Ngạc nhiên nhiều và tò mò cũng nhiều, tìm hiểu chúng tôi được biết, đó là đoàn người Mông di cư tự do ở huyện Bắc Yên, Mộc Châu tỉnh Sơn La vào xã Mường Nhé (huyện Mường Nhé) đợt cuối tháng 2/2011, đang chuẩn bị lên đường về quê cũ. Lam lũ, vất vả, đói khát là điều tôi nhận thấy trên khuôn mặt họ...

Ở không nổi, về không xong

“Sau nhiều ngày trốn chui trốn lủi trong rừng, lương thực đem theo cũng vơi dần và túi tiền trống rỗng, những người di cư tự do lại mơ về những ngày xưa ở quê hương bản quán bên Sơn La. Dù nghèo khó, vất vả nhưng vẫn có cái lều để trú khi chân chồn gối mỏi, vẫn còn mảnh nương để tra hạt lúa, hạt ngô và tối tối vẫn được nghe lời kể chuyện của già làng, tiếng cười đùa của trẻ nhỏ. Vậy mà vì ước mơ về vùng Mường Nhé xa xôi, đất đai màu mỡ, có nơi ăn chốn ở đàng hoàng, cuộc sống sung túc, nên cả chục gia đình kéo bầu đàn thê tử bán sạch cửa nhà, ruộng nương kéo nhau vào Mường Nhé. Nhưng đâu ngờ rằng, chính trên mảnh đất được tiếng “màu mỡ” ấy, tôi gặp lại người thân của mình cũng đang cảnh khốn đốn vì không nhà, không công ăn việc làm và cũng băn khoăn giữa về hay ở”. Đó là những lời tâm sự đáng thương của ông Mùa A Dành, dân tộc Mông, bản Pá Ông B, xã Xín Vàng, huyện Bắc Yên (tỉnh Sơn La) – một trong số 60 người đang chờ chuyến xe hồi quê. Theo đoàn người di cư tự do vào xã Mường Nhé lần này, gia đình ông Dành có 15 người, cả con lẫn cháu, trong đó có 3 đứa trẻ đang tuổi đi học. Vì chuyến di dân này, chúng phải bỏ học, theo đoàn đến vùng đất lạ. Không nơi ăn, chốn ở, cứ phá rừng, chặt gỗ làm tạm nhà nơi này vài hôm lại bỏ trốn vào khu rừng khác và lại dựng lều, phát rừng làm nương. Cả ngày lẫn đêm, ông và gia đình đều phấp phỏng lo lắng. Mệt mỏi và chán chường, sau nhiều lần được cán bộ biên phòng, chính quyền địa phương vận động, ông Dành quyết định cùng người trong gia đình và nhiều hộ khác về quê cũ.

Cũng trong đoàn người di dân tự do lần này, song hoàn cảnh của bà Mùa Thị Dúng (hàng xóm của ông Dành) thật đáng thương. Tuổi ngoài lục tuần, chân đi không vững, không chồng, thứ quý giá nhất đi cùng với bà Dúng là đứa con trai ngoài ba mươi tuổi điên điên dại dại. Bà Dúng di cư vào Mường Nhé là nhờ sự cưu mang của các gia đình. Nay ở nhà này, mai lại đến gia đình khác; có rau ăn rau có cháo ăn cháo. Nhưng sau thì, những người đồng hương tốt bụng của bà cũng lâm vào cảnh khốn cùng nên mẹ con bà Dúng càng khó khăn hơn. Trước ở bản, bà có túp lều nhỏ và khoảnh nương cũng nhỏ chỉ cần chăm chỉ chẳng mấy khi bị đói. Khi quyết định di cư vào Mường Nhé, bà phải bán toàn bộ gia tài là mấy con gà, con lợn, mảnh nương để trang trải lộ phí. Đến Mường Nhé, đất nào cũng có chủ, nơi nào cũng có người; sáng bị dân bản địa đuổi, chiều được cán bộ hỏi thăm, chân chậm, mắt mờ bà Dúng đành ngồi yên đợi điều gì đến thì đến và đương nhiên giấc mơ về hậu vận an nhàn nơi quê mới với bà Dúng và những người đồng hương đáng thương của bà mãi chỉ là ảo tưởng thật viển vông.

