Bởi vậy, mỗi ngày qua lại thêm nhiều người phàn nàn gạo Điện Biên giờ sao kém quá, mà đâu hay rằng, gạo kém bởi người tâm kém mà ra...

Giả người trồng lúa để bán gạo

Chuyện nghe có vẻ nghịch lý nhưng lại là điều hoàn toàn có thật. Đấy là vào một sáng sớm thức dậy, khu nhà tôi ở vang tiếng rao “gạo tám Điện Biên, rẻo, thơm, ngon”!  Bác hàng xóm lạch cạch mở cửa gọi giật giọng “Gạo ơi, gạo ơi”! 2 người phụ nữ Thái tằng cẩu, chân chất, liền quay lại, miệng đon đả: “Gạo mới gặt vụ này, cơm dẻo, thơm ngon lắm. Cần tiền trang trải việc gia đình, em mới bán bớt thôi”. Người bán hàng tiện thể trình bày thêm đặc tính gạo tám Điện Biên, vì là gạo mới nên khi nấu phải bớt nước, nếu không dễ nát lắm và không quên kể chuyện: năm nay vụ đông xuân thất bát do thời tiết bất thuận, sâu bệnh nhiều nên làm ra hạt gạo thật khó khăn.

Thấy cảnh người mua người bán chuyện trò rôm rả, bà Thư tổ 14, phường Thanh Bình (TP. Điện Biên Phủ), dừng chân hỏi thêm: Gạo giá bao nhiêu hả bác?

- 18 cô ạ (18.000 đồng/kg  PV)

- Hạ nhiều bác nhỉ. Mới trung tuần tháng trước em mua tám thơm 22 (22.000 đồng/kg) mà nay giảm 4 giá.

Được lời như cởi tấm lòng, chị người Thái đang cân gạo vui ra mặt. Miệng lại liến thoắng: “Của nhà làm ra, em mới bán thế. Chứ buôn bán chẳng có giá ấy đâu các bác ạ!”

Ngắm hạt gạo trắng trong thuôn dài, bà Thư gật gù như người trúng mánh, mua liền 20kg trong bao đóng sẵn. Chuyện mua bán tưởng như thế là xong, ai dè khi vo gạo nấu cơm, bà Thư mới vỡ lẽ. Phía dưới lớp gạo thon, nhỏ, dài là những hạt tấm lẫn hạt gạo to bắt đầu “lộ thiên”. Hỏi ra mới biết, đó là gạo IR64. Bà Thư ngán ngẩm thở dài và than vãn vì đã bị lừa đẹp. Đem chuyện của mình kể cho mấy người cùng phố, bà Thư mới được biết, hóa ra không riêng bà mà nhiều người cũng bị lừa đẹp như thế. Người bán gạo là nông dân đích thực, nhưng gạo họ bán không phải của nhà làm ra mà là gạo đi buôn kiếm lời. Chẳng trách, tiếng rao gạo nghe quen quen như thế...

Chẳng muốn làm to chuyện nhưng vì cái nỗi niềm của người Điện Biên, bà Thư tìm chúng tôi tâm sự: Mình là người Điện Biên, mua gạo còn bị lừa, nói gì khách du lịch. Nhiều người đến Điện Biên lần đầu, nghe danh gạo Điện Biên nên gì gì cứ phải mua một ít về làm quà, không chừng cũng bị lừa như thế. Không hiểu du khách nghĩ gì về người làm ra hạt gạo mang danh thơm này, có còn tin tưởng khi nghĩ về, nói về và sử dụng gạo Điện Biên hay không?

Lấn bấn nhiều chuyện nên tôi cũng nhanh chóng quên chuyện của bà Thư. Đến cuối tháng 5 vừa qua, khi chị bạn từ Hà Nội lên thăm Điện Biên lại rủ đi mua gạo, khiến tôi sực nhớ lần mua bán hôm trước ở xóm. Nhưng thật may là, tôi chưa nói gì thì chị bạn đã có dự tính kỹ hơn. Chị bảo Cứ ra chợ coi thế nào, nếu gạo Điện Biên xịn thì mua, bằng không về Hà Nội lựa cũng được!. Nghe lạ lạ, tôi hỏi, được chị giải thích, mấy lần trước mua gạo từ trên Điện Biên về tha lôi vất vả, vậy mà chất lượng chẳng khác gì gạo Điện Biên trong siêu thị (đã là buôn bán đều có bài pha trộn). Trong khi gạo chị cần làm quà là gạo Điện Biên xịn 100% cơ. Nghe chị bạn nói có lý, tôi đành ngậm tăm nhưng không quên làm cuộc khảo sát nho nhỏ để tìm lời giải cho mình, rằng tại sao gạo Điện Biên đang mất thương hiệu trên chính nơi đã làm ra nó.

Cách nào mua gạo Điện Biên thứ thiệt?

