Tôi là một trong những chiến sĩ trẻ vinh dự được vào vệ quân đoàn từ tháng 11 năm 1949, lúc đang ở “tuổi 17 bẻ gãy sừng trâu”.

Tôi được về đại đội 350 thuộc tỉnh Sơn Tây; sau đó chuyển sang làm pháo thủ ở đại đội 81, tiểu đoàn 840, Đại đoàn 304.

            Đơn vị chúng tôi đã trợ chiến cho các đơn vị bộ binh nhổ nhiều đồn bốt của địch ở Vân Lại, Vân Hải, Vô Tình, chùa Non Nước thuộc đồng bằng Bắc Bộ. Tôi và 5 anh em nữa chung nhau một khẩu sơn pháonhưng đã làm cho kẻ địch “thất điên bát đảo”, bắn chìm nghỉm một số tàu chiến, ca nô của chúng trên dòng sông chảy.

            Theo đường số 7, pháo binh chúng tôi lại cùng bộ binh phối hợp chiến đấu đánh địch ở Sầm Nưa, Xiêng Khoảng (Thượng Lào), sau đó trở về vùng khu IV chỉnh huấn, chỉnh quân rồi tiếp tục đi chiến dịch Thu Đông năm 1953.

             Ngày ấy, lính sơn pháo chúng tôi đi đến đâu cũng phải gồng gánh, khiêng vác vũ khí, súng đạn và cả gạo thực phẩm trên đôi vai. Các chú “voi con” được tháo ra từng bộ phận khung, máng xiết, nòng ngắn, bánh xe, lá chắn được ngụy trang bằng lá cây để đảm bảo bí mật, an toàn trên đường hành quân.

            Những cơn rét ngọt đổ về làm ai nấy đều nao nao nhớ quê nhà đang mùa gặt hái tháng 10. Nhớ lũy tre làng, giếng nước, bờ áo, nhớ bố mẹ, vợ con, người yêu, bạn gái…

          Từ con đường dọc theo núi Nưa (Thanh Hóa) đoàn quân tiến về Phủ Qùy để vào Nghệ An. Chỉcó chỉ huy đại đội mới biết được đích cuối cùng ở đâu, còn cánh “lính trơn” chúng tôi thì chịu. Bạn này đoán vào “ Bình Trị Thiên khói lửa”, bạn kia đoán sang “đất nước triệu voi”.

          Trong đơn vị có nhiều chiến sĩ quê ở khu IV, chuyến này được hành quân qua quê nhà ai mà chẳng muốn “tạt”. Vài ba năm rồi, hầu như chưa có ai có dịp về thăm nhà, nên nhớ lắm. Anh nào nhận được thư phải đọc to cho cả đơn vị nghe để san sẽ vui buồn. Nhiều chiến sĩ mừng thầm chuyến này nhất định sẽ được tranh thủ qua nhà, gia đình sẽ mừng vui, ngạc nhiên, sửng sốt biết chừng nào!

Cánh lính trẻ trêu mấy anh lớn tuổi có vợ con:

- Anh Cả, anh Hai gặp “bu cháu” sướng nhé, bõ những ngày khát khao đợi chờ, nớ mong, hờn giận!

- Anh Cả, anh Hai vui ra mặt:

          - Tớ sẽ mua thật nhiều thuốc lào ngon để các cậu hút thoải mái hàng tháng.

          - Mình phải tìm xem cô nàng bố mẹ ở nhà đã "dấm", mặt mũi ra sao, tính nết thế nào. Duyệt được là ăn hỏi rồi cưới luôn!. Lính ta tưởng tượng ra bao nhiêu chuyện thú vị trong chuyến ghé thăm nhà đột ngột sắp diễn ra.

          Những thôn ven đường của bà con khu IV rất sạch sẽ gọn gàng. Những đồng lúa chín vàng trải dài như tấm thảm, những rặng cau, cọ dừa, chuối, hàng rào râm bụt, những giếng nước trong mát, bờ tre, cây đa...quê hương sao mà đẹp thế!

