Kỳ vọng từ dự án

Ngày 16/5/2005, Ủy ban Dân tộc ban hành Quyết định số 237/QĐ-UBDT về việc phê duyệt Dự án Hỗ trợ, phát triển dân tộc Si La tại tỉnh Điện Biên. Dự án có mục tiêu thực hiện xóa đói giảm nghèo, từng bước cải thiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào, tăng số lượng và chất lượng dân số, nâng cao năng lực, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Si La tại bản Nậm Sin. Phấn đấu đến năm 2010, người dân nơi đây phát triển hội nhập với các dân tộc khác trong khu vực.

Dự án có tổng mức đầu tư 19,4 tỷ đồng, gồm phát triển các hạng mục cơ sở hạ tầng: đường giao thông, thủy lợi, thủy điện…; hỗ trợ sản xuất; hỗ trợ đời sống, hoạt động văn hóa. Với tổng mức đầu tư bình quân 500 triệu đồng/hộ và được triển khai thực hiện trong 5 năm (2005 - 2010), trong đó, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng chiếm gần 90%. Sau 3 năm (2005 - 2008) triển khai, thực hiện, hầu hết các công trình trọng điểm của Dự án: công trình đường giao thông Chung Chải - Nậm Sin (đầu tư trên 11 tỷ đồng); công trình thủy nông Nậm Sin đảm bảo nước tưới 2 vụ cho trên 20ha ruộng nước; 5 bể nước sinh hoạt… được hoàn thành và đưa vào sử dụng. Song song với việc đầu tư cơ sở hạ tầng, các hạng mục hỗ trợ sản suất của Dự án như: hỗ trợ khai hoang ruộng nước với mức 5 triệu đồng/ha; hỗ trợ mỗi hộ 1 con trâu, 1 ao thả cá từ 200 - 400m2…

Hoàn thành Dự án với kỳ vọng giúp người Si La bản Nậm Sin phát triển nhanh, bền vững, toàn diện trên các lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc; từng ngày làm thay đổi bộ mặt Nậm Sin. Mục tiêu quan trọng hơn của Dự án là từng bước thay đổi tư duy trông chờ, ỷ lại Nhà nước; chủ động ứng dụng tiến bộ KHKT trong lao động sản xuất; tự lực trong trong xóa đói, giảm nghèo.

Sự thật và căn nguyên

Tháng 10/2011, thời điểm mà Dự án Hỗ trợ, phát triển dân tộc Si La, bản Nậm Sin, xã Chung Chải, huyện Mường Nhé kết thúc chưa đầy 1 năm, dấu ấn của Dự án vẫn còn hiện diện mọi nơi. Từ con đường, bể nước, mái tôn đỏ của 100% hộ trong bản tới lớp học, nhà văn hóa cộng đồng… còn nguyên đó như minh chứng phần nào cho hiệu quả của Dự án. Nhưng lợi ích cốt lõi của Dự án là xóa đói giảm nghèo nhanh, bền vững; thay đổi tư duy lao động sản xuất cho người dân Nậm Sin thì chưa hiệu quả.

Theo ông Lỳ Hồng Sơn, Trưởng bản Nậm Sin cho biết: Hhiện nay, trong bản có 39/40 hộ thuộc diện đói nghèo. Trong đó, 11 hộ đói gần như quanh năm, các hộ còn lại đói từ 2 - 4 tháng/năm. Tìm hiểu căn nguyên nghèo ở Nậm Sin chúng tôi được biết, từ nhiều năm nay, bản luôn có khoảng 50% hộ có người nghiện các chất ma túy. Một số đàn ông với vai trò là trụ cột, lao động chính trong gia đình nhưng nghiện ma túy họ trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Ông Lỳ Chà Cao, 78 tuổi, nghiện ma túy trên 40 năm, mới đoạn tuyệt với nàng tiên nâu tâm sự: Ước gì mình không nghiện thuốc phiện, tất cả những thứ mình kiếm được từ khu rừng, con suối cạnh bản không phải đem đi đổi thuốc phiện thì vợ con được hưởng, cháu chắt mình sẽ bớt nghèo, bớt khổ. Mong sao, gần 20 đối tượng nghiện ma túy trong bản Nậm Sin hiện tại cũng tỉnh ngộ như ông Cao để những người mẹ, người vợ và con cái họ bớt khổ, đồng tâm xua đi cái đói, nghèo.

