Ngày làm việc cuối cùng của kỳ họp thứ 18, HĐND tỉnh khoá XII, tổ chức vào trung tuần tháng 7/2010, các đại biểu nhất trí cao với Tờ trình số 996 về việc “Ban hành quy định phân cấp quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi; mức thu thuỷ lợi phí, tiền nước; sửa đổi cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ đầu tư kiên cố kênh loại 3 trên địa bàn tỉnh”, trên cơ sở cụ thể hóa Nghị định số 115/2008/NĐ - CP ngày 14/11/2008 của Chính phủ về miễn, giảm thuỷ lợi phí. Sau 15 ngày ban hành, Nghị đinh 115/CP có hiệu lực, như thế cũng có nghĩa, gần 2 năm qua, hàng chục nghìn nông dân nghèo tỉnh Điện Biên đã được hưởng lợi chủ trương trên.

Theo những điều khoản quy định trong Tờ trình số 996 thì việc phân cấp quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi được chia làm 2 loại. Thứ nhất: các công trình thuộc cấp tỉnh quản lý, gồm 36 công trình có dung tích lớn hơn 500.000m3 nước hoặc chiều cao đập từ 12m trở lên; công trình tưới, tiêu tự chảy, động lực, có diện tích tưới 50ha trở lên hoặc công trình có diện tích tưới nhỏ hơn 50ha song đặc điểm, tính chất kỹ thuật phức tạp. Thứ hai: công trình thuộc cấp huyện quản lý có 813, đó là những hồ dung tích chứa nhỏ hơn 500.000m3 nước hoặc có chiều cao đập từ 12m trở xuống; công trình tưới, tiêu tự chảy có diện tích tưới nhỏ hơn 50ha và có đặc điểm, tính chất kỹ thuật đơn giản. Với một tỉnh như Điện Biên mà có gần 850 công trình thuỷ nông lớn, nhỏ là tương đối nhiều. Tuy nhiên, do đặc điểm địa lý, tiểu vùng khí hậu, thiên tai, lũ lụt... nên không ít công trình sau khi hoàn thành đưa vào sử dụng được một vài năm là không hoặc ít phát huy tác dụng. Và nữa, phần nhiều công trình thuỷ lợi quy mô nhỏ, tự chảy thường chỉ phát huy tác dụng tưới vụ lúa mùa (mưa nhiều) còn vụ chiêm xuân gần như bị “treo”. Không loại trừ nguyên nhân, do kinh phí hạn chế, chúng ta mới hoàn thiện được đập đầu mới thu nước và một số ít kênh mương bê tông, số còn lại là kênh đất, thời gian dẫn nước về ruộng lâu, tỷ lệ nước thất thoát, thẩm thấu nhiều.

Bên cạnh điều tra, khảo sát số lượng công trình thuỷ nông, tính năng sử dụng, UBND tỉnh chỉ đạo Sở Nông nghiệp - PTNT, UBND các huyện, thị xã, thành phố phối hợp với bộ phận liên quan thống kê diện tích ruộng hiện có, ruộng thực tưới để kịp thời bổ sung kinh phí cho các đơn vị, bộ phận được giao nhiệm vụ quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi để hạch toán, chi trả lương công nhân; cân đối ngân sách khắc phục, sửa chữa nhỏ, nạo vét kênh mương... Tiền thuỷ lợi phí đối với đất trồng lúa nước trên địa bàn tỉnh ta áp dụng 3 mức sau: 566.000 đồng/ha/vụ (tưới tự chảy từ kênh Thuỷ nông Nậm Rốm và tự chảy từ các công trình khác), 635.000 đồng/ha/vụ (tưới bằng trọng lực kết hợp động lực hỗ trợ như kênh trạm bơm Nậm Thanh) và 670.000 đồng/ha/vụ (tưới tiêu bằng động lực, tức đầu mối là trạm bơm). Với khoảng 23.000ha ruộng trồng lúa mỗi năm, thực hiện miễn thu thuỷ lợi phí, nông dân giảm được khoản tiền từ 12 - 13 tỷ đồng.

Hệ thống kênh thủy nông góp phần nâng cao năng suất, sản lượng
cây trồng trên cánh đồng Mường Thanh. Ảnh: Trần Toại

Huyện Điện Biên là “vựa” lúa lớn nhất tỉnh, bình quân mỗi vụ nông dân gieo cấy 5.900 - 6.100ha. Nhờ chủ động nguồn nước tưới, tiêu từ công trình Đại thuỷ nông Nậm Rốm và các hồ đập khác nên rất ít khi đồng ruộng của huyện gặp hạn, nhờ đó năng suất lúa đạt bình quân 64 - 65tạ/ha/vụ. Nói về chính sách miễn, giảm thuỷ lợi phí, ông Lò Văn Nhúng, xã Thanh Xương, huyện Điện Biên, cho biết: Gia đình có 1ha ruộng, cấy 2 vụ/năm, bình quân mỗi vụ thu 6,5 tấn thóc. Trừ chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công thuê cày bừa, gặt đập... hạch toán lời lãi chẳng được bao nhiêu. Nay Nhà nước ban hành chủ trương giảm thuỷ lợi phí, gia đình không phải nộp 566.000 đồng/vụ, tương đương 1 tạ thóc.

