Thế nhưng theo điều tra hộ cận nghèo và nghèo năm 2011, một bộ phận người dân tộc Khơ Mú ở các xã tỷ lệ đói nghèo cao gần gấp đôi so với mặt bằng chung 45,28% của tỉnh. Vì sao cái nghèo vẫn còn đeo bám với người Khơ Mú như vậy?

Theo tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, dân số của tỉnh 491.046 nhân khẩu với 21 dân tộc anh em chung sống. Trong đó, dân tộc Khơ Mú có số dân đứng ở vị trí thứ 5, với 16.200 nhân khẩu tập trung chủ yếu ở các huyện: Điện Biên, Điện Biên Đông, Mường Chà, Tuần Giáo.

Qua tìm hiểu thực tế một số bản ở các xã, tỷ lệ các hộ đói nghèo của dân tộc Khơ Mú đều cao gấp đôi những dân tộc khác. Họ cùng sống trong địa bàn cư trú, đều được sự quan tâm, đầu tư tạo điều kiện để phát triển kinh tế song tại sao đời sống của người Khơ Mú lại chậm phát triển, cái nghèo dai dẳng như vậy? Chúng tôi trao đổi với ông Tráng Chứ Sao, Bí thư Đảng ủy xã Phình Giàng, huyện Đện Biên Đông, ông cho biết: Xã có 973 nhân khẩu dân tộc Khơ Mú, cư trú ở 3 bản (Huổi Dụa, Cảnh Lay, Huổi Có), tỷ lệ đói nghèo theo điều tra có trên 70%, trong khi đó tỷ lệ hộ nghèo trong xã 35%. Các hộ dân đói nghèo cao đã kéo theo nhiều hệ lụy, như: Chất lượng dân số không đạt yêu cầu, đời sống nhân dân khó khăn, ăn, ở, sinh hoạt... còn tạm bợ, mất vệ sinh, hay xảy ra các bệnh tật, dịch bệnh. Trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ nhằm phát triển thế hệ mai sau, tương lai cũng gặp không ít trở ngại vì vào mùa giáp hạt nhà không có gạo ăn là học sinh lại nghỉ học ở nhà. Hiện số học sinh bỏ học giữa chừng, thường hay nghỉ học là các em dân tộc Khơ Mú chiếm tỷ lệ 90%. Theo ông Sao, trong nhiều nguyên nhân khiến người Khơ Mú còn nhiều hộ đói nghèo, thì có một số nguyên nhân chính do việc chi tiêu không kế hoạch, có bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu. Đặc biệt do kinh tế bị thiếu hụt nên họ thường bán lúa, ngô... non và gia súc, gia cầm với giá rất rẻ, có khi chỉ bằng nửa hoặc 1/3 so với giá bán khi đã là thành phẩm. Cũng chỉ vì nguyên nhân thiếu đói phải giải quyết cái ăn trước mắt, thiếu hụt từ năm này, sang năm sau mà khó có thể vươn lên thoát nghèo. Trong sản xuất, người Khơ Mú mang nặng tập tục sản xuất nhỏ, lẻ không mạnh dạn đầu tư phát triển các mô hình kinh tế tập trung, việc áp dụng khoa học còn chậm chạp, nắm bắt kỹ thuật kém vì tư duy, năng lực còn nhiều hạn chế... Người Khơ Mú vẫn chưa có ý thức cao trong việc vươn lên làm giàu, còn mang nặng ý nghĩ sống dựa vào tự nhiên, sự trợ cấp, giúp đỡ. Việc học hỏi, va chạm, tiếp xúc, trau dồi kiến thức... để vươn lên làm giàu trong đại bộ phận vẫn còn hoài nghi với tâm lý ngại ngùng nên việc tư vấn, giúp đỡ tạo điều kiện cho họ vươn lên thoát nghèo còn gặp rất nhiều khó khăn.

Chúng tôi về xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng nơi có 3 bản người Khơ Mú là: Tọ Cuông, Huổi Hỏm, Cha Cuông, với 944 nhân khẩu tỷ lệ hộ đói nghèo ở cả 3 bản này đều vượt con số 80%, cũng như những người Khơ Mú ở xã Phình Giàng, huyện Điện Biên Đông có những điểm chung về đời sống, kinh tế, chỗ ăn, ở... Khi đến thăm bản Cha Cuông, xung quanh bản địa hình rất đẹp, tương đối bằng phẳng, những vườn cà phê đang lên mượt mà, xanh tốt, ngào ngạt sắc hoa thấy rõ được màu của no ấm, giàu có đang bao phủ khắp triền đồi. Dưới thung sâu là những ao cá vuông vắn, đàn dê, bò béo tròn căng... Nhưng khi hỏi ông Vừ A Sính, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Mường Ảng, là ông chủ của 2,5ha cà phê và nhiều mô hình kinh tế tại đây, thì thật ngỡ ngàng: Tất cả đất ở xung quanh bản Cha Cuông với những vườn cà phê xanh tốt, 1ha cà phê ở đây mỗi năm cho thu nhập gần 200 triệu đồng, đều là của người Thái, Mông ở những bản, nơi khác đến mua đất của người Khơ Mú ở bản Cha Cuông để làm. Các mô hình kinh tế kết hợp trang trại, như: Ao cá, chăn nuôi, cây ăn quả cũng tất tật của dân ngoại lai. Trong khi đó người dân sở tại bán đất và công việc duy nhất của họ làm nương, ở xa và làm thuê cho những người đến trồng cà phê ngày thu nhập 100 - 120 nghìn đồng. Theo ông Sính, người dân ở bản Cha Cuông chỉ thích đi làm thuê kiếm tiền ngay, có được đồng nào thì tiêu cho ngày hôm ấy, hết lại đi làm tiếp. Còn việc trồng các loại cây công nghiệp, phát triển mô hình kinh tế họ không mấy mặn mà vì tâm lý, cách sống... không có ý chí cầu tiến, học hỏi để áp dụng khoa học - kỹ thuật.

Hình ảnh đối lập, chúng tôi thấy rõ cuộc sống nghèo đói của người Khơ Mú ở bản Cha Cuông, những ngôi nhà tuềnh toàng không có những vật dụng gì đáng giá... bên cạnh là bạt ngàn sắc cà phê của người Thái, người Mông. Nếu chịu khó, học hỏi, phát triển cây cà phê có thể người Khơ Mú Cha Cuông sẽ đổi đời trở thành triệu phú. Thế nhưng, họ lại chọn giải pháp bán đất để đi làm thuê, kiếm miếng ăn qua ngày. Ở đây, trẻ con cũng đi làm thuê, kiếm tiền. Mỗi buổi những cặp vợ chồng trẻ người Khơ Mú ở bản Cha Cuông chậm rãi bên nhau lên nương, vừa đi vừa nghe những bài hát trữ tình phát ra từ chiếc điện thoại di động, cứ vậy 2 - 3 giờ đồng hồ họ mới lên đến nương nhà mình. Đất gần đã bán, phải đi làm nương xa...

Không biết bao giờ người Khơ Mú mới thoát được cái nghèo còn dai dẳng, đeo bám...?  Muốn để cái nghèo rũ áo ra đi, thì họ phải rũ bỏ được từ trong ý thức, cách sống lâu nay của mình.

Theo baodienbienphu.com.vn