Khảo sát một lượt quanh các chợ trung tâm, chợ cóc trên địa bàn TP. Điện Biên Phủ, chúng tôi ghi nhận có đến cả trăm cửa hàng, đại lý lớn nhỏ bán gạo. Trong đó, có rất ít người bán gạo của nhà làm ra, còn số đông là người buôn bán gạo để kiếm sống. Tại chợ Trung tâm I, TP. Điện Biên Phủ, tôi đặt vấn đề mua gạo tám Điện Biên xịn với số lượng lớn, mấy người bán hàng đều nhao nhao nói có, quảng cáo liên hồi. Khi đang lưỡng lự chưa biết xem gạo hàng nào, một chị trung tuổi cấu mạnh vào tay tôi ra hiệu bảo đi theo. Tìm cớ chuồn, tôi theo người phụ nữ đó, rồi chị bảo: “Nói thật, em muốn mua gạo tám Điện Biên xịn thì lùng cả chợ này chẳng có đâu. Ra chợ thì gạo bị pha tới 50 - 60% rồi. Còn muốn mua gạo Điện Biên thật, chị bán cho nhưng nói luôn là giá hơn từ 6.000 - 8.000 đồng/kg so với giá chợ. Để tôi chắc tin, chị bán hàng nọ nhanh nhảu nhắn nhủ: “Khi nào sẵn sàng thì điện cho chị. Lần này ăn ngon lần sau nhớ gọi chị nha. Dù còn bán tín bán nghi, song tôi vẫn mua được gạo tám Điện Biên trên đất Điện Biên, nhưng cách này cũng mệt chẳng kém người đổ mồ hôi trên cánh đồng...

Ghé thăm mấy chủ máy xát lớn trên địa bàn thành phố và các cơ sở buôn gạo có tiếng ở Điện Biên, chúng tôi được biết, gạo Điện Biên xịn những nơi này không thiếu, xong chắc chắn là giá luôn đắt hơn. Hỏi vì sao giá thóc thì mềm mà giá gạo lại chòi cao như thế, mấy chủ máy xát chẳng ngần ngừ cho biết: “Tiền nào của ấy, để có gạo xịn chúng tôi phải mua thóc xịn giá cao, chứ đâu phải thóc nào cũng ra được gạo ngon. Nói rồi mấy chủ máy xát còn cung cấp cho chúng tôi số điện thoại, địa chỉ với lời đảm bảo cung cấp gạo Điện Biên thứ thiệt.

Ngẫm lời mấy chủ gạo, tôi thấy với người buôn bán là có lý. Nhưng với người nông dân  người làm ra hạt thóc vàng lại thật đáng cảm thông. Nghĩ thêm về đoạn đường để hạt thóc đi từ cánh đồng ra thị trường không chừng còn khó nhọc hơn cả cái độ lúa mới bén rễ, đơm đòng...

Thương lắm người trồng lúa

Người trồng lúa là nông dân thuộc tốp nằm trong giới hạn con số hơn 90% dân số Điện Biên làm nông nghiệp. Được tiếng là đất đai màu mỡ, thời tiết thuận hòa, gạo nức tiếng thơm ngon, nhưng người nông dân Điện Biên vẫn cơ cực lắm. Hạt thóc họ làm ra đổi bằng những tháng ngày đầu tắt mặt tối, lại chẳng đủ để bù đắp những hao tổn về sức lực, tiền bạc. Cực lắm nhưng vẫn phải làm, vẫn phải bám đồng ruộng, đồi nương. Một năm hai vụ lúa, nhưng với người nông dân chẳng mấy khi thóc về nằm cả trong bồ. Không ít nhà, thóc chưa kịp khô đã theo chân chủ nợ xuôi miền quê khác. Ấy vậy mà, ngay cả khi hạt thóc trao tay cũng chưa yên thân vì nó còn chịu cái công đoạn trộn, pha, vứt lên ném xuống. Để rồi đến tay người tiêu dùng nó vẫn mang tên thóc Điện Biên, gạo Điện Biên nhưng chất lượng thực của nó có... trời mới hiểu. Giá rẻ lại bị dè bửu, hạt gạo Điện Biên không biết nói nhưng người làm ra nó lại âu lo nhiều.

Rời nhà người nông dân ra thị trường, hạt thóc trở thành hạt gạo, hay nói một cách ví von như những người yêu Điện Biên thì đó là Hạt thóc Mường Trời, hạt gạo Điện Biên. Sau cái công đoạn từ thóc thành gạo thường tình ấy, vào tay người buôn bán hạt gạo đội giá lên rất nhiều. Có khi là gấp đôi, có khi là gấp ba và khi cao là gấp năm gấp bảy. Nếu so với giá từ tay người nông dân thì giá gạo quả một trời một vực. Có hỏi vì sao người trồng được ít, người buôn lãi nhiều? Người ta trả lời là lẽ đời, chứ ai nói điều thương lắm người nông dân. Điều đó đã và đang không chỉ khiến cho người nông dân Điện Biên nói riêng bất bình mà còn khiến người Điện Biên nói chung cảm thấy bức xúc. Không những làm ảnh hưởng thương hiệu gạo Điện Biên, số ít người vì lợi nhuận đã làm mất đi hình ảnh đẹp về Điện Biên trong lòng du khách và mất đi niềm tin với những người yêu Điện Biên.

Theo www.baodienbienphu.com.vn