Nỗi buồn dĩ vãng

Một thời, hình thức sản xuất công điểm tập thể kiểu cũ với tư liệu sản xuất thuộc sở hữu tập thể, được khuyến khích đến toàn dân, nhằm “giáo dục” lợi ích cộng đồng đặt trên lợi ích cá nhân. Đất đai, tài sản chủ yếu do xã viên đưa vào HTX, nhưng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) lại thuộc về HTX. Xã viên được giao lại đất của chính mình để sản xuất, rồi phải nộp số phần trăm sản lượng thỏa thuận cho HTX, nhưng không có quyền chuyển nhượng, cho thuê; không được thế chấp để vay vốn; không được chủ động chuyển đổi giống và cơ cấu cây trồng. Do đó, năng suất, chất lượng sản phẩm kém xa so với các hộ cá thể. Sự “chây ì” kéo toa từ lãnh đạo tập thể xuống đến xã viên. Căn bệnh “thi đua giả” ngày một nghiêm trọng. Thời bao cấp, gần như huyện nào cũng có hàng chục HTX và xã nào cũng có hơn một HTX. Vài hécta ruộng, thành lập HTX nông nghiệp; mấy cái máy xát, thành lập HTX xay xát; vài chục con lợn, thành lập HTX chăn nuôi; thậm chí, dăm ông phụ vữa thuê, thành lập HTX thợ hồ... Và dĩ nhiên, số HTX ăn nên làm ra không ai được biết, lý do đổ tại thành tích. Một thực tế là, cứ ai là xã viên HTX thì nghèo kiết xác, nghèo đau đớn, còn người nào “không đủ tư cách” tham gia kinh tế tập thể thì họ lại khấm khá lên nhờ biết thân biết phận, nhờ tự nghĩ, tự làm và tự chịu. Phần đa tồn tại trên danh nghĩa hình thức, không hoạt động. Những khoản nợ tập thể nhưng cá nhân... chịu. Đầu tiên là mất thu nhập, sau đến mất đất, mất tài sản đóng góp do HTX phá sản(!)

Giã từ HTX kiểu cũ

Bắt đầu từ khi có Nghị quyết số 13/NQ-TW Hội nghị Ban Chấp hànhĐảng lần thứ 5 (khoá IX), Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, và Luật HTX năm 2003,từng bước đi vào cuộc sống, những HTX, Tổ hợp tác điển hình “kiểu mới” trong nền kinh tế thị trường đang dần hồi sinh một cách mạnh mẽ. Xã viên vẫn là người lao động trong HTX, liên hiệp HTX, tổ hợp tác... nhưng là những người có quyền sở hữu về tư liệu sản xuất tự nguyện góp vốn, góp sức lao động, trí tuệ, kinh nghiệm kinh doanh tham gia vào HTX. Kinh tế tập thể không đối lập với kinh tế tư nhân mà là sự liên kết các hình thức sở hữu, các quyền sử dụng đất đai, tài sản, vốn, sức lao động với hình thức tổ chức thích hợp, sản xuất tập trung; làm dịch vụ đầu vào, đầu ra. Gia công và dịch vụ tập trung một số công đoạn trong quy trình sản xuất và canh tác giúp hộ xã viên giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, tạo việc làm… Xã viên HTX mở rộng, bao gồm cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp, các pháp nhân (trừ quỹ từ thiện). HTX được thành lập công ty TNHH một thành viên, theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, HTX làm thành viên của Liên hiệp HTX, thành viên của Liên minh HTX cấp tỉnh và cấp quốc gia, thành viên các Hiệp hội khác theo Điều lệ của Hiệp hội quy định. HTX là tổ chức kinh tế hướng theo lợi nhuận khi tham gia thị trường; là tổ chức phi lợi nhuận khi hỗ trợ xã viên vì lợi ích của xã viên… do vậy HTX hội đủ giá trị kinh tế -xã hội và nhân văn phù hợp với tiến trình phát triển công bằng dân chủ văn minh.

