Và thật ít người biết những bộ váy Mông sặc sỡ được tạo nên cũng bởi sự khéo léo, tỉ mỉ của bàn tay những người phụ nữ Mông ấy - đôi bàn tay tài hoa.

Bất cứ con gái Mông nào đến tuổi trưởng thành cũng phải biết xe lanh thành sợi, dệt vải làm trang phục cho mình và gia đình. Bởi người dân tộc Mông quan niệm rằng, người phụ nữ không biết dệt vải, thêu thùa thì người con trai sẽ không lấy làm vợ. Vải lanh được phụ nữ Mông ưa chuộng làm trang phục bởi độ bền và đẹp. Nhưng để làm nên tấm vải lanh đó thì người phụ nữ Mông phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo mới có được tấm vải ưng ý.

Bà Giàng Thị Mẩy, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Sính Phình, huyện Tủa Chùa say sưa nói với chúng tôi về việc làm vải lanh của người Mông: Cây lanh được người Mông trồng trong vườn rồi cắt thành từng bó, phơi khô. Vỏ cây lanh tước ra thành từng sợi nhỏ và nối với nhau một cách khéo léo. Để giấu mấu ở chỗ nối hai sợi lanh, người phụ nữ Mông kết lại khéo léo như bện dây. Khó nhất là phải làm sao để sợi lanh được nối dài và tuốt đều, vì sẽ quyết định đến công đoạn dệt sau này. Điều đó đòi hỏi người làm phải thật kiên trì, khéo léo trong từng công đoạn. Để có đủ lanh, người phụ nữ Mông phải tranh thủ tước và nối các sợi lanh. Đến với vùng cao, đặc biệt các buổi chợ phiên, chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh người phụ nữ dân tộc Mông trên lưng địu con, đôi tay thoăn thoắt nối các sợi lanh khéo léo đến lạ thường. Sau đó, các sợi lanh được mắc vào khung quay cho chúng xoắn lại thành từng cuộn. Để lanh trắng, người ta cuộn lanh lại luộc trong nước tro. Cứ như thế hết công đoạn này đến công đoạn khác, hết đời này đến đời khác, người phụ nữ Mông truyền cho nhau cách làm lanh như thế. Nghề dệt vải có từ rất lâu và được người Mông truyền cho các thế hệ kế tiếp.

Các buổi chợ phiên ở vùng cao, sợi lanh vàng óng
là một mặt hàng không thể thiếu. Ảnh: M.P

Vải lanh bền nên thường được dùng để vẽ hoa văn của váy, người Mông dùng sáp o¬ng để vẽ hoa văn trên vải. Mô típ chủ yếu là hoa văn hình: kỷ hà, hình chữ nhật, hình vuông, hình thoi... với gam màu chính là: xanh, đỏ, tím, vàng. Khi hoàn thiện các hình vẽ, tấm vải sẽ được đem nhuộm. Những đường nét có sáp o¬ng, màu nhuộm không ngấm vào được sẽ tạo ra những nét hoa văn chìm trông đẹp mắt. Màu nhuộm là từ nước vỏ cây phàng sầu lấy từ trên rừng về. Ngày nay, người ta ít dùng cây phàng sầu, mà dùng thuốc nhuộm mua của dân tộc Xạ Phang. Và thật ít người biết, để làm ra những tấm thổ cẩm đẹp, không chỉ là sự khéo léo, tỉ mỉ mà còn có bao nỗi vất vả của người phụ nữ dân tộc vùng cao.

Cùng với các đường nét hoa văn vẽ mẫu bằng sáp o¬ng, chiếc váy của phụ nữ Mông được tô điểm bằng những đường thêu với các màu pha trộn tinh tế, màu trội hơn thường thiên về sắc đỏ và vàng, tạo nên sự rực rỡ của chiếc váy. Tùy theo mỗi bộ trang phục, chiếc váy của phụ nữ Mông phải qua nhiều công đoạn, nên nhanh nhất khoảng 2 tháng mới có thể hoàn thành.

Những ngày xuân, ngày hội phụ nữ Mông diện những bộ váy áo đẹp nhất, mới nhất và rực rỡ nhất. Để rồi, chẳng biết từ bao giờ, những đường nét hoa văn tinh tế mang đậm bản sắc văn hóa Mông lặng lẽ đi vào những tác phẩm thơ, văn nổi tiếng của du khách, dù chỉ một lần chiêm ngưỡng...

Theo www.baodienbienphu.com.vn