Hơn 2 tháng trước, vùng đất ngã ba biên thùy Mường Nhé như rộn ràng hơn bởi không khí kỷ niệm 10 năm ngày thành lập huyện (20/10/2002 - 20/10/2012) - đơn vị hành chính thứ 12 của tỉnh Lai Châu (cũ). Tại trung tâm nơi đóng bản doanh của các cơ quan đầu não huyện, những trường băng, biểu ngữ ngời lên sắc đỏ tự hào, giữa bốn bề quan san xanh thắm màu trời thu biên ải. Trong niềm vui mười năm mới có một lần, không ít người bày tỏ lòng mình với nhau, về việc sắp thành lập huyện mới Nậm Pồ. Theo Nghị quyết số 45/NQ-CP, 10 xã của huyện Mường Nhé (gồm các xã: Pa Tần, Chà Cang, Nà Khoa, Nà Bủng, Nà Hỳ, Na Cô Sa, Nậm Tin, Nậm Nhừ, Nậm Chua và Vàng Đán) sẽ hợp với 5 xã của huyện Mường Chà (gồm các xã: Chà Tở, Nậm Khăn, Chà Nưa, Si Pa Phìn và Phìn Hồ), để làm nên huyện mới với tên gọi Nậm Pồ. Trong đó, Nậm Chua, Nậm Nhừ, Nậm Tin và Vàng Đán là 4 xã được thành lập cùng thời điểm với huyện Nậm Pồ, trên cơ sở chia tách từ các xã Nà Hỳ, Nà Khoa, Chà Cang và Nà Bủng.

  Kể cũng lắm điều tâm sự về vùng đất chứa đựng nhiều nỗi niềm này. Mới đó mà đã 10 năm với 3.650 ngày, thị trấn huyện cũ chưa kịp thành lập, thì đã có một huyện mới ra đời. Theo Quyết định số 39/2004/QĐ-UB ngày 02/8/2004, của UBND tỉnh, về việc phê duyệt “Quy hoạch chi tiết trung tâm đô thị huyện lỵ Mường Nhé - huyện Mường Nhé”, trung tâm huyện được quy hoạch tại khu đồi Tả Sì Phùng phía Tây bản Mường Nhé - xã Mường Nhé với 2 phía tựa lưng vào núi, 2 phía có suối bao bọc. Trục chính đô thị và là quốc lộ Si Pa Phìn - Chung Chải cùng với quảng trường, đồi núi, cây xanh, mặt nước để tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan. Chọn hướng Đông - Bắc và Tây - Nam là hướng chính cho công trình nhằm đảm bảo chiếu sáng, chống nắng; đồng thời dùng hệ thống giao thông chủ yếu theo hướng Đông - Nam và Tây - Bắc song song với các đường đồng mức sườn đồi thông gió cho toàn thể đô thị... Nhưng nay, cái mà gần 44.000 nhân khẩu của huyện mới Nậm Pồ quan tâm hơn cả, là tương lai nào cho huyện Nậm Pồ nói riêng và thị trấn huyện lỵ Nậm Pồ nói riêng?

Cữ này hơn 5 năm trước, chúng tôi có chuyến công tác tại xã Pa Tần - xã đầu tiên được nêu tên trong danh sách 15 xã theo Nghị quyết số 45/NQ-CP. Được sự giúp đỡ của các chiến sỹ công an huyện Mường Nhé, chúng tôi tới bản Pa Tần của xã Pa Tần. Nguyên thể Pa Tần là một bản đồng bào Thái trắng, thuộc xã Chà Cang, huyện Mường Lay cũ. Các cụ già ở đây kể rằng theo tiếng Thái, “Tần” có nghĩa là con lũ lớn. Nghe nói lâu lắm rồi, nơi đây từng xảy ra một trận “đại hồng thủy” kinh hoàng. Thời gian trôi đi, dấu tích còn lại những khối đá khổng lồ, nằm rải rác khắp triền đồi tới tận bờ sông Nậm Pồ. Giờ thì câu chuyện về trận “đại hồng thủy” không mấy người nhớ nữa mà thay vào đó, sông Nậm Pồ đôi bờ xanh mướt lúa ngô và cái tên “Nậm Pồ” với nguyên nghĩa tính từ, được chọn làm tên huyện mới và đương nhiên trở thành một danh từ...

