Song, hiệu quả còn lại của dự án như mới ngày hôm qua. Nơi đây bà con đã quên dần tập quán canh tác lạc hậu, từng bước đưa phương thức sản xuất mới trong trồng trọt, chăn nuôi để cuộc sống ngày càng ấm no hơn..

Trăn trở và hành động

Vào thời điểm năm 2006, xã Pú Nhi, huyện Điện Biên Đông là một xã thuần nông, thuộc diện hưởng chương trình 135/CP của Chính phủ, có hai dân tộc cùng sinh sống là Mông và Thái, trong đó dân tộc Mông chiếm 79% dân số toàn xã, tỷ lệ hộ nghèo cao, chiếm trên 37%; lương thực bình quân đầu người thấp (170kg/người/năm); thu nhập bình quân 600.000 đồng/người/năm. Diện tích gieo cấy lúa trên nương, dưới ruộng ít (225ha lúa nước, 196ha lúa nương), năm nhiều chỉ đạt 20 - 25 tạ/ha, khi mất mùa còn ít hơn (10 - 15 tạ/ha). Tập quán canh tác của bà con các dân tộc lạc hậu, chủ yếu gieo mạ cấy, cấy mạ già, chưa biết gieo vãi, chưa biết sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc bảo vệ thực vật; thiếu phương án sản xuất, chăn nuôi; sản xuất còn mang tính tự cung, tự túc, phụ thuộc vào thiên nhiên là khó khăn cố hữu nhiều năm ở Pú Nhi.

Trao đổi với chúng tôi về những trăn trở khi thực hiện dự án, bà Đinh Thị Thu Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Chủ nhiệm dự án cho biết: Chia sẻ với những khó khăn của đồng bào các dân tộc xã Pú Nhi, cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Điện Biên đã dành thời gian lên tận nơi tìm hiểu, khảo sát, nghiên cứu thực trạng thổ nhưỡng và khí hậu, tập quán canh tác của đồng bào với mong muốn giúp bà con có cơ hội tiếp cận khoa học kỹ thuật, từng bước chuyển giao và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp vào thâm canh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, mang lại hiệu quả kinh tế. Xuất phát từ suy nghĩ trên, tháng 6/2006, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã mạnh dạn đưa Dự án “Xây dựng mô hình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, thâm canh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi tại xã Pú Nhi”. Mục tiêu của dự án là thâm canh tăng năng suất, sản lượng lúa chiêm xuân từ 25 tạ/ha lên 55 - 60 tạ/ha, vụ mùa từ 20 tạ/ha lên 50 - 55 tạ/ha, với giống lúa chính Nhị ưu 838, áp dụng gieo vãi, thâm canh đồng bộ, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả bằng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, quy mô triển khai mô hình là 20ha. Ngoài ra, dự án còn triển khai đồng bộ mô hình thâm canh lúa trên nương; giống ngô lai LVN10; giống đậu tương DT84, DN42 trên đất 1 vụ lúa, đất nương có bờ, bãi, độ dốc thấp; mô hình chăn nuôi đàn bò, trồng cỏ làm thức ăn cho gia súc; nuôi cá bán thâm canh... Bắt đầu từ vụ mùa năm 2006, các mô hình của dự án được 548 hộ triển khai thí điểm thực hiện ở một số thôn, bản như: Háng Trợ, Nậm Ngám, Phù Lồng A, B, Huổi Tao, Pú Nhi, Nậm Bó.

Để dự án mang lại hiệu quả, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với Sở Khoa học - Công nghệ (cơ quan quản lý dự án; đồng thời cũng là đơn vị giúp xã theo Quyết định 201/QĐ-UBND ngày 8/3/2005 của UBND tỉnh). Đảng ủy, chính quyền xã Pú Nhi thực hiện tốt công tác tuyên truyền, phổ biến và nhân rộng các mô hình dự án tới bà con trong xã. Trung tâm khuyến nông tỉnh, cơ quan thực hiện đề án mở 20 lớp tập huấn cho hơn 1.000 lượt nông dân tham gia về kỹ thuật thâm canh cây trồng, vật nuôi nằm trong chương trình dự án. Qua các lớp tập huấn, bà con nông dân Pú Nhi bắt đầu làm quen và tiếp cận với những phương pháp chính về kỹ thuật thâm canh tăng năng suất, sản lượng cây trồng, vật nuôi, vận dụng kinh nghiệm thực tiễn sản xuất với áp dụng kỹ thuật thâm canh như: sử dụng giống cây trồng, vật nuôi có năng suất và chất lượng nhằm giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm được thời gian và sức lao động, tăng hệ số sử dụng đất, tạo hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích gieo trồng.

