, Trưởng bản Mển, cho biết trước năm 2004 có tới 20% trong tổng số hơn 110 hộ trong bản thuộc diện đói nghèo, nhưng đến nay tỉ lệ này chỉ còn 5%.Bản có 95% số hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Vừa qua, bản được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen về thành tích tiêu biểu trong thực hiện phong trào Xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Trước năm 2004, bản Him Lam II, T.P Điện Biên Phủ gồm 114 hộ với gần 500 nhân khẩu sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp nên cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn. Sau khi tỉnh chọn Him Lam II là nơi triển khai mô hình du lịch văn hóa cộng đồng, bà con trong bản đã tận dụng cơ hội này khôi phục nghề dệt thổ cẩm để cung cấp sản phẩm cho du khách, nhờ đó cuộc sống khá hơn. Riêng với bản Phiêng Lơi, du lịch văn hóa cộng đồng phát triển tự phát, chưa được đầu tư thích đáng song bước đầu đã mang lại nguồn thu góp phần đáng kể trong việc cải thiện đời sống của một số gia đình trong bản.

Hiện nay đa số các điểm du lịch trên địa bàn chưa được khai thác đúng mức, công tác đón phục vụ khách thiếu sự liên kết, hệ thống giao thông chưa đồng bộ, chất lượng phục vụ còn yếu, thiếu tính chuyên nghiệp. Điện Biên còn được biết đến là vùng đất lưu giữ các giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số: Thái, Mông, Kháng, Cống, Khơ Mú, Si La, Xinh Mun Tuy nhiên, các tua, tuyến du lịch mới chỉ xây dựng điểm đến bản văn hoá của dân tộc Thái quanh khu vực lòng chảo nên dễ gây tâm lý nhàm chán cho du khách vì sự giống nhau về các hoạt động phục vụ du lịch.

Nhằm khai thác tiềm năng du lịch văn hóa - lịch sử, thời gian qua tỉnh đã xúc tiến thực hiện nhiều dự án sưu tầm, bảo tồn giá trị văn hoá của các dân tộc phục vụ cho công tác phát triển du lịch: Lễ hội cầu mưa, dân tộc Khơ Mú; lễ hội Pang Poong, dân tộc Kháng; văn hóa dân tộc Thái trắng... Các điểm di tích lịch sử được trùng tu, tôn tạo. Gần đây, tỉnh thực hiện quy hoạch tổng thể phát triển du lịch giai đoạn đến năm 2020 với định hướng phát triển du lịch gắn với gìn giữ, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc. Theo đó, Điện Biên sẽ đẩy mạnh xã hội hoá du lịch, tập trung đầu tư cơ sở vật chất, không ngừng nâng cao chất lượng, đa dạng hoá sản phẩm du lịch, xây dựng các tuyến, điểm du lịch đặc thù. Không gian quy hoạch vùng trọng tâm phát triển khu vực phía nam và trung tâm du lịch chính của tỉnh là T.P Điện Biên Phủ; cụm khu kinh tế phía Bắc là T.X Mường Lay và vùng phụ cận. Tỉnh xây dựng tuyến du lịch phụ trợ từ thành phố Điện Biên Phủ - Pa Khoang - Mường Phăng - Pa Thơm - Tây Trang; T.P Điện Biên phủ - Mường Chà - Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé và một số tuyến đi các tỉnh lân cận theo hệ thống đường bộ, đường hàng không, đường sông. Tỉnh đã lập dự án quy hoạch chi tiết hang động Pa Thơm và du lịch sinh thái đèo Pha Đin; xúc tiến công tác đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu du lịch Pa Khoang - Mường Phăng. Ngành chức năng thực hiện rà soát, lựa chọn một số bản văn hóa dân tộc Mông, Lào, Thái, Cống, Khơ Mú có phương án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phục vụ du lịch. Thực hiện quy hoạch, phát triển 1 khu du lịch quốc gia và 4 khu du lịch địa phương; nâng cấp, xây dựng mới khách sạn đạt tiêu chuẩn mang đậm tính dân tộc.

Du lịch cộng đồng với việc huy động người lân làm du lịch trên thực tế đã tạo được sức hút và hiệu quả bước đầu song chưa xứng với tiềm năng. Rất cần một hướng đi và sự đầu tư thích hợp để phát huy tiềm năng này.

Theo www.baodienbienphu.info.vn