Trong tâm trí của Ly Thị Say, thì chồng cô – Vừ A Tủa luôn là một chàng trai đẹp đẽ, giỏi giang; một người chồng thương vợ thương con, chịu khó làm ăn. Và quả thật, qua xác nhận của cán bộ chính quyền xã Na Ư và dân bản Ca Hâu thì trước khi ngã vào vòng xoáy ma túy, Tủa đúng là người như thế!

 

Vừ A Tủa vốn vạm vỡ, nói năng hoạt bát, được học đến hết trung học cơ sở, rồi tham gia hoạt động Đoàn, trở thành cán bộ Đoàn xã. Tủa là hình mẫu  ước ao của nhiều thiếu nữ Mông ở Na Ư, nhưng duyên số thế nào Tủa gắn bó đời mình với Ly Thị Say – một cô gái nhan sắc rất bình thường.

 

Thông minh, nhanh nhẹn, chịu khó học hỏi, dám nghĩ, dám làm Tủa đầu tư phát triển kinh tế với mô hình chăn nuôi trang trại và trở thành thanh niên điển hình tiên tiến của xã Na Ư.

 

“Vợ chồng cùng tuổi, nằm duỗi mà ăn”, câu tục ngữ ấy có phần như mỉa mai với trường hợp nhà Ly Thị Say (vợ chồng Tủa – Say cùng sinh năm 1978). Chả biết họ “nằm duỗi mà ăn” được mấy ngày nhưng khi kinh tế bắt đầu ổn định, đàn gia súc bắt đầu sinh sản thì Tủa bị bắt vì buôn bán ma túy.

 

Được tin chồng bị bộ đội biên phòng Đồn Tây Trang bắt quả tang đang vận chuyển trái phép 2,1kg hêrôin, Ly Thị Say không lo lắng lắm. Trong suy nghĩ giản đơn của người đàn bà Mông ít học, suốt ngày lo lên nương, lên núi làm lụng nuôi gia đình ấy, “cái chồng mình có lỗi thì cứ để cán bộ biên phòng nhốt mấy hôm rồi về thôi”! Chỉ đến khi dự phiên tòa xét xử Vừ A Tủa tội buôn bán, vận chuyển trái phép chất ma túy, lúc Tòa án Nhân dân tỉnh tuyên án tử hình với Tủa, Ly Thị Say mới nhận ra sự nghiệt ngã của “cái chết trắng”. Say đã sốc. Cú sốc của người phụ nữ mất chồng ở tuổi 31!

 

Ông Vừ Phá Ly sửa đầu máy cày, bừa.

 

 

Tại Trại tạm giam Noong Bua, Ly Thị Say đã vài lần đưa con đến thăm Tủa. Vợ chồng, con cái cùng níu nhau khóc thê thiết! Say khóc vì nhận ra sự thật mất chồng. Tủa khóc vì ân hận muộn màng. Mấy đứa trẻ ngây thơ thấy người lớn khóc thì… khóc theo!

 

Song ở đời, hơn nhau cũng bởi sự… có học! Là người được học hành tử tế, tham gia công tác đoàn thể ở xã, hơn nữa đã nhiều lần cùng Đoàn thanh niên tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho bà con trong xã nên Tủa ý thức được rằng: Phải khai báo thành khẩn để hy vọng nhận được sự khoan hồng của pháp luật. Bố đẻ Tủa - ông Vừ Phá Ly, là cán bộ HĐND xã Na Ư, sau thảm họa của thằng quý tử giáng xuống gia đình, đã ốm bệt giường. Vừa đau đớn chuyện nhà, vừa tủi nhục với chính quyền, hàng xóm. Những lần đi thăm Tủa, ông Ly đều tận tình phân tích, động viên Tủa cải tạo tốt và nếu còn gì liên quan đến vụ án hãy thành khẩn khai báo để nhận khoan hồng. Ông Ly kể: “Tôi nói với Tủa rằng, bố không cứu được con, con phải tự cứu mình. Ở nhà, bố còn sức chăm sóc các cháu được ít nào hay ít đó”!

 

Gia đình Tủa đã viết đơn xin ân xá, về phần Tủa cũng thành khẩn khai báo về đường dây ma túy mình tham gia. Niềm vui vô bờ bến đã đến với gia đình Tủa, đợt đặc xá năm 2010, Vừ A Tủa được giảm án tử hình xuống tù chung thân, thụ án tại Trại giam Thanh Xuân (Hà Nội).

Ly Thị Say và con gái út Vừ Thị Pa Dung.

 

Không như nhiều phụ nữ Mông có chồng bị phạt tù nhiều năm, thường lấy chồng khác hoặc bỏ đi để lo cho bản thân mình, Ly Thị Say thay chồng đứng lên chèo chống con thuyền gia đình với 5 miệng ăn. Khi nào dành dụm được ít tiền nhờ nuôi con lợn, đàn gà, Say lại đi thăm Tủa. Trang trại không còn, đàn bò đã mất, chồng đi tù, Say làm lại từ đầu với 2 bàn tay trắng để nuôi con. Khi Tủa được đặc xá tha tội chết, Say mừng lắm. Chỉ cần không bị tử hình là vợ chồng con cái vẫn được gặp nhau, cho dù là trong hàng rào trại giam. Lên nương, xuống ruộng, cấy lúa tra ngô, Say cứ quần quật đi sớm về khuya làm lụng. Nhưng, sức vóc phụ nữ có hạn, dù Say bươn bả cách nào thì mấy mẹ con vẫn thiếu ăn. Thằng con đầu, Vừ A Thu, học hết lớp 9 đành phải nghỉ học để ở nhà giúp mẹ nuôi em.

 

Ông Vừ Phá Ly cho rằng việc Tủa được khoan hồng thoát tội chết là thỏa ước nguyện cuối đời của mình rồi. Nên sau khi Tủa được giảm án, ông Ly cũng xin nghỉ hưu sớm để ở nhà chăm mấy đứa cháu nội. Giầy dép, sách vở của mấy đứa cháu đi học đều do ông Ly mua cho. Nhà có cái đầu máy diezen cũ kỹ, thường xuyên hỏng, dùng để cày bừa. Vào mùa vụ, bao giờ ông Ly cũng ưu tiên cày cho nhà Tủa trước rồi mới đến nhà mình.

 

Đứa con út Vừ Thị Pa Dung, 4 tuổi hay được cùng mẹ đi thăm bố nhất. Cũng bởi khi Tủa bị bắt, Say mới mang bầu Pa Dung được 4 tháng. Lần thăm gần đây nhất là khoảng đầu tháng 10/2013, Say bán con lợn to nhất, thêm ít tiền ông nội cho, mẹ con Say dắt díu nhau về Hà Nội thăm Tủa. “Gặp con gái Tủa vui lắm. Tủa cũng trắng, khỏe. Tủa nói sẽ cố gắng cải tạo để mong có ngày được về!” - Ly Thị Say kể với ánh mắt rạng ngời! Say còn khoe, từ ngày chuyển về Trại giam Thanh Xuân đến nay, cứ 6 tháng gia đình Say lại nhận được một thông báo của Ban giám thị trại, trong đó đánh giá Tủa chấp hành cải tạo rất tốt.

 

Với án tù chung thân, không biết khi nào mới có ngày trở về với gia đình nhưng Tủa vẫn ước mong. Mong có ngày về để tạ lỗi với tổ tiên, họ hàng, với đàn con học hành trúc trắc do thiếu đói, và nhất là với người vợ bao dung mỗi ngày mỗi sạm người vì gánh nặng cơm áo gia đình!