Trong dòng suy tưởng về ký vãng Nậm Pồ, tôi bồi hồi nhớ tới một đơn vị với nhiều thành tích được ghi nhận trong thời gian qua, đó là Đồn Biên phòng 411 xã Nậm Kè, huyện Mường Nhé. Thực hiện Quyết định số 3217 ngày 04/12/2001, của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Quyết định số 70 ngày 04/3/2002 của Tư lệnh Bộ đội Biên phòng; sáng 30/8/2002 tại thị trấn Mường Tè (tỉnh Lai Châu hiện nay), Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lai Châu (tức Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Điện biên hiện nay) đã phối hợp với các cơ quan chức năng huyện Mường Tè, tiến hành lễ ra mắt thành lập Đồn Biên phòng 411 - Mường Toong. Tôi nhớ đồn trưởng đầu tiên của Đồn Biên phòng 411 là thiếu tá Lò Văn Định, dân tộc Thái quê gốc ở bản Quan Chiêng, thị xã Mường Lay. Trước đấy, xã Mường Toong thuộc địa bàn quản lý của Đồn Biên phòng 409 Mường Nhé. Đây là địa bàn rộng, số đông đồng bào là dân di cư tự do, có nhiều phức tạp về an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Đồn Biên phòng 411 được thành lập, không những giúp cho công tác quản lý địa bàn của Đồn Biên phòng 409 được tốt hơn; mà còn tạo điều kiện cho bà con các dân tộc xã Mường Toong có điều kiện ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, góp phần giữ vững an ninh chính trị vùng biên.

Ngày ấy - thời điểm thậm chí huyện Mường Nhé còn chưa thành lập - với việc thành lập Đồn Biên phòng 411, tuyến biên giới Việt - Lào của Lai Châu được tăng cường lên 11 đồn, đưa số đồn biên phòng đóng trên địa bàn huyện Mường Tè lên con số 7 tất cả. Sau mấy cuộc chia tách, kể từ tháng 7/2011 Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức lễ công bố quyết định thành lập Đồn Biên phòng Sen Thượng, Nà Bủng và Phìn Hồ, thì Đồn Biên phòng 411 được giao nhiệm vụ quản lý 2 địa bàn xã Nậm Kè và Na Cô Sa. Để rồi, một lần nữa theo Nghị quyết số 45/NQ-CP, xã Nậm Kè thuộc huyện Mường Nhé, còn xã Na Cô Sa thuộc huyện mới Nậm Pồ. Nói về Na Cô Sa, ông Thào A Tủa - Chủ tịch UBND xã - cho biết: Thời điểm mới thành lập (năm 1999) Na Cô Sa mới có chưa đầy 2.400 nhân khẩu, nay con số ấy là gần 3.500 nhân khẩu, chủ yếu là dân di cư đến từ các tỉnh Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu...

Đêm cuối năm, trong ngôi nhà sàn xinh xắn của ông Lường Văn Sin (sinh 1937, dân tộc Thái, bản Pa Tần, xã Pa Tần, huyện Mường Nhé), nội dung câu chuyện giữa chúng tôi ngược thời gian về buổi sinh thành. Rượu đến tuần thứ 5 ông Lường Văn Sin mới bồi hồi lục trong ký ức: Vào những năm 40 của thế kỷ trước, bước chân di cư đã đưa những người Thái trắng ở châu Thuận (nay là huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La) đến đây. Đúng là “đất lành chim đậu”, từ chưa đầy 20 “cánh chim” ly hương ban đầu, giờ Pa Tần có 66 hộ, 350 nhân khẩu và là một trong 9 bản của xã Pa Tần. Sau rất nhiều nỗ lực trong phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, tháng 6/2003, Pa Tần là một trong 10 bản được công nhận danh hiệu Bản văn hóa của huyện Mường Nhé...

Hôm nay, cùng với cán bộ và nhân dân xã Pa Tần, 14 xã bạn với những những điều kiện kinh tế - xã hội tương đối giống nhau tại điểm xuất phát, đã và sẽ kết thành một tập thể những con người cần cù chân chất, giàu đức tin và sự thủy chung. Mùa này dọc đường lên Mường Nhé, thỉnh thoảng ta gặp những thảm cúc quỳ vàng tươi trong nắng. Cũng từ các bản làng của đồng bào Hà Nhì, Mông, Dao... không khí tết cổ truyền đang đến rất gần. Vẫn biết trước mắt cuộc sống còn nhiều khó khăn vất vả, nhưng xin hãy lấy quá khứ mà so với hiện tại và nhìn vào hiện tại để vững tin về tương lai dài lâu. Những khó khăn của một huyện miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa, đất rộng, người thưa... sẽ dần qua đi dẫu không thể một sớm một chiều. Mường Nhé - Nậm Pồ, theo ý tưởng thì chia tách là để phát triển. Với ý nghĩa ấy, xin hãy nắm bàn tay nhau để tự tin lắng tiếng xuân về, để nghe âm thanh rì rầm muôn đời không dứt của sông Nậm Pồ - Con sông từ nay trở thành tên huyện, trở thành niềm kiêu hãnh của vùng đất biên giới

                                                                                                                                                                                                                                             Theo baodienbienphu.info.vn