Ông Đào Quang Chiến, Giám đốc Công ty TNHH Quản lý thuỷ nông Điện Biên, cho biết: Kể từ thời điểm thực hiện chủ trương miễn, giảm thuỷ lợi phí cho nông dân (đầu năm 2009) đến nay, hoạt động sản xuất của đơn vị gặp nhiều khó khăn, do ngân sách Nhà nước thường cấp chậm so với kế hoạch và nhu cầu hoạt động. Năm 2009, kế hoạch đề ra của Công ty là 3,8 tỷ đồng, đến cuối năm thực hiện được 3,2 tỷ đồng, trong khi Nhà nước chỉ cấp 2,3 tỷ đồng (thiếu gần 1 tỷ đồng). Năm 2010, dự toán kinh phí hoạt động 4,3 tỷ đồng, đến nay Công ty mới được ứng 1,5 tỷ đồng. Là doanh nghiệp hoạt động công ích, nếu cấp trên “rót” kinh phí nhỏ giọt và liên tục chậm như thời gian qua sẽ không khuyến khích cán bộ công chức chuyên tâm với với công việc. Hơn nữa, hàng năm đơn vị phải sử dụng nguồn ngân sách khá lớn để thuê lao động là người địa phương nạo vét kênh mương; sửa chữa, khắc phục những đoạn kênh mương xuống cấp; kịp thời bổ sung, vá víu những cửa xả nước bị kẻ xấu, người nghiện hút ma tuý lấy cắp... tất cả đều phải “tiền tươi thóc thật”. Ông Chiến cho biết thêm: Năm 2010, Nhà nước cấp bù tiền thuỷ lợi phí cho sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh khoảng 12 tỷ đồng, tuy nhiên, tiền có đến các đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý, khai thác thuỷ nông kịp thời hay không lại là chuyện khác. Theo Nghị định 115/CP, Chính phủ cấp bù tiền thuỷ lợi phí cho các tỉnh miền núi thấp hơn các tỉnh đồng bằng là không hợp lý. Vì địa hình miền núi phức tạp, công tác dẫn nước, thời gian cấp nước thường khó hơn, công nhân làm việc rất vất vả. Trước đây, việc thu tiền thuỷ lợi phí của dân ở mức thấp hơn vùng đồng bằng là vì đời sống bà con nghèo nên Nhà nước quan tâm hỗ trợ. Nay căn cứ vào đấy để cấp bù ngân sách vô hình trung làm khó cho Công ty và các đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý, khai thác thuỷ nông.

Một vấn đề nữa làm ông Đào Quang Chiến băn khoăn là lòng chảo Điện Biên có khoảng 4.000ha ruộng cấy lúa 2 vụ/năm, nhưng nhiều năm qua, huyện Điện Biên chỉ hợp đồng với Công ty tưới khoảng 2.800ha/vụ, trong khi “cánh tay khổng lồ” công trình Đại thuỷ nông Nậm Rốm phía bờ tả, bờ hữu đã “ôm” trọn cánh đồng dưới kênh. Trước đây, khi Nhà nước chưa ban hành chủ trương miễn, giảm thuỷ lợi phí, bà con nông dân cũng như chính quyền địa phương không khai báo trung thực diện tích ruộng thực tưới là để giảm bớt một khoản tiền, còn hiện nay thì cần gì phải làm thế, chúng tôi thắc mắc. Ông Chiến giải thích: Đại bộ phận bà con cho rằng, chủ trương miễn, giảm thuỷ lợi phí không lâu dài, nếu bây giờ khai báo đúng diện tích thực tưới, mai này Nhà nước thay đổi cơ chế, quay lại thu tiền sẽ phải nộp nhiều hơn. Về phía chính quyền địa phương họ cũng không ủng hộ việc thống kê, khai báo lại diện tích ruộng thực tưới, vì nhiều năm qua, một số xã đã thu hết tiền thuỷ lợi phí trên toàn bộ diện tích ruộng giao khoán của bà con, nhưng khi nộp lên Công ty với khoản tiền khác (thường là ít hơn). Có thể số tiền “dôi dư” chính quyền địa phương trích lại dùng để xây dựng các công trình phúc lợi, phục vụ thuốc nước trong các cuộc họp hành ở xã, liên hoan, tổng kết... nhưng do không thông qua bà con nên hiện nay họ không muốn công bố để nhiều người dân biết, dễ sinh tâm lý suy bì, tị nạnh.

Theo ông Chiến: Giải pháp chống thất thu thuỷ lợi phí, nói đúng hơn vào thời điểm nay là Nhà nước cấp bù đủ tiền thuỷ lợi phí cho Công ty hoạt động, đảm bảo cuộc sống cho cán bộ công chức thì cần tính toán, đo đạc, lập lại sổ bộ thuỷ lợi. Tỉnh Vĩnh Phúc sau khi Nhà nước ban hành chính sách miễn, giảm thuỷ lợi phí cho nông dân theo Nghị định 115/CP, họ đã chi 5 tỷ đồng để lập lại sổ bộ thuỷ lợi và diện tích thực tưới tăng lên rất nhiều. Vĩnh Phúc hay bất kỳ một tỉnh nào đó đều không phải là trường hợp ngoại lệ, bạn làm được, tại sao chúng ta lại không?
 

Theo www.baodienbienphu.com.vn