          Bà con lao động hăng say, các cô thôn nữ tay liềm, tay hái nhanh thoăn thoắt. Các em thiếu nhi tắm mát dưới dòng sông, nước trong veo, có em ngồi trên lưng trâu thổi sáo điệu dân ca xứ nghệ.

          Nhiều o gái trong thôn như o Thanh, o Mai, o Nhung, o Loan, o Huệ...gặp bộ đội hành quân đã giúp các anh bộ đội gánh gồng, khiêng vác hành trang vừa đi vừa trò chuyện vui vẻ. Các o còn cùng các mẹ các chị tranh thủ vá quần áo rách cho bộ đội.

          Những bát nước chè xanh nóng, những tấm mía, củ lạc, củ sắn, củ khoai, trái cam, quả bưởi...đậm đà ấm tình quân dân cả nước. Thời gian lưu lại sau từng chặng đường ngắn ngủi nhưng tất cả đã để lại cho chúng tôi những kỷ niệm, những tình cảm nồng thắm khó quên.

          Những giấc mơ được tạt qua nhà của mấy anh em có gia đình ở đúng địa điểm đơn vị tạm trú quân chỉ là giấc mơ. Mệnh lệnh cấp trên vừa truyền xuống: Phải tuyệt đối giữ bí mật tình hình nhiệm vụ của đơn vị. Anh em nào kể cả cha mẹ vợ con ở ngay thôn, xóm làng, xã của mình thì phải tìm cách tránh mặt người thân quen. Phải giữ nghiêm kỷ luật như vậy vì kẻ địch rất xảo quyệt, chúng tung gián điệp, dò la tin tức các đơn vị chủ lực của ta chuyển quân theo hướng nào để tìm đoán ý đồ mở chiến dịch của quân ta và cho máy bay bắn chặt.

          Sau khi nghe lệnh, anh em quê khu IV tuy bị cụt hứng nhưng rất hiểu tầm quan trọng của việc giữ bí mật. Với khí thế đi chiến dịch hừng hực khẩn trương, anh em nhanh chóng thông suốt tư tưởng: đánh địch xong sẽ về thăm nhà. "Quân lệnh như sơn", anh em hứa sẽ thực hiện nghiêm chỉnh. Song làm cách nào để tránh mặt những người thân quen giữa ban ngày, đó mới là điều khó. Một sáng kiến của tiểu đoàn nêu ra được anh em vui vẻ chấp nhận ngay, đó là kế "giả ốm".

          Hôm đó, đơn vị trú quân ở một làng có mấy gia đình có người thân ngay trong đơn vị. Thế là có mấy chiến sĩ đầu đội mũ tùm tụp, mồm đeo khẩu trang chỉ để hở hai con mắt. đó là những người "giả ốm" để che mắt người thân ở làng, xã mình. Người ốm giả phải đi với đơn vị thu dung. Họ đi sau cùng, đến nơi thì trèo lên giường ngủ, cơm canh được mang đến tận giường, được ngủ cả ngày, miễn họp hành, không phải đào hầm, không phải giúp việc anh nuôi. Có dân làng đến hỏi thăm, cán bộ ngăn lại, cảm ơn nhưng bảo bà con không nên đến gần, bệnh nhân này mắc bệnh dễ lây.

          Ở tiểu đội 2 bỗng xảy ra một tình huống thật bất ngờ. Số là, đội tiền trạm 12 người ở trong một gia đình nhà cửa rộng rãi. Tiểu đội trưởng là Thích, tiểu đội phó là Lân, ít tuổi nhất có tôi và Quang. Anh Phạm Đệ là người nhiều tuổi nhất đã có vợvà 2 con. Người chủ nhà, một bác nông dân tốt bụng, lại chính là chú ruột của anh Đệ. Anh Đệ giả ốm, bác chủ nhà cứ đòi đến thăm hỏi han xem Đệ ốm đau thế nào. Anh Lân xua tay nói:

          - Bác ơi! Dịch cúm hay lây, xin bác thông cảm đừng đến gần bệnh nhân.

