Cơ sở nào để xuất khẩu lao động đạt mục tiêu, thực sự trở thành giải pháp xóa đói giảm nghèo hiệu quả đang là vấn đề nhiều người quan tâm.

Từ kết quả không mong đợi

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) được xác định là một trong những giải pháp xóa đói giảm nghèo thiết thực, hiệu quả đặc biệt đối với địa bàn tỷ lệ lao động cao, thời gian sử dụng lao động còn thấp như tỉnh ta. Mục tiêu và kỳ vọng của Đề án XKLĐ tỉnh Điện Biên giai đoạn 2007 - 2010 rất lớn song qua giám sát việc thực hiện Đề án cho thấy, sau gần 4 năm triển khai thực hiện, số lao động được xuất khẩu mới đạt 16% kế hoạch với 416 lao động đi làm việc ở nước ngoài (kế hoạch đưa 2.600 lao động xuất khẩu). Và cả 416 lao động này đều là lao động chưa có trình độ tay nghề và chuyên môn kỹ thuật. Người lao động mới chỉ được đào tạo đạt chuẩn về ngoại ngữ, giáo dục định hướng nên khó tiếp cận những công việc đòi hỏi chuyên môn, thu nhập cao. Vì vậy, những thị trường tiềm năng như: Hàn Quốc, Nhật Bản, Ả rập Xê Út cho thu nhập cao thì lao động không đáp ứng điều kiện. Mục tiêu lao động khi về trở về nước có trình độ tay nghề và tác phong công nghiệp, tạo việc làm mới cho mình và cho lao động tại địa phương, góp phần tích cực xóa đói giảm nghèo cũng không thực hiện được. Đã có 26 lao động phải về nước trước thời hạn đều là lao động về từ Malaysia, trong đó 11 người phải về do khủng hoảng kinh tế, 5 người chủ động xin về và một số trường hợp vi phạm nội quy, sức khỏe không đảm bảo.

Nguồn kinh phí dự toán cho Đề án trong cả giai đoạn là hơn 60 tỷ đồng nhưng gần 4 năm qua, việc huy động nguồn kinh phí thực hiện Đề án mới đạt 4,4 tỷ; trong đó một số đầu mục như: hỗ trợ đào tạo nghề, hỗ trợ trường hợp lao động rủi ro, hỗ trợ hoạt động của Ban chỉ đạo XKLĐ các cấp đều chưa chi một đồng nào. Nguồn kinh phí đã thực hiện chủ yếu là nguồn vốn lao động vay từ Ngân hàng Chính sách Xã hội (4,064 tỷ đồng) còn lại là kinh phí chi hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ, giáo dục định hướng.

Thông qua công tác giám sát cũng cho thấy, hầu hết các huyện, thị bắt tay vào triển khai thực hiện Đề án từ năm 2009 khi có quy định mới về hỗ trợ XKLĐ tại các huyện nghèo. Trong khi đó, Ban chỉ đạo Đề án cấp tỉnh chưa bao giờ tổ chức họp, phân công nhiệm vụ cho các thành viên, Ban chỉ đạo cấp huyện hoạt động mang tính hình thức, chưa hiệu quả.

... Xác định rõ nguyên nhân

Là một đề án có ý nghĩa thiết thực với tỉnh nhưng kết quả thực hiện quá thấp đã làm nản lòng không ít người về việc có nên tiếp tục thực hiện Đề án? Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH thừa nhận: Mục tiêu Đề án đưa ra là quá cao so với điều kiện thực tế cho dù đã khảo sát nhu cầu của lao động song chưa xét đến các điều kiện khác như: tâm lý ngại đi làm xa nhà của lao động địa phương, sức khỏe lao động sau khi khám sàng lọc không đáp ứng tiêu chuẩn, tay nghề của lao động thấp. Việc ban hành các văn bản chỉ đạo chậm, tỉnh chưa có doanh nghiệp về XKLĐ trong khi doanh nghiệp được giới thiệu lên phối hợp chưa chặt chẽ với chính quyền địa phương, lợi nhuận thấp thậm chí lỗ vốn nên một số doanh nghiệp không tiếp tục tuyển lao động tại địa phương. Với chức năng là cơ quan tham mưu, Sở LĐ-TB&XH đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp lên khảo sát địa bàn, tuyển dụng, đưa lao động đi xuất khẩu và giới thiệu 5 doanh nghiệp có năng lực, uy tín trong XKLĐ nhưng đến nay chỉ cón 2 doanh nghiệp là tiếp tục hoạt động tại địa bàn.