Hiện nay, trên thế giới cũng như trong nước mô hình HTX kiểu mới, với hình thức “Tự làm tự chịu trách nhiệm” đang được ưa chuộng hơn lúc nào hết. Tháng 7/2009, tại Hà Nội, Hội nghị Ban Chấp hành lần thứ 10 (khoá III) Liên minh HTX Việt Nam đã được tổ chức. Hội nghị đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là tham gia cùng các bộ, ngành có liên quan xây dựng đề án hoàn thiện luật pháp, cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển kinh tế hợp tác, HTX; tăng cường công tác tuyên truyền phát triển kinh tế tập thể; tổ chức các hoạt động hỗ trợ phát triển HTX, nhất là công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, dạy nghề, củng cố và mở rộng quan hệ đối ngoại, triển khai có hiệu quả các dự án hợp tác quốc tế...

Trong nền kinh tế thị trường

Những người có tấm lòng với mô hình HTX kiểu mới, làm một cuộc hành trình quay trở lại ngày đầu thành lập Liên minh HTX Điện Biên cách đây 13 năm (1997), với cái tên “Hội đồng lâm thời Liên minh các HTX” mà tổng số HTX thành viên của “Hội đồng lâm thời” ngày ấy bằng... 0, mới thấy được hết nỗ lực của những người có ước muốn “làm giàu cho dân nghèo” quí đến mức nào. Liên minh HTX ra đời vào thời điểm ấy, nhằm mục đích cứu vớt và tập hợp lại những HTX đang độ suy vong, đang độ chán chường cái mô hình khiến họ ăn không yên, ngủ không ngon suốt mấy chục năm qua. Liên minh cử cán bộ có kinh nghiệm xuống làm công tác tư tưởng, vận động, thuyết phục để giúp họ chuyển đổi theo Luật HTX 1997 (sau này là Luật 2003 sửa đổi, bổ sung) mà bây giờ quen gọi là HTX kiểu mới. Cứ như thế cho đến tận năm 2002, sau rất nhiều chuyến đi về, thất vọng rồi lại hy vọng, Liên minh HTX mới quy tụ và thành lập mới được 11 HTX thành viên trên toàn tỉnh Lai Châu (cũ).

Tính đến hết tháng 12.2009, Liên minh HTX Điện Biên đã có tới 99 HTX thành viên trong tổng số 104 HTX trên địa bàn toàn tỉnh. Điều phấn khởi ở chỗ, không giống như nhiều tỉnh khác, thậm chí ngay cả Thủ đô với 193/965 HTX nông nghiệp yếu kém vì vẫn “bảo thủ” cách vận hành kiểu cũ (trong số đó 76 HTX đã ngừng hoạt động chờ giải thể), Điện Biên không còn mô hình HTX kiểu “cha chung” nữa. Tuy nhiên, để 100% số HTX đạt tiêu chí HTX khá và mạnh là điều mà chưa một địa phương nào trên toàn quốc làm được. Điện Biên còn 11,6% HTX yếu kém, vì nhiều lý do; lý do khách quan nhất vẫn là Ban chủ nhiệm thiếu năng động, thiếu nhiệt tình cộng với thiếu vốn, thiếu thị trường kinh doanh hợp lý, nội dung hoạt động nghèo nàn, phạm vi bó hẹp, tồn tại trên danh nghĩa... do thiếu nguyện vọng và khát vọng vươn lên. Nói về vấn đề này, Chủ tịch Liên minh HTX Điện Biên Trần Bích Cảnh, cho biết, ngoài nhiệm vụ tư vấn về luật pháp, về đường lối chính sách... thì nhiệm vụ chính của Liên minh là giúp các HTX yếu kém củng cố lại tổ chức bộ máy quản lý; tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, kinh doanh; xây dựng dự án vay vốn từ Quỹ quốc gia, tư vấn vay vốn ngân hàng được hưởng hỗ trợ lãi suất theo QĐ131/QĐ-TTg ngày 23/1/2009; phối hợp tìm và xây dựng thị trường tiêu thụ; từng bước định hình được hướng đi bền vững đối với từng HTX cụ thể.

Liên minh HTX khuyến khích các HTX thành viên phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn: giao thông, đường điện, kênh thủy lợi, nhà văn hóa; góp phần tạo việc làm cho hàng vạn các đối tượng xã hội là thương binh, phụ nữ, người lao động nghèo ít vốn. Trên đà phát triển, năm 2010 Liên minh HTX Điện Biên sẽ không chỉ dừng lại ở 99/104 HTX thành viên với 28% khá, mạnh; trong đó có 3 HTX thực sự điển hình và 1 HTX lọt vào “Top” quốc gia... đúng với mong muốn của Đảng là góp tích cực vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống người lao động ở nông thôn!
 

Theo www.baodienbienphu.com.vn