Từ bấy, suốt hai mươi năm qua, trong số nhiều nghìn cặp uyên ương “chắp mối Châu - Trần” ở thị trấn, chỉ có 25 hộ không có cách nào hơn mới chịu chọn thung lũng Huổi Hạ làm nơi dựng túp lều tranh cho hai “trái tim vàng” trú mưa, trú nắng...

Bản Huổi Hạ được hình thành từ đấy, nằm rải rác trên hai triền núi là những nếp nhà sàn và cả nhà trệt nhấp nhô theo kiểu “nhà tuỳ chủ”, nhưng cùng quay mặt xuống lòng thung. Chạy dọc theo “ngọn tiểu khê” và cũng là dọc hai bên con đường mòn giữa bản, là hàng chục cái ao đủ hình thù và đủ kích cỡ, thấp dần như ruộng bậc thang. Ngay con đường vốn đã gập ghềnh và bụi bặm, cũng bị cắt thành mấy khúc bởi cái thế chảy của dòng suối ngoằn ngoèo như rắn lội. Trong số 25 hộ cả bản, phần lớn là bà con dân tộc Thái, chuyển đến từ hai khu dân cư trong thị trấn. Bản Huổi Hạ có gần 170 khẩu, nhưng ngần ấy miệng ăn chỉ trông chờ vào 1,3ha lúa nước. Với những nông dân mà trăm khoản chi tiêu đều trông vào hạt thóc, thì quả thực, đó là diện tích canh tác quá ít ỏi cho giấc mơ đổi đời. “Thiếu gạo thì cạo thêm sắn”, mỗi năm vài ba tháng bà con theo nhau lên nương đào bới thứ lương thực mọc từng củ dưới lớp đất trơ cằn. Sắn hết thì kiếm củ mài, củ mài hết thì còn mỗi cách là trông chờ vào nguồn cứu tế của Nhà nước mà thôi.
 
Sau khi dẫn tôi qua thăm một số gia đình, trưởng bản Lường Văn Xuấn mời tôi về nhà anh chơi. Nhà anh Xuấn tiếng ở cuối bản nhưng hoá ra lại ở đầu dòng suối, là một trong số những hộ đến lập nghiệp sớm nhất của bản Huổi Hạ. Ngôi nhà 3 gian với một bên sàn và một bên quản, cột gỗ ngứa, thiết kế theo mẫu nhà truyền thống của dân tộc Thái đen, trừ cái mái lợp ngói đỏ đã ngả màu rêu phong.

Trong buổi làm việc, ngoài trưởng bản Xuấn còn có chị Nguyễn Thị Tâm, Chi hội trưởng phụ nữ bản Huổi Hạ. Tôi hỏi: “Lúc vào đây, tôi thấy một gia đình đang tháo ao. Một cái ao như thế, mỗi năm có thu được chục triệu đồng tiền bán cá không?”. Cả anh Xuấn và chị Tâm cười: “Anh hỏi thế mà làm gì cho chúng tôi thêm buồn, được vậy thì với hệ thống ao thế này, bản tôi đã giàu từ lâu rồi. Với bà con Huổi Hạ chúng tôi, đào ao trước hết là để có điện, vì muốn có điện nên nhà nào nhà ấy buộc lòng phải đào ao. Cái ao đối với chúng tôi như cái hồ tích nước của các nhà máy thuỷ điện ấy mà, nhân thể thả thêm được con cá nào thì biết con ấy thôi!”.

Lúc này tôi mới để ý đến cái tivi đen trắng bụi bặm và cũ kỹ, trong cái tủ gỗ dán màu vàng chanh. Anh Xuấn chỉ cái tivi, bảo: “Bản toàn tivi đen trắng, dùng điện 12 vôn mà cũng có được xem thoải mái đâu”. Thì ra từ ngày ông bà, cha mẹ đem nhau vào đây lập bản đến nay, Huổi Hạ chưa bao giờ có điện. Tinh thần “tự cung tự cấp” của 170 công dân Huổi Hạ được thể hiện sinh động ngay tại các... bờ ao. Công cuộc “điện khí hoá” được các gia đình tiến hành theo cách của mình, tuỳ vào cái túi tiền nặng hay nhẹ của từng hộ.

