So với xã Thanh Chăn - một xã vùng thấp được Ban Bí thư TW lựa chọn xây dựng mô hình NTM thuận lợi hơn cả về mọi mặt, thì Mường Phăng còn vô vàn gian khó, bởi đây là xã đặc biệt khó khăn, địa bàn rộng, trình độ dân trí thấp. Do đó, xây dựng NTM ở Mường Phăng không thể tính bằng một năm, hai năm mà là cả quá trình bền bỉ, lâu dài.

Xuất phát điểm thấp

Mường Phăng là địa bàn có căn cứ chiến dịch làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu”, dù đã được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, song thực tế đây là một xã thuần nông, điều kiện kinh tế kém phát triển và xuất phát điểm thấp để lựa chọn khi xây dựng chương trình NTM. Minh chứng cho điều đó, xã có hơn 1.800 hộ với trên 8.500 khẩu, nhưng hiện nay, tỷ lệ đói nghèo của xã còn trên 70%. Và thu nhập bình quân mới chỉ đạt hơn 3,5 triệu đồng/người/năm. Thêm nữa, trong 19 tiêu chí NTM (theo bộ tiêu chí quốc gia NTM), đến nay xã Mường Phăng chưa có tiêu chí nào đạt, có 5 tiêu chí đạt từ 50 – 75%  đó là: Bưu điện, nhà ở dân cư, giáo dục, y tế và hệ thống tổ chức chính trị, xã hội. Đây là khó khăn lớn trong quá trình xây dựng NTM. Ông Lường Văn Tinh, Chủ tịch UBND xã Mường Phăng cho biết: Là xã thuần nông, người dân không có nghề phụ, hàng năm, thu nhập chỉ trông vào hạt thóc, hạt ngô. Trong khi đó, diện tích lúa nước không nhiều, với đặc thù của xã nên hầu hết diện tích chỉ làm một vụ, nông dân chưa có điều kiện để đầu tư nên năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Xã Mường Phăng triển khai xây dựng mô hình NTM từ tháng 4/2011. Cùng với việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu về mục đích, ý nghĩa xây dựng NTM, xã đã phối hợp với cơ quan chức năng trong việc điều tra, rà soát để quy hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2011 – 2020, song do trình độ dân trí thấp nên gặp khó khăn. Đó là chưa kể, trong quá trình xây dựng NTM, nhiều chương trình, đề án cần sự góp tiền, công sức để Nhà nước và nhân dân cùng làm, bởi lẽ nhiều người dân cho rằng, làm chưa đủ ăn, thời gian, công sức, tiền bạc đâu để tham gia công trình giao thông, thủy lợi...

Quy hoạch phải đi trước

Kinh nghiệm trong quá trình triển khai xây dựng NTM ở Thanh Chăn cho thấy, trong 19 tiêu chí thì quy hoạch chiếm vị trí rất quan trọng, bởi có quy hoạch sẽ tránh sự chắp vá, làm đi làm lại nhiều lần chứ không chỉ tập trung vào xây dựng hạ tầng cơ sở. Để đảm bảo quy hoạch trong quá trình xây dựng, đồ án quy hoạch NTM cấp xã phải thể hiện được các nội dung: quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất hàng hoá, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - dịch vụ; quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường; quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện hữu theo hướng văn minh, bảo tồn bản sắc văn hoá, phù hợp với tổ chức không gian, yêu cầu kết cấu hạ tầng KT - XH và sản xuất của từng vùng kinh tế, sinh thái và dân tộc; trong đó, quy hoạch hạ tầng KT - XH phải gắn kết với quy hoạch vùng, huyện, tỉnh và ngành. Tuy nhiên, hiện nay, mức đầu tư cho quy hoạch xã nông thôn mới là quá thấp (150 triệu đồng/quy hoạch). Như vậy, việc đầu tư để có một quy hoạch tổng thể khả thi là việc làm cần thiết, tránh tình trạng quy hoạch chỉ để cho có.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo 19 tiêu chí (theo bộ tiêu chí quốc gia về NTM) hiện nay là vấn đề rất cần được quan tâm. Bởi thực tế, xã Mường Phăng cũng như Thanh Chăn và hầu hết các xã khác trên địa bàn tỉnh đều là xã thuần nông, do vậy để chuyển dịch cơ cấu lao động xuống còn 30 – 35% là điều khó khăn nhất. Cứ như cách ví von của một vị lãnh đạo huyện Điện Biên: “Người ta có thể chuyển hết các ông nghiện (người nghiện ma túy – PV) sang xã khác để đạt tiêu chí xã không có người mắc tệ nạn xã hội, chứ không thể bốc dân cư của xã này sang xã khác để đạt tiêu chí cơ cấu lao động khi mà Mường Phăng lại là xã thuần nông”. Điều đó minh chứng, trong quá trình xây dựng NTM, những tiêu chí nào bất cập thì cần điều chỉnh để khả thi. Đó cũng là cách để xây dựng NTM mới sát thực, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Phát huy nội lực, ý thức vươn lên của người dân

Trong điều kiện của xã Mường Phăng còn nhiều khó khăn, xuất phát điểm thấp và nhiều người nghi ngại cho rằng, chọn Mường Phăng làm xã điểm xây dựng NTM của tỉnh là vượt quá khả năng của cán bộ, người dân trên địa bàn và khó mà thành công nếu không có sự đột phá. Thực tế cho thấy, không chỉ dân trí thấp mà ngay cán bộ cốt cán của xã Mường Phăng còn quá yếu. Đến nay, khi hỏi đến chương trình xây dựng NTM là gì? nhiều cán bộ chưa biết, không hiểu. Do đó, việc tuyên truyền, vận động, thuyết phục nhân dân hiểu và tham gia xây dựng NTM sẽ gặp khó khăn. Nhiều hạng mục, tiêu chí xây dựng NTM, ngoài phần đầu tư của Trung ương và địa phương, nhiệm vụ xây dựng NTM cấp xã được thực hiện theo phương châm dựa vào cộng đồng là chính. Người dân tham gia đầu tư phát triển sản xuất, xây dựng nhà ở, tham gia đầu tư các công trình công ích như giao thông, thuỷ lợi…, tham gia các hoạt động y tế, giáo dục, môi trường.

Với vai trò của người dân – chủ thể của chương trình nếu không được phát huy, động viên kịp thời thì khó mà thành công. Bài học kinh nghiệm phát huy sức mạnh quần chúng ở xã Thanh Chăn trong quá trình xây dựng NTM vẫn còn nguyên giá trị. Vì thế, muốn thành công cần phải phát huy nội lực, ý chí vươn lên từ chính người dân được thụ hưởng trong vùng dự án. Và điều quan trọng là các ngành, địa phương cần tập trung tuyên truyền, vận động để mọi người hiểu rõ mục tiêu chính của chương trình xây dựng NTM là nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của bà con. Từ đó, từng người dân sẽ chủ động, tích cực trong thực hiện chương trình thông qua quyết định các vấn đề quan trọng như công tác quy hoạch, xây dựng danh mục công trình, kể cả việc góp vốn đầu tư...

Theo baodienbienphu.com.vn