Làm hỏng thì sửa

Có lẽ dấu ấn quan trọng nhất, được ví như '"chiếc cần câu" để người Si La vươn lên thoát khỏi đói nghèo của Dự án Hỗ trợ, phát triển dân tộc Si La là công trình thủy nông Nậm Sin. Khi mới được đưa vào sử dụng (tháng 6/2007), công trình chỉ đảm bảo nước tưới 2 vụ cho khoảng 1ha ruộng nước, không đạt tiêu chuẩn so với thiết kế. Số ruộng này được chia đều cho các hộ trong bản, cùng với sự hỗ trợ ban đầu về giống, kỹ thuật canh tác… các hộ thu được hàng tấn thóc/năm, giúp một số hộ thoát khỏi cảnh thiếu đói triền miên.

Tuy nhiên, sau 3 năm được đưa vào sử dụng "chiếc cần câu" này đã bị "bẻ gẫy", xếp xó. Bởi đầu năm 2010, khi triển khai thực hiện dự án xây dựng tuyến đường liên bản Nậm Sin - Nậm Vì do UBND xã làm chủ đầu tư, Công ty TNHH xây dựng Huy Thuần là đơn vị thi công đã làm gẫy, hỏng một số đoạn mương, nhiều đoạn bị vùi lấp do đất san ủi mặt đường. Từ thời điểm này, con mương bị vô hiệu hóa và 1ha diện tích ruộng tưới của nó cũng bị bỏ hoang.

Khắc phục hậu quả, cuối năm 2010, Công ty TNHH Huy Thuần đã tu sửa các đoạn mương gẫy, hót toàn bộ số đất sụt sạt làm tắc nghẽn con mương và đã được UBND xã cùng người dân bản Si La chấp nhận đưa vào sử dụng. Những trận mưa lớn tháng 6/2011, đất, đá từ tuyến đường Nậm Sin - Nậm Vì tiếp tục sụt sạt vùi lấp một vài đoạn mương. Thay vì huy động người dân trong bản hót sạt, khơi thông dòng chảy phục vụ sản xuất, người dân Nậm Sin lại bỏ hoang ruộng rồi báo UBND xã, đề nghị Nhà nước, doanh nghiệp giúp đỡ khai thông mương. Nắm bắt thông tin, trung tuần tháng 10/2011, Công ty TNHH xây dựng Huy Thuần tiếp tục huy động nhân lực hỗ trợ giúp địa phương khơi thông dòng chảy, thực hiện một số biện pháp chống sụt sạt đất, bảo vệ con mương.

Thay lời kết

Việc dự án rút khỏi địa bàn cũng là thời điểm các mô hình phát triển sản xuất “biến mất” theo. Hiện nay 80% số trâu do Dự án hỗ trợ cho các gia đình đã chết do đợt rét đậm, rét hại đầu năm 2010. Gần 100% ao thuộc Dự án nay cũng bỏ không... Đây là căn nguyên khó khăn trong việc xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân Nậm Sin.

Dự án hỗ trợ, phát triển dân tộc Si La bản Nậm Sin đã hoàn thành mà người dân nơi đây vẫn đói nghèo, lạc hậu là thực tế làm cho những người trực tiếp triển khai Dự án băn khoăn, trăn trở. Hiện nay, để chủ động trong phát triển sản xuất, người dân Nậm Sin cần trang bị những kiến thức cơ bản trong sản xuất nông, lâm nghiệp. Bởi vậy cần có sự giúp đỡ của cơ quan chuyên ngành trong việc triển khai xây dựng mô hình trình diễn phát triển kinh tế. Bên cạnh đó người dân cũng phải tham gia với tinh thần cầu thị. Tiếp tục hỗ trợ những gì người dân không có và dân không làm được. Thông qua các mô hình để tập huấn, hội thảo, tham quan và phổ biến kiến thức kỹ thuật cho người dân nhằm đảm bảo tính bền vững, lâu dài tại cộng đồng. Cùng với đó, chính quyền cơ sở nêu tinh thần trách nhiệm trong kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn người dân sử dụng khai thác hiệu quả các công trình hạ tầng cơ sở đã được đầu tư vào phục vụ sản xuất, từng bước xóa đói giảm nghèo cho người dân.

Theo baodienbienphu.com.vn