Cái cách “vào đề” bộc bệch, thẳng căng như tích cách của người Hà Nhì ấy khiến buổi làm việc của đoàn nhà báo với lãnh đạo xã tận cùng Tây Bắc của Tổ quốc bỗng như trở thành câu chuyện hàn huyên của những người con xa quê lâu ngày gặp lại.

Con đường đi trước

Cái "vài năm trở lại đây" theo lời Bí thư Pờ Dần Sinh có thể hiểu bắt đầu từ năm 2006 - mốc thời gian có ý nghĩa lịch sử đối với suốt quá trình khai sơn, lập bản và phát triển của người Hà Nhì ở Sín Thầu. Nói ý nghĩa lịch sử bởi vì năm 2006, đường ô tô được mở từ trung tâm huyện Mường Nhé lên Sín Thầu đã chấm dứt thời kỳ mà mọi vấn đề đi lại, vận tải đều đa phần bằng sức người và một phần sức ngựa. Con đường đi trước, sự phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội tiếp bước theo sau. Đời sống người dân Sín Thầu dần đổi mới.

Việc mở đường lên Sín Thầu cũng để lại nhiều câu chuyện phảng phất tính sử thi đầy lãng mạn như bao huyền tích khác của người Hà Nhì Sín Thầu trong lao động sản xuất và chiến đấu bảo vệ biên cương tổ quốc. Cho đến bây giờ, trong câu chuyện lúc trà dư tửu hậu, các bậc cao niên Hà Nhì vẫn nói vui rằng, chính "con voi sắt" đã phá núi, mở đường để mang “cái phát triển” cho người dân Sín Thầu. Đó là khi tiếng mìn nổ phá đá, tiếng máy xúc, máy ủi làm đường ầm ào suốt ngày đêm đã giục giã bà con tận Tá Miếu, A Pa Chải cơm nắm, nước lọ đi bộ hàng nửa ngày đường để lần đầu tiên trong đời nhìn thấy cái máy làm đường của Đảng, Nhà nước. Và sau nửa ngày ngắm nghía mê mải, họ quả quyết rằng cái máy xúc có họ hàng với voi. Cũng bởi cái cần máy và gầu xúc cử động khéo léo, linh hoạt như vòi voi vậy.

Vẫn giọng nói cao và nhanh, ông Sinh khoe với chúng tôi: “Từ ngày có đường, sản phẩm hàng hóa nông nghiệp từ: ngô, thóc, đậu tương đến trâu, bò, dê, gà, vịt đều được tư thương đến tận nơi thu mua. Trước đây, đi bộ cả ngày trời mới đến trung tâm huyện để mua con dao, cái nồi, cái chậu thì bây giờ tất cả nhu yếu phẩm hàng ngày đều có ô tô chở về tận bản.

Sín Thầu hiện có 5 bản, 238 hộ dân quần cư dọc theo lưu vực suối Mo Phí. Tuy là xã vùng cao biên giới nhưng người Hà Nhì ít làm nương (toàn xã có 39ha nương) mà bà con chủ yếu làm lúa nước. Với trên 146ha ruộng 1 vụ, năng suất trung bình 35 tạ/ha cũng đủ đảm bảo cho người dân Sín Thầu xóa đói.

Từ khi những người Hà Nhì đầu tiên đặt chân đến vùng đất này khai sinh hai bản Tả Ko Khừ và A Pa Chải, họ đã ngược xuôi dòng Mo Phí tìm đất trồng lúa nước. Giống lúa nước vốn được những cán bộ công an vũ trang (nay là bộ đội biên phòng) lên lập đồn, cắm chốt mang cho bà con để thay thế các loại cây lương thực truyền thống của người dân địa phương. Từ đó, cây lúa nước trở thành cây lương thực chủ đạo của người Hà Nhì. Vì địa hình đồi núi chia cắt, người dân tạo nên những bãi ruộng bên suối, men theo khe núi, bìa rừng. Cho dù chỉ là khoảnh ruộng bé bằng gian nhà nép bên cửa rừng hay một vũng trâu đằm dưới chân đồi, bà con cũng cần mẫn cấy hái, chắt chiu từng hạt thóc nuôi sống con người. Cũng còn một lẽ, đây là giống lúa do bộ đội biên phòng mang tặng giúp đồng bào xóa đói, rồi cùng nuôi sống cả dân và quân trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ biên cương nên người dân “tín” lắm! Đây còn là giống lúa chịu được hạn, chịu được giá rét của sương muối vùng biên ải khắc nghiệt này.