          Điều gay go hơn nữa là gia đình anh Đệ ở ngay bên cạnh. Hôm ấy vợ và hai con sang chơi nhà chú. Vợ anh Đệ hỏi thăm chúng tôi đơn vị của chồng chị có hành quân qua đây không. Có ai biết tin tức gì về đơn vị của chồng chị không.

          Biết rằng vợ và con mình đến, anh Đệ đang ở trên giường vội vàng trùm kín chăn và nằm im thin thít. Cả tiểu đội chúng tôi vừa xúc động vừa buồn cười chỉ lo lộ bí mật!

          Hôm sau, ra khỏi nhà người chú của Đệ, trên đường hành quân chúng tôi hỏi Đệ:

          - Cảm tưởng của anh thế nào khi vợ con sang nhà chú chơi tối hôm đó?

          Đệ mỉm cười:

          - Thú thực với các cậu lúc đó mình chỉ muốn tung chăn vùng dậy để làm cho gia đình chú thím và vợ con được một niềm vui bất ngờ. Nhưng mình đã cố kìm nén. Mình đã khóc thầm trong chăn khi các cậu theo chân cô ấy cùng hai cháu sang nhà mình chơi. Lúc mình nhập ngũ, đứa con gáiđầu mới lên hai tuổi, "bà xã" đang có thai cháu thứ hai cho đến bây giờ mình chưa biết mặt mũi nó ra sao. Được tin "mẹ tròn con vuông", đã có thằng chống gậy để "nối dõi tông đường" mình mừng vô kể.

          Ngừng một lát, cảm thấy như có lỗi với cái gia đình bé nhỏ của mình ở làng quê thân yêu, anh tậm sự:

          - Mình thương cô ấy quá, một mình lam lũ cày cấy nuôi hai đứa con. Những lúc bão lũ, hạn hán, đói ăn, rách áo, con ốm, mẹ đau chắc vất vả lắm. Chồng đi bộ đội xa biền biệt, chẳng giúp được gì cho vợ con.

          Tuyến hành quân của chúng tôi cứ đêm đi, ngày nghỉ, mỗi chặng đường trên dưới 35 km. Hành trang nặng nề, đường khó đi, qua nhiều dốc núi, khe suối rừng cây âm u. Đơn vị nào có người phải đóng màn kịch giả ốm thì càng vất vả.

          Chúng tôi còn phải khẩn trương hành quân để kịp đến với bộ binh. Những trận đánh hiệp đồng binh chủng đang chờ ở phía trước.

          Tôi nhớ có một bài hát về pháo binh "chắc tay đòn cho Voi đi nhanh. Voi ơi! Voi đi là Voi đến đồn Tây, Voi gầm, Voi thét là sụp ngay đồn, là nát đông tây, ta đánh đồn Tây, Tây chết nhiều là chết nhiều Tây. Voi gầm sông Đáy là chìm đắm tàu Tây..."

          Bài hát này không nhớ tác giả là ai, chúng tôi thuộc lòng và vẫn thường hát trong các buổi sinh hoạt.

          Năm đó, đơn vị pháo binh chung tôi đã cùng bộ binh hạ các đồn địch ở Mù Gia, Ba Na Phào, Hìn Sìu, giải phóng tỉnh Thà Khẹt của nước Lào anh em.

          ...Nửa thế kỷ đã trôi qua, lính trẻ chúng tôi ngày ấy đến nay kẻ mất, người còn. Các chiến sĩ còn lại nay là những cựu chiến binh đầu đã bạc, đã nghỉ hưu nhưng vẫn phát huy tốt bản chất, truyền thống "Bộ đội Cụ Hồ" trên trận tuyến mới, góp phần làm đẹp quê hương.

                   (Ghi theo lời kể cựu Chiến binh Đỗ Văn Vĩnh)

(Tác phẩm in trong tập sách Âm vang Điện Biên

Nhà xuất bản Thông tin và Truyền Thông năm 2014)