Đây là lần thứ 12 bà con các dân tộc Điện Biên được cầm lá phiếu, để làm tròn bổn phận và vinh dự của người công dân một nước độc lập - tự do...

Sở dĩ nói “lần thứ 12”, vì thời kỳ đầu của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa I (1946-1960), Lai Châu (cũ) còn đang là vùng tạm chiếm của thực dân Pháp, do đó không thể tổ chức bầu cử theo đúng ý nguyện của chúng ta được. Chuyện kể rằng đầu tháng 12/1953, tiểu đoàn 439 (trung đoàn 148, đại đoàn 316), được lệnh hành quân gấp theo đường 41 đánh thẳng vào thị trấn Lai Châu (nay là thị xã Mường Lay). Sau hàng loạt những trận giao tranh ác liệt, 2 giờ sáng ngày 12/12/1953, thị trấn Lai Châu được giải phóng. Tuy vậy, phải đến sau khi trận Điện Biên Phủ đại thắng, tỉnh Lai Châu (cũ) mới hoàn toàn thuộc về ta.

Lúc này, lại một khó khăn mới phát sinh với Lai Châu nói riêng, với các tỉnh miền núi Tây Bắc nói chung. Giặc ngoài tuy đã hết: nhưng các tổ chức phản động với âm mưu chiếm lại Lai Châu, đã cung cấp vũ khí, tiền bạc và tổ chức huấn luyện cho hàng nghìn tên thổ phỉ liên tục gây rối. Địa bàn phức tạp và xung yếu nhất là các huyện biên giới phía bắc, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa. Các tổ chức gián điệp Pháp, Nhật, Tưởng ngấm ngầm móc nối với các châu đoàn, tổng đoàn, thống lý, thống quán... dựa vào núi rừng hiểm trở và lợi thế về vũ khí, đã điên cuồng chống phá phong trào giải phóng dân tộc non trẻ. Được sự giúp đỡ của Bộ Quốc phòng và Quân khu Tây Bắc, bộ đội chủ lực Lai Châu phối hợp với dân quân du kích tại các làng bản, tiến hành những trận đánh hết sức ngoan cường. Sau mấy tháng, hầu hết các toán phỉ lớn đều đã bị tiêu diệt hoặc bị bắt sống; tàn quân sống sót theo đường rừng chạy trốn sang Lào, một số ít rút sang Vân Nam (Trung Quốc) chờ thời cơ quay lại.

Thời gian này đang là Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, khoá I (1946-1960). Lai Châu do đặc thù khó khăn, nên không thể tổ chức bầu cử được. Để lãnh đạo nhân dân đẩy nhanh công cuộc xây dựng nông thôn, khẩn trương ổn định sản xuất nhằm chống lại dịch bệnh và nạn đói đang hoành hành dữ dội; vấn đề đặt ra rất gấp là phải nhanh chóng xây dựng bộ máy chính quyền cách mạng cơ sở dân chủ và đủ mạnh, đủ sức giúp dân và bảo vệ vững chắc những thắng lợi cách mạng vừa mới giành được. Vì vậy, tháng 10/1954, Lai Châu tổ chức bầu cử Hội đồng nhân dân (HĐND) hai cấp: Cấp xã và cấp châu (tương đương cấp huyện hiện nay). Theo Quyết nghị của Hội đồng Chính phủ, từ ngày 11/9/1954 Uỷ ban Kháng chiến hành chính đổi tên là Uỷ ban Hành chính, để thích ứng với tình hình mới. Tới thời điểm ấy, 4 huyện Điện Biên, Tuần Giáo, Mường Tè và Sìn Hồ vẫn chưa có chủ tịch huyện; 2 huyện Mường Tè và Sìn Hồ còn chưa có Uỷ ban Hành chính lâm thời...

Đến nay, dẫu đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, song nhiều người dân ở xã Sín Chải (huyện Tủa Chùa), vẫn nhớ như in cuộc bầu cử HĐND cấp xã và cấp châu, vào tháng 10/1954. Một khó khăn chủ quan rất lớn là ngày ấy, bà con người Mông nói riêng và bà con các dân tộc thiểu số khác nói chung, hầu hết không biết chữ. Trong khi, cán bộ bầu cử thì không được phép hướng dẫn cử tri bỏ đại biểu này hay lấy đại biểu kia. Trước khó khăn nêu trên, Ban Bầu cử (BBC) có sáng kiến triệu tập cuộc họp già làng, trưởng bản trong vùng để mọi người cùng bàn bạc. Gần 3 giờ sáng, thể thức “bỏ phiếu” được coi là phù hợp nhất, năng động và hiệu quả nhất, đã được mọi người biểu quyết: Với cuộc bầu cử HĐND cấp xã, “lá phiếu” là... hạt ngô; còn với cuộc bầu cử HĐND cấp châu, thì “lá phiếu” là... thanh tre!