Lời khuyên để người đừng di cư

Thấy chúng tôi say sưa với câu chuyện kể của các hộ dân di cư tự do, anh Nguyễn Ngọc Thể, Trưởng phòng Sắp xếp ổn định dân di cư tự do, Chi cục Phát triển nông thôn, cho biết thêm thông tin: Để các gia đình tập trung về đây hồi gia, là cả một “núi” công sức của cán bộ các ban, ngành đoàn thể huyện Mường Nhé và lực lượng biên phòng đóng chân trên địa bàn. Từ đầu tháng 2, ngay sau khi nghe tin có dân di cư tự do vào địa bàn, chính quyền huyện Mường Nhé đã lên kế hoạch phân công nhiệm vụ cụ thể cho các phòng, ban chuyên môn nắm số lượng, địa bàn mà dân di cư tự do đến. Đồng thời, huyện chủ động phối hợp với lực lượng biên phòng tăng cường tuần tra, rà soát địa bàn có dân di cư tự do để tuyên truyền, vận động, thuyết phục bà con trở về quê cũ. Nhưng tất cả các biện pháp đều không hiệu quả vì người ta không chờ để cán bộ đến tuyên truyền. Mới thấy bóng cán bộ về cơ sở người ta đã lũ lượt kéo nhau đi, mà rừng xanh thì khó tìm lắm...

Nhưng bằng quyết tâm, mọi việc vẫn thành. Gian khó không giấy bút nào kể hết, đường xa chẳng lấy gì làm thước đo, chỉ biết rằng dân di cư đi qua bao nhiêu cánh rừng thì bước chân người vận động qua bấy nhiêu, để rồi nơi họ gặp nhau là tận cùng của mệt mỏi, đói khát. Và khi ấy, dân di cư mới thở phào bởi biết chắc một điều không phải cán bộ xua đuổi hay mắng nhiếc; cán bộ đi theo bởi niềm mong mỏi giúp bà con không đi chệch một con đường. Đó chính là con đường bắt đầu của sự đói khát, thất học và rất có thể là con đường sai lầm do chệch hướng, do vi phạm pháp luật.

Những đứa trẻ theo đoàn người di cư tự do.

Im lặng và lo lắng. 60 con người và 60 cặp mắt đổ dồn về phía chúng tôi. Trong số ấy, tôi biết chắc có rất nhiều người không hiểu nội dung câu chuyện giữa chúng tôi và cán bộ Chi cục Phát triển nông thôn là gì, bởi sự thật là người ta không biết nửa con chữ hay một tiếng phổ thông. Bởi vậy nên khi tôi quay lại để tìm cách tiếp cận một người đàn bà trung tuổi vẻ khắc khổ thì người này cúi gằm mặt xuống, đôi chân trần bấm chặt đất như sợ bị lôi đi. Mạnh dạn hơn, người đàn ông có tên Dành nói với chúng tôi bằng vài câu tiếng phổ thông ngọng nghịu: Chúng tôi ở không được, về cũng không xong. Về lần này thì xấu hổ với dân bản lắm, vì ngày đi nhiều người đã khuyên ở lại mà! Chúng tôi hỏi thêm người đàn ông tên Dành về cái ước mơ dài lâu, có khi nào về Mường Nhé để ăn sung mặc sướng, ông làm thế nào? Ông Dành thẽ thọt trả lời: Cứ nhìn chúng tôi đây thì đời con, đời cháu và dân bản quê tôi đâu còn ý nghĩ di cư đi nơi khác. Có làm thì mới có ăn chứ đâu có chuyện không làm mà hưởng, vì “đất nào đất chẳng của Giàng”...

Định sẽ hỏi thêm anh Nguyễn Ngọc Thể về giải pháp nào khắc phục tình trạng dân di cư tự do, nhưng khi nghe lời ông Dành, tôi quyết định dừng bài viết ở đây. Dẫu biết rằng có thể độc giả sẽ nhận xét là thiếu, chưa đủ ý, nhưng với tôi, ngần ấy là đủ. Bởi bắt đầu bài viết này tôi đã nghĩ sẽ dừng ở việc ghi lại tâm sự, nỗi niềm của dân di cư tự do. Và nếu có thể, thì ghi lại lời khuyên của họ với những người đã, đang có ý định di cư đi, để làm minh chứng sống thuyết phục nhất về khó nhọc của người di cư... Với tâm sự của ông Dành, tôi có được tất cả những điều mong muốn. Nếu có thể, hãy cứ coi đó là lời khuyên để người đừng di cư...

Theo www.baodienbienphu.info.vn