Khi cái bụng no, người dân Sín Thầu yên tâm, tập trung lao động sản xuất, chăn nuôi, bảo vệ rừng và góp phần đảm bảo các nhiệm vụ quốc phòng - an ninh. Sín Thầu được thiên nhiên ưu đãi nguồn thức ăn dồi dào cho phát triển chăn nuôi đại gia súc với những đồi cỏ gianh nối nhau mênh mông. Một bước tiến đáng khâm phục ở vùng ngã ba biên giới này là nhiều hộ dân đã xây dựng, phát triển kinh tế trang trại theo mô hình: nhận chăm sóc bảo vệ rừng và chăn nuôi đại gia súc. Toàn xã đã có 6 hộ được công nhận mô hình kinh tế trang trại cấp huyện. Không chỉ trong xã, mà cả huyện Mường Nhé, nhiều người biết tiếng những “đại gia” chăn nuôi ở Sín Thầu như: Sùng Phì Sinh (bản Tả Ko Khừ) có hơn 200 con trâu, bò; Trang Váng Sinh (bản A Pa Chải) có 160 con trâu, bò Hiện nay, đàn trâu của xã có 710 con; bò: 565 con; lợn: 619 con.

Bí thư Pờ Dần Sinh phấn khởi thông báo: "Nuôi trâu bò ở đây rất thuận lợi và cho giá trị kinh tế cao. Bây giờ, bán một con trâu là mua được một cái xe máy tốt, nếu con trâu to còn dư tiền mua thêm máy xay xát và nhiều thứ khác nữa." Hiện nay, cả xã có 200 hộ có xe máy và phần lớn đều có máy xay xát, riêng bản A Pa Chải 100% hộ có máy xay xát. Trong xã đã có một hộ mua được ô tô tải để vận chuyển hàng hóa.

Ông Mạ Gió Tư, Phó Chủ tịch HĐND, cựu Chủ tịch Hội Nông dân xã bổ sung thêm: “Bây giờ người dân Sín Thầu Không chỉ biết chăn nuôi đại gia súc mà đã từng bước ứng dụng khoa học kỹ thuật để đa dạng hóa cơ cấu cây trồng trong phát triển kinh tế. Hiện nay có 87 hộ tham gia dự án trồng chuối tiêu hồng với diện tích 13,7ha; 62 hộ tham gia dự án trồng cây ăn quả của chương trình 135 giai đoạn II trên diện tích 62.000m2”.

Khát khao thủy lợi

Đang thao thao nói chuyện nuôi trâu, trồng cây, ông Sinh đột ngột chuyển về chuyện cây lúa. “Lúa nước giúp bà con không đói rồi. Nếu mà có thêm công trình thủy lợi thì bà con còn thu được nhiều thóc hơn, sẽ có thóc bán ra thị trường nữa. Vì có đủ nước sẽ làm ruộng 2 vụ mà!” Ông Sinh cho biết: Bất cập hiện nay là, Sín Thầu vẫn được thụ hưởng CT 135, giai đoạn II nhưng các bãi ruộng của xã lại không đủ tiêu chuẩn để được đầu tư làm thủy lợi như quy định của CT 135 phải có diện tích từ 5ha trở lên.

Tuy nhiên, từ thực tế canh tác của người dân Sín Thầu thì việc làm thủy lợi cho các bãi ruộng không phải quá khó khăn và tốn kém. Không nhất thiết phải đắp hồ xây đập, làm trạm bơm mà chỉ cần các công trình thủy lợi nhỏ, có thể áp dụng mô hình làm mó nước đầu nguồn và các đường dẫn nước tự chảy về bãi ruộng. Cách làm thủy lợi này đơn giản, tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, với Sín Thầu như ông Sinh cho biết thì xã không đủ lực, mà đề xuất, kiến nghị với cấp trên nhiều lần vẫn chưa thấy hồi âm. Ở Sín Thầu, có nhiều bãi ruộng lớn như Mạ Ko San, Tá Miếu, A Pa Chải, Tả Ko Khừ nếu được đầu tư làm thủy lợi sẽ đóng góp hơn 50% diện tích ruộng toàn xã cấy được 2 vụ lúa/năm. Có thủy lợi, người dân sẽ có điều kiện áp dụng các tiến bộ khoa học và đưa các giống lúa mới, năng suất cao vào canh tác.

Dân gian đã nói “con trâu là đầu cơ nghiệp”và để sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa thì “nhất nước, nhì phân”.... Nhiều nông dân Sín Thầu đã có đầu cơ nghiệp nhưng họ đang mong mỏi nước sản xuất để phát huy, phát triển cái vốn liếng của đầu cơ nghiệp ấy. Thế nhưng, những mảnh ruộng nơi ngã ba biên giới này, vốn được đánh đổi bằng bao mồ hôi, công sức của người dân, đến nay vẫn chỉ một mùa cho thóc và cây lúa vẫn mong manh đợi nước trời!

Theo baodienbienphu.com.vn