Tại điểm bầu cử, một cái chăn được căng lên làm phông, trên treo cờ Tổ quốc và ảnh Bác Hồ. Cử tri ở xa thức dậy từ lúc nửa đêm, ai cũng diện những bộ cánh mới nhất, đẹp nhất của mình. Người có ngựa thì cưỡi ngựa, người không có ngựa thì đi bộ cũng chẳng sao, vì thường ngày đồng bào đi nương quen rồi. Chưa đến giờ khai mạc mà cử tri đã đến đông đủ, mọi người ngồi trật tự, xúc động nghe trưởng BBC làm các thủ tục cần thiết theo quy định. Lúc chào cờ và chào ảnh Bác Hồ, tất cả mọi người đều đứng nghiêm trang, nhưng chỉ có mấy người của Ban tổ chức biết hát Quốc ca. Tổ trưởng tổ bầu cử long trọng tuyên bố: “Quân Pháp, quân Nhật đã đầu hàng Việt Minh, thằng thổ phỉ cũng chạy cả rồi. Bản mường ta đã được giải phóng, ta có quyền thành lập Uỷ ban Hành chính châu để ủng hộ Chính phủ Cụ Hồ. Bà con dân bản ta ơi, ta ưng đại biểu nào thì giơ cao thanh tre cho đại biểu ấy!”.

Mỗi cử tri được phát một thanh tre hình thù như chiếc đũa ăn cơm. Ban Bầu cử lần lượt xướng tên từng đại biểu đề cử, cử tri ưng bầu ai thì tay cầm thanh tre giơ lên cao, không ưng thì thôi. Ban Bầu cử đếm số thanh tre mỗi đợt, những người đắc cử là những người có số thanh tre nhiều nhất tính từ trên xuống. Mỗi thanh tre ứng với một “phiếu bầu”, lẽ đương nhiên là không có chuyện “gạch nhầm” hoặc để quá số đại biểu tiêu chuẩn. Mọi việc diễn ra công khai, trước mặt các cử tri và trước mặt cả các ứng cử viên. Người trúng cử phấn khởi đã đành, nhưng những người không trúng cử và cả cử tri cũng rất vui vẻ. Tối hôm ấy, rượu ngô được rót ra (và cũng là rượu do cử tri tự nguyện mang đến). Sung sướng và hạnh phúc làm sao, lần đầu tiên đồng bào vùng cao nói chung và người Mông nói riêng, được tự tay cầm “lá phiếu” bầu ra người thay mặt mình, “nói hộ cái bụng mình với Chính phủ Cụ Hồ”...

Trung tuần tháng 5/2011, sau chuyến tiếp xúc cử tri tại đơn vị bầu cử số 11 huyện Tủa Chùa, ông Nguyễn Vân Chương - Uỷ viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ - với tư cách trưởng đoàn ứng cử viên, cho biết: “Chúng tôi rất mừng là hiện nay, trình độ nhận thức mọi mặt của cử tri các dân tộc Tủa Chùa được nâng lên rất cao. Bà con các xã, thị trấn mong đại biểu HĐND các cấp hoàn thành nhiệm vụ, với tất tinh thần trách nhiệm của người đại diện cho ý nguyện nhân dân”... Được biết tại cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, huyện Tủa Chùa thuộc đơn vị bầu cử số 2 với bầu cử đại biểu Quốc hội và đơn vị bầu cử số 11 với bầu cử đại biểu HĐND tỉnh. Toàn huyện có gần 25.200 cử tri, tham gia bầu cử tại 378 hòm phiếu ở 12 xã, thị trấn.

Cùng với các dân tộc anh em khác, đông bào Thái Điện Biên thực hiện
nghĩa vụ công dân tại cuộc bầu cử ngày 22/5/2011. Ảnh: B.N

Giờ đây - khi cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 đã kết thúc, với những thành công lớn trên mọi phương diện - nhắc lại câu chuyện bầu cử cảm động và hi hữu ở xã Sín Chải gần 60 năm trước, để thấy rằng việc bà con các dân tộc miền núi đủ năng lực đọc tiểu sử các ứng cử viên, cũng như hiểu nội dung các phiếu bầu, đó là cả một thành quả vô cùng to lớn của Đảng và Nhà nước ta, trong chiến lược phổ cập giáo dục, xóa mù chữ cho bà con các dân tộc thiểu số vùng cao.

Từ “lá phiếu” bằng thanh tre đến lá phiếu in màu trang trọng bởi công nghệ ấn loát hiện đại hôm nay, là chặng đường dài anh dũng và tự hào của Đảng ta, Quốc hội ta và nhân dân ta, trong hơn nửa thế kỷ đấu tranh chống giặc ngoại xâm và diệt giặc dốt, vì ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Điều ấy mặc nhiên khẳng định sự đúng đắn, nhân đạo và sáng suốt, qua mấy chục năm Đảng ta kiên trì chủ trương phổ cập giáo dục, xoá mù chữ cho nhân dân vùng sâu, vùng xa. Những năm qua từ Trung ương xuống địa phương, đã và đang có rất nhiều các chương trình, dự án dành cho sự nghiệp phát triển giáo dục - đào tạo cả nước nói chung và giáo dục - đào tạo miền núi nói riêng. Con chữ làm sáng mắt, sáng lòng - Con chữ đưa các cử tri đến chỗ tự tin trong sứ mạng công dân...

Theo www.baodienbienphu.com.vn