Chỉ có điều, con suối giữa bản dù đã vắt kiệt mình, vẫn không đủ nguồn thuỷ năng cung cấp cho các máy điện mini. Hàng năm, trừ mấy tháng mùa mưa, còn lại 7 - 8 tháng mùa khô người Huổi Hạ coi việc tích nước ao là cả một vấn đề chiến lược. Nhà dưới nhờ nguồn nước của ao nhà trên, ao nhà trên lại nhờ nước của ao nhà trên nữa. Nhà trưởng bản Xuấn ở đầu nguồn nước, nên cái ao gần 3 sào Bắc Bộ của anh có thể ví như một công trình “hồ thuỷ điện” lớn nhất bản, giữ vai trò điều tiết nguồn nước cho hàng chục cái ao phía dưới. Năm lại năm, đằng đẵng suốt những mùa khô, người Huổi Hạ tích nước ao 24 giờ mỗi ngày chỉ đủ để xem 1 giờ phim truyện truyền hình mỗi đêm. Đành không có điện thì đi ngủ sớm cho khoẻ, nhưng điều tệ là bọn nghiện từ các nơi khác thỉnh thoảng lại “viếng thăm” Huổi Hạ. Cứ mỗi lần như thế, nếu không cảnh giác sẽ có ít nhất một cái máy điện nhà ai đó tự “bốc hơi”.

Mặc dù chăm chỉ lao động, nhưng đời sống
người dân Huổi Hạ vẫn còn rất nhiều khó khăn

Cũng chuyến đi này, chúng tôi có buổi làm việc với ông Lường Văn Ngọc - Bí thư Đảng bộ thị trấn Tuần Giáo. Là người sinh ra và lớn lên ở vùng này, nên ông Ngọc hiểu Huổi Hạ như hiểu lòng mình; ông cho biết: Từ lâu, vấn đề điện thắp sáng cho Huổi Hạ từng được nhiều ngành, nhiều cấp quan tâm. Mặc dù vậy, đến giờ vẫn chưa tìm được phương án tối ưu nào để có thể khai thông cho sự bế tắc kéo dài mười mấy năm qua. Bản Huổi Hạ nằm ngay bên quốc lộ 279, chỉ cách trạm biến áp Tuần Giáo chừng 2km đường chim bay. Cự li ấy nếu gọi là xa thì cũng chỉ xa so với 15 khối dân cư khác trong thị trấn Tuần Giáo, chứ thấm tháp gì so với những làng bản mù mịt nơi vùng cao biên giới của tỉnh Điện Biên?

Theo Chi nhánh điện Tuần Giáo, nếu kéo điện vào Huổi Hạ phải có khoảng 100 triệu đồng để lắp một trạm hạ thế. Chi nhánh điện Tuần Giáo chỉ có thể đầu tư 50 triệu đồng, 50 triệu đồng còn lại yêu cầu 25 hộ dân bản Huổi Hạ đóng góp gọi là “Nhà nước và nhân dân cùng làm”(!). Địa phương nào không biết chứ với nơi mà đời sống nhân dân hầu hết còn khó khăn như ở Huổi Hạ, thì 2 triệu đồng đối với nhiều gia đình đó là một khoản tiền không dễ gì có được. Cực chẳng đã, suốt hai mươi năm qua giữa thời đại công nghiệp hoá và điện khí hoá, có một điều nghịch lý vẫn diễn ra ngay tại một thị trấn huyện lị vùng thấp chứ nào phải vùng sâu vùng xa. Bao giờ thung lũng Huổi Hạ có điện - một mơ ước thật bình thường nhưng vẫn khắc khoải suốt 20 năm qua với những người nông dân nơi đây.
 

Theo daidoanket.vn