Tâm tư người trong cuộc

Ông Nguyễn Trọng Bảo, Trưởng phòng Khuyến nông tỉnh - người gắn bó với nông dân Pú Nhi trong suốt quá trình thực hiện dự án trao đổi thêm: Cái khó khi triển khai thực hiện dự án là bà con nông dân Pú Nhi đã quá quen thuộc với tập quán canh tác lạc hậu, vì vậy, khi đưa KHKT vào sản xuất, chăn nuôi cán bộ kỹ thuật của Trung tâm phải trực tiếp hướng dẫn bà con từ khâu chọn thời điểm gieo trồng, cách làm đất, cách chăm sóc và bảo vệ cây trồng bằng phân bón, thuốc trừ sâu; chọn cơ cấu giống phù hợp với điều kiện canh tác, chọn cây, con chủ lực là lúa 2 vụ; chăn nuôi bò sinh sản; nuôi cá bán thâm canh...

Chị Vàng Thị Ong, bản Háng Trợ B là một trong số hộ được chọn triển khai thí điểm thực hiện dự án tâm sự: “Mấy năm trước đây, chưa có cán bộ khuyến nông tỉnh đến hướng dẫn, giúp đỡ bà con về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi nên năng suất, sản lượng cây trồng vật nuôi thấp, cái đói, cái nghèo cứ bám người nông dân Pú Nhi. Bây giờ đã khác nhiều, bà con biết cách trồng trọt, chăn nuôi, chọn giống cây, con có năng suất, chất lượng, có khả năng kháng sâu bệnh; khi bà con dân bản cần sự hướng dẫn về kỹ thuật canh tác mới, Trung tâm khuyến nông cử cán bộ đến nơi giúp đỡ nhiệt tình, tỉ mỉ”.

Sự nỗ lực, cố gắng của cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh, với mong muốn giúp nông dân Pú Nhi sớm thoát cảnh đói nghèo; sự tiếp cận đồng bộ các mô hình dự án tại xã Pú Nhi, sau 3 năm 4 vụ (2006 - 2008) triển khai thí điểm, sản lượng cây trồng lương thực Pú Nhi đạt trên 123 tấn, tăng 45 tấn so với sản xuất đại trà. Trong đó, sản lượng cây đậu tương đạt 1,9 tấn/ha, tăng 60 tấn so với sản xuất đại trà, trừ chi phí đầu vào mỗi ha lãi hơn 8,829 triệu đồng; sản lượng cây ngô lai tăng so với sản xuất đại trà 98,6 tấn. Mô hình trồng cây thảo quả dưới tán rừng là giải pháp để bảo vệ và phát triển rừng, nhưng thời gian để cây cho thu hoạch quả kéo dài, nên bước đầu mô hình chỉ trồng thí điểm 3ha, tỷ lệ cây sống đạt trên 85%; mô hình phát triển đàn bò, nuôi thả cá bán công nghiệp đang phát triển theo hướng năng suất và hiệu quả.

Tại cuộc họp của Hội đồng KHCN cấp tỉnh, nghiệm thu kết quả dự án vào đầu năm 2009 đánh giá: Cái được lớn nhất của dự án là hiệu quả về mặt xã hội. Dự án góp phần làm chuyển đổi nhận thức cho người nông dân vùng cao Pú Nhi trong việc đưa KHKT mới vào sản xuất, chăn nuôi theo hướng thâm canh tăng năng suất, thúc đẩy sản xuất phát triển theo hướng bền vững, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần người nông dân. Dự án sơ bộ đưa ra khung thời vụ hợp lý, cơ cấu giống chủ lực, biện pháp và kỹ thuật thâm canh một số loại cây trồng, vật nuôi chủ lực phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng góp phần đưa năng suất, sản lượng cây trồng, vật nuôi tăng cao so với giống cây trồng, vật nuôi địa phương.

Để dự án “sống mãi”...

Đến thời điểm này công bằng mà nói, kinh phí phục vụ triển khai dự án không phải là con số lớn, nhưng cái được lớn hơn của dự án là làm thay đổi tập quán canh tác lạc hậu, thay đổi cách nghĩ cách làm của bà con nông dân vùng cao Pú Nhi. Hơn nữa dự án “Xây dựng mô hình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, thâm canh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi tại xã Pú Nhi” còn là minh chứng thuyết phục rằng không phải đồng bào vùng cao không có khả năng tiếp cận KHKT tiên tiến, hiện đại, mà cái cần là có những người cán bộ của Đảng tận tâm, không ngại khó - ngại khổ xuống cơ sở bám dân, hướng dẫn người dân theo cách cầm tay chỉ việc. Cùng với đó là tinh thần nhập cuộc tích cực của người nông dân để dự án sống mãi với thời gian.

Theo www.baodienbienphu.info.vn