Theo báo cáo của Viện Dân tộc học Việt Nam: Một số dân tộc miền núi phía bắc, hiện nay tình trạng hôn nhân cận huyết thống diễn ra phổ biến, điển hình là các dân tộc: Si La, Pu Pép, Rơ Măm, Brâu, Ơ Ðu, Lô Lô, Hà Nhì... Những dân tộc này, thường có tập quán nội hôn tộc người và phổ biến là hôn nhân con cô, con cậu. Tại thị trấn Mèo Vạc (Hà Giang), có hơn 50 hộ thì có tám trường hợp kết hôn con cô, con cậu. Ngoài ra, còn rất nhiều dân tộc khác như: Si La (Ðiện Biên, Lai Châu), Pu Péo (Hà Giang), Rơ Măm, Brâu (Kon Tum)... là những dân tộc có số dân dưới một nghìn người đang có nguy cơ suy giảm bởi nguyên nhân chủ yếu là có quan hệ huyết thống làm ảnh hưởng tới sức khỏe, dẫn tới chất lượng dân số thấp. Lào Cai là tỉnh đứng đầu cả nước về tỷ lệ hôn nhân cận huyết thống. Năm 2007, báo cáo của tỉnh Lào Cai tại 44 xã của chín huyện, thì có 224 cặp vợ chồng kết hôn cận huyết thống, có 221 cặp là con bá lấy con dì, con chị gái lấy con em trai, cháu lấy dì, chú lấy cháu... Cá biệt, có ba cặp là con anh trai lấy con em trai. Trong 558 trẻ sinh ra từ các cặp vợ chồng này, có 51 trẻ phát triển không bình thường (bị các bệnh: bạch tạng, thiểu năng trí tuệ, liệt, câm...). Tỉnh Lào Cai đã tuyên truyền mạnh và yêu cầu các xã báo cáo hằng năm về hiệu quả can thiệp. Nhưng vì bệnh thành tích nên nhiều xã vẫn còn hiện tượng bao che, cán bộ xã chưa vào cuộc; thậm chí chính gia đình cán bộ xã cũng xảy ra tình trạng hôn nhân cận huyết thống.

Theo Thứ trưởng Y tế Nguyễn Việt Tiến, những cặp hôn nhân cận huyết thống, kể cả những cặp vợ chồng khỏe mạnh, nhưng khi sinh con vẫn mang bệnh tật di truyền như: mù màu, bạch tạng, da vảy cá, còi cọc, đao hoặc kém phát triển về trí não... Trao đổi ý kiến về vấn đề này, Bác sĩ Dương Minh Hiền, Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGÐ tỉnh Cao Bằng cho biết: Tại Cao Bằng, tình trạng hôn nhân cận huyết thống xảy ra nhiều nhất đối với dân tộc Dao (64%), Mông (61%); ít nhất là dân tộc Tày cũng chiếm 23%. nhiều nhất tại ba huyện Bảo Lạc, Nguyên Bình và Thông Nông, chiếm 45%. Theo bác sĩ, những dân tộc này, họ có những tập tục, tập quán riêng, nhiều khi cán bộ dân số không thể can thiệp được. Có trường hợp, ông bác mới sinh con gái, bà cô em sang chơi mang cho vuông vải, phần để mừng đứa cháu mới chào đời, phần cũng là "miếng trầu bỏ ngõ", đánh dấu cô cháu gái của mình tương lai sẽ trở thành nàng dâu của mình. Những ông bố bà mẹ người dân tộc thiểu số, trước khi gả con thường "dành suất" cho con của anh chị em mình. Theo tập tục của người Lô Lô "nước tốt không bao giờ để chạy vào ruộng người khác". Dòng họ có vật quý không thể cho sang dòng họ khác, không thể chia tài sản với dòng họ khác. Họ cho phép con của anh em trai lấy con của chị em gái mà không có sự hạn chế nào. Khi cưới họ sẽ được già làng, trưởng bản, dòng họ thừa nhận. Chia sẻ vấn đề này, chị H’Oanh Ayun, cộng tác viên dân số buôn Pok, xã Ea Kênh, huyện Krông Pác (Ðác Lắc) cho biết: Khi tôi đi tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật về hôn nhân cận huyết thống, thì bà con bảo, dân tộc họ từ trước đến nay vẫn thế, già làng không cấm kỵ, con cái sinh ra vẫn bình thường, nếu đứa trẻ nào bị bệnh, bị chết thì tại con ma rừng thôi. Mặc dù rất biết hậu quả của hôn nhân cận huyết thống, nhưng vì không có chế tài xử phạt, cho nên chúng tôi cũng chỉ biết tuyên truyền vậy, dân làng nghe theo thì tốt, không thì cũng đành chịu thôi, "phép vua vẫn thua lệ làng" mà...

Trước tình hình trên, Tổng cục DS-KHHGÐ đã và đang triển khai mô hình can thiệp làm giảm tình trạng hôn nhân cận huyết thống tại một số tỉnh miền núi phía bắc và Tây Nguyên. Theo đó, công tác tuyên truyền và giám sát tại cộng đồng sẽ được ưu tiên với việc xây dựng và tập huấn mạng lưới tuyên truyền viên cơ sở cho từng nhóm dân tộc. Xây dựng tốt mối quan hệ với những người có uy tín, (già làng, những người cao tuổi...) trong cộng đồng dân cư để họ đe dạy, tuyên truyền con cháu, họ hàng của chính gia đình mình. Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề với sự tham gia của chính quyền, trưởng thôn bản, các tuyên truyền viên, người dân về vấn đề Luật Hôn nhân và gia đình. Xây dựng chế tài ở cấp cộng đồng về việc xử lý những trường hợp vi phạm luật hôn nhân. Tổ chức các buổi biểu diễn liên hoan văn nghệ hoặc chiếu phim có chủ đề hôn nhân cận huyết thống nhằm nâng cao nhận thức của người dân... Ðưa các quy định của Luật Hôn nhân và gia đình và nội dung chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS), bà mẹ trẻ em vào hương ước, quy ước của bản làng... Hỗ trợ hoạt động tư pháp cho UBND xã thực hiện quản lý, cung cấp thông tin, tư vấn cho các đối tượng chuẩn bị kết hôn... các dịch vụ chăm sóc SKSS, sức khỏe bà mẹ trẻ em tại bản, làng, xã.

Theo www.nhandan.org.vn