Thừa nhận mục tiêu Đề án quá cao song ông Đinh Văn Tấn, Giám đốc Sở Tài chính cũng cho rằng, việc thực hiện Đề án đúng vào thời điểm khủng hoảng kinh tế thế giới, nhiều doanh nghiệp nước ngoài phải giải thể, thu hẹp sản xuất đã ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường xuất khẩu của lao động Việt Nam nói chung và Điện Biên nói riêng. Cùng với đó là nhận thức của lao động địa phương còn thấp, không mặn mà với việc đi làm xa nhà; nhiệm vụ, trách nhiệm của từng thành viên trong Ban chỉ đạo XKLĐ các cấp chưa phân công rõ ràng. Sức khỏe lao động tại địa phương không đáp ứng yêu cầu xuất khẩu cũng là yếu tố được xác định, phân tích do tỷ lệ lao động bị viêm gan B khá cao. Việc tuyên truyền, thay đổi nhận thức của người lao động trong việc XKLĐ trước hết chính là mức thu nhập có được khi đi làm ở nước ngoài; đồng thời là từ những người đi XKLĐ trở về nước. Bên cạnh đó cần tập trung đào tạo nghề cho lao động để hướng tới những thị trường có thu nhập cao, tạo sự đổi thay rõ nét khi lao động đi xuất khẩu. Doanh nghiệp XKLĐ chưa phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các đoàn thể, ban ngành chưa vào cuộc tuyên truyền thực hiện mục tiêu XKLĐ. Đây cũng là nguyên nhân được xác định cần phải khắc phục để thực hiện mục tiêu XKLĐ thời gian tới.

Kỳ vọng từ chính sách mới hỗ trợ XKLĐ

Năm 2011, tỉnh ta đặt mục tiêu đưa 400 lao động đi xuất khẩu (tương đương với kết quả thực hiện của gần 4 năm qua) đã làm nhiều người hoài nghi khó có thể đạt được mục tiêu này.

Lý giải việc tham mưu, đưa ra mục tiêu trên, bà Phạm Thị Vịnh, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH cho biết: Tuy kết quả thực hiện gần 4 năm qua đạt thấp nhưng việc XKLĐ đã có rất nhiều khởi sắc, trong đó năm 2010 toàn tỉnh đã đưa được 200 lao động đi xuất khẩu. Đáng chú ý là với chính sách hỗ trợ lao động tại các huyện nghèo đi xuất khẩu theo Quyết định 71 của Thủ tướng Chính phủ đang tạo động lực mới, điều kiện thuận lợi để thay đổi nhận thức của lao động địa phương.

Theo chính sách này, lao động đăng ký đi xuất khẩu sẽ được hỗ trợ gần như tất cả. Cụ thể, sẽ được hỗ trợ bảo đảm đủ trình độ để đi xuất khẩu lao động theo yêu cầu của từng thị trường. Trường hợp người lao động muốn vay vốn, Cục Quản lý lao động ngoài nước và Ngân hàng sẽ thẩm định, cho vay tối đa theo mức chi phí tại thị trường mà người lao động sẽ tham gia. Người lao động thuộc các hộ nghèo, người dân tộc thiểu số được vay với lãi suất chỉ bằng 50% lãi suất cho vay hiện hành của Ngân hàng Chính sách xã hội áp dụng cho đối tượng chính sách đi xuất khẩu lao động. Cùng với đó là sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền các địa phương với doanh nghiệp XKLĐ, các đoàn thể tăng cường tuyên truyền, vận động thay đổi quan niệm, suy nghĩ của lao động địa phương sẽ là nhân tố tích cực để lao động tham gia xuất khẩu.

Thực hiện sự hỗ trợ theo Quyết định 71, trong năm 2010 huyện Điện Biên Đông đã có 73 lao động đi xuất khẩu; các huyện khác như: Tủa Chùa, Mường Ảng và Mường Nhé đều đã tiến hành khảo sát, tuyên truyền, vận động và tổ chức đào tạo nghề cho lao động phục vụ xuất khẩu. Cho đến đầu năm 2011, nhiều lao động tại các huyện nghèo đã hoàn tất thủ tục chờ xuất cảnh. Tổng cục Dạy nghề và Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB&XH) cũng thường xuyên phối hợp, hỗ trợ tỉnh Điện Biên thực hiện mục tiêu XKLĐ thông qua giới thiệu doanh nghiệp năng lực, uy tín trong XKLĐ; tháo gỡ các vướng mắc đẩy mạnh XKLĐ. Đặc biệt, khi lao động đi xuất khẩu, cơ quan quản lý lao động kịp thời thông báo tình hình lao động ở nước ngoài cho gia đình lao động. Đây là kênh thông tin quan trọng để người lao động yên tâm làm việc và thay đổi tâm lý, nhận thức của người dân về XKLĐ.

Bằng việc xác định rõ nguyên nhân và đưa ra giải pháp khắc phục cùng với chính sách hỗ trợ ưu đãi về XKLĐ cho các huyện nghèo và từ kết quả thực hiện thời gian qua, có thể tin tưởng và đặt nhiều kỳ vọng về XKLĐ năm 2011 và những năm tới.

Theo www.baodienbienphu.com.vn