Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tiềm năng du lịch bản chưa được đánh thức và khai thác xứng tầm. Trước hết là việc tuyên truyền, quảng bá bản sắc văn hóa đặc trưng dân tộc chưa tốt. Đến thời điểm này, chưa có bản văn hóa du lịch nào in tờ rơi, tranh, ảnh hoặc xây dựng trang thông tin giới thiệu nét riêng, độc đáo của bản. 8 bản văn hóa là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Thái, với nhiều loại hình văn hóa: múa sạp, múa xoè, ném còn... ẩm thực đa dạng, gồm các món: thịt nướng, cá nướng, cơm lam, rượu cần... Đến với Điện Biên, sau khi tham quan các điểm di tích lịch sử làm “chấn động địa cầu”, du khách muốn tìm hiểu, khám phá cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người dân địa phương, nhưng do chưa có hướng dẫn viên du lịch am hiểu lịch sử giới thiệu nguồn gốc hình thành bản mường, văn hóa dân gian, lễ hội truyền thống, nghề thủ công... nên không tạo hứng thú và ấn tượng trong lòng du khách.

Cơ sở hạ tầng tại 8 bản văn hóa du lịch còn “lạc hậu”, môi trường không đảm bảo. Chuẩn bị cho “Năm du lịch 2004”, và Kỷ niệm 50 năm ngày Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, ngoài đầu tư mỗi bản 150 triệu đồng xây dựng nhà văn hóa cộng đồng, UBND tỉnh hỗ trợ kinh phí bê tông hóa đường về bản. Tuy nhiên, đến thời điểm này Nhà văn hóa Pe Luông, xã Thanh Luông, huyện Điện Biên vẫn không có đường vào; nhà văn hóa bản Phiêng Lơi, xã Thanh Minh, T.P Điện Biên Phủ xiêu vẹo, mối mọt nhiều chỗ...

Làm “vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi”, UBND tỉnh đầu tư kinh phí cho 8 bản mua trống, cồng chiêng, đàn tính và quần áo biểu diễn văn nghệ nếu khách có nhu cầu. Bên cạnh đó, tỉnh tạo điều kiện thuận lợi về mặt cơ chế, chính sách để các bản phát triển du lịch: tổ chức đào tạo nghề, thực hiện các hoạt động đón, phục vụ khách tại Điện Biên cho trên 100 lượt người (gồm bí thư chi bộ, trưởng bản, đội trưởng đội văn nghệ, đầu bếp do bản chọn cử). Có 22 gia đình được đầu tư kinh phí xây nhà vệ sinh và mua sắm chăn, ga, gối, đệm... phục vụ khách lưu trú. Nếu tận dụng tốt thời cơ, năng động trong cách nghĩ, cách làm, nhiều gia đình sẽ có thêm thu nhập từ hoạt động du lịch. Thế nhưng, do không có người am hiểu sâu về du lịch, cách tổ chức, điều hành thiếu khoa học, vô hình trung đã đánh mất thời cơ, làm phai nhạt bản sắc văn hóa. Ví như một số bản thuê ca sỹ chuyên nghiệp biểu diễn các tiết mục văn nghệ phục vụ khách, sân khấu hóa hội trường. Thông thường, khách du lịch đến với các bản văn hóa là để khám phá cái lạ, nét mới, sự riêng biệt mà ở nơi “phồn hoa đô thị” không có.

Chúng tôi có mặt tại văn hóa Him Lam 2, phường Him Lam, T.P Điện Biên Phủ, tìm gặp trưởng bản Lường Văn Hịa, ông cho biết: Từ đầu năm đến nay, bản đón khoảng 15 - 16 đoàn khách đến tham quan, trong đó chủ yếu khách nội địa. Năm nay, tỉnh tổ chức nhiều sự kiện chính trị lớn, trong đó đáng chú ý là Kỷ niệm 55 năm Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, vậy mà lượng khách đến bản hạn chế. Sau ngày 7/5 đến nay, không có đoàn khách nào đến bản tham quan, du lịch. Tìm hiểu được biết, du khách không hứng thú đến bản Him Lam 2 do sản phẩm du lịch nghèo nàn, đơn điệu. Ngoài những sản phẩm do Nhà nước cấp: trống, chiêng, đàn tính... bà con không mua sắm gì thêm. Đã là bản văn hóa du lịch, điều tất yếu cần nhiều sản phẩm du lịch vừa trưng bày, quảng bá vừa phục vụ khách có nhu cầu mua. Ngoài mục đích giới thiệu vẻ đẹp hoang sơ bản mường - nơi có những ngôi nhà sàn soi bóng xuống ao cá; sự khéo léo trong đường kim, mũi chỉ khi thêu thùa, đưa thoi dệt vải uyển chuyển của thiếu nữ Thái, du khách muốn tìm mua một vài món hàng lưu niệm tặng bạn bè, người thân mang nhãn hiệu “madein Điện Biên” nhưng cũng rất hiếm.

Để thu hút ngày càng nhiều du khách đến bản văn hóa tham quan, ngoài khắc phục những hạn chế, thiếu sót nói trên, điều quan trọng nhất người dân cần năng động, sáng tạo, phát huy nội lực làm du lịch, không nên cái gì cũng trông chờ Nhà nước. Bên cạnh đó, cấp trên tiếp tục mở các khóa học đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chuyên sâu về hướng dẫn viên, thuyết minh viên du lịch cho bản. Trong bối cảnh bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số dần bị mai một, văn hóa lai căng, các cấp chính quyền tổ chức nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn kiến thức văn hóa cho thế hệ trẻ. Mời thầy, mướn thợ hướng dẫn bà con cách tổ chức một chương trình văn nghệ theo đúng nghĩa; mở các lợp dạy nấu ăn, dạy nghề mây tre đan, dệt thổ cẩm... thu hút du khách tìm hiểu bản sắc văn hóa truyền thống...

Theo BĐBP