Đã 65 năm trôi qua kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 61/SL (6/5/1946). Trong 65 năm ấy, Ngành Thống kê đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc cung cấp thông tin thống kê, phục vụ các cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước các cấp trong việc đánh giá, dự báo tình hình hoạch định chiến lược, chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội và đáp ứng nhu cầu thông tin thống kê của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Số lượng chỉ tiêu thống kê ngày một tăng lên, phản ánh tương đối toàn diện tình hình kinh tế- xã hội chủ yếu của cả nước, của các ngành, các cấp từ xã, đến huyện, đến tỉnh và trung ương, mở rộng sự so sánh với các nước và thực hiện cung cấp thông tin cho các tổ chức quốc tế theo cam kết.

Tính kịp thời cũng có nhiều tiến bộ, phục vụ kịp thời hơn cho việc lựa chọn chuyển đổi mục tiêu ưu tiên, có giải pháp phù hợp, kịp thời trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập, toàn cầu hoá và thế giới phẳng, diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường.

Độ tin cậy của nhiều chỉ tiêu đã cao hơn trước, mặc dù việc thu thập, tổng hợp thông tin ngày nay có nhiều khó khăn hơn so với thời kỳ kế hoạch hoá tập trung, bao cấp, do các đối tượng điều tra, báo cáo tăng lên gấp nhiều lần, các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nguồn thu nhập, chi tiêu đa dạng hơn, giá cả thị trường diễn biến nhanh chóng, phức tạp khó lường hơn nhiều,…

Tuy nhiên, trong hoạt động thống kê cũng còn những hạn chế, bất cập và đứng trước những khó khăn thách thức không nhỏ. Còn thiếu thông tin thống kê về nhiều chỉ tiêu quan trọng.

Một đổi mới khá mạnh dạn và khá sớm của ngành Thống kê là việc đã chuyển từ hệ thống Bảng cân đối kinh tế quốc dân (MPS) sang áp dụng Hệ thống Tài khoản quốc gia (SNA), nhưng vẫn còn thiếu nhiều chỉ tiêu quan trọng, như tích luỹ trong nước, tỷ lệ chi phí trung gian, thu nhập quốc gia sử dụng…

Một số chỉ tiêu quan trọng phục vụ cho việc so sánh quốc tế, như GDP bình quân đầu người tính bằng USD theo tỷ giá sức mua tương đương, năng suất tổng hợp (TFP) và tỷ trọng tác động của nó, cũng như của việc tăng vốn đầu tư, tăng số lượng lao động đối với tốc độ tăng GDP, hiệu quả vốn đầu tư (ICOR), chỉ số phát triển con người (HDI), chỉ số khoảng cách nghèo, chỉ số phát triển giới,… chưa được công bố chính thức.

Một số chỉ tiêu về tài chính công, về tiền tệ đã được Thủ tướng Chính phủ quy định trong Hệ thống Chỉ tiêu quốc gia (ban hành trong Quyết định 305/2005/QĐ-TTg ngày 24/11/2005 như bội chi ngân sách nhà nước so với GDP, nợ của Chính phủ, nợ nước ngoài, tổng phương tiện thanh toán, cán cân thanh toán quốc tế, dự trữ ngoại hối nhà nước,… chưa được công bố chính thức trên Niên giám Thống kê.

Một số chỉ tiêu thống kê chính thức công bố còn chậm. Trong điều kiện tình hình ở trong nước và thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường, việc cập nhật và dự báo của Ngành Thống kê còn chưa kịp thời.

Độ tin cậy của một số chỉ tiêu còn hạn chế. Có sự khác biệt lớn về tốc độ tăng GDP giữa cả nước và các địa phương; điều quan trọng là tốc độ tăng GDP của các địa phương cũng đều do cơ quan thống kê thuộc Tổng cục Thống kê ở các địa phương thu thập tổng hợp và tính toán.

Một số chỉ tiêu trong Hệ thống chỉ tiêu quốc gia, tuy giao cho các bộ, ngành khác là cơ quan chính chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp, nhưng Tổng cục Thống kê vẫn được giao là cơ quan có thẩm quyền công bố (như số lao động được tạo việc làm trong kỳ, số tỉnh/thành phố đạt chuẩn phổ cập giáo dục,…)…

Đòi hỏi mới đối với công tác thống kê là phát huy các kết quả tích cực đã đạt được, đồng thời phải khắc phục các hạn chế, bất cập trên.

Rà soát các chỉ  tiêu trong hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành theo Quyết định số 43/2010/QĐ- TTg ngày 2/6/2010, để tổ chức thực hiện và công bố trong các báo cáo tháng, quý, 6 tháng, năm, và công bố  trên Niên giám Thống kê hàng năm.

Đặc biệt quan tâm đến các chỉ tiêu liên quan đến chất lượng tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững; khẩn trương bổ sung những chỉ tiêu trong Quyết định trên, nhưng lâu nay còn thiếu số liệu. Thực hiện nghiêm chỉnh thời hạn, kỳ hạn công bố thông tin đã quy định. Nâng cao độ tin cậy của các chỉ tiêu thống kê đã công bố, sớm khắc phục cho được những hạn chế, bất cập về độ tin cậy của các chỉ tiêu như đã nêu ở trên.

Để thực hiện các đòi hỏi trên, ngành Thống kê phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khẩn trương thực hiện Quyết định 312/QĐ- TTg ngày 2/3/2010 phê duyệt Đề án đổi mới đồng bộ các hệ thống chỉ tiêu thống kê; xây dựng Chiến lược phát triển thống kê Việt nam giai đoạn 2011- 2020 và tầm nhìn đến năm 2025 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Mục tiêu đổi mới là hình thành hệ thống thông tin thống kê quốc gia thống nhất, thông suốt và hiệu quả, phù hợp với tiêu chuẩn, thông lệ quốc tế, nhằm cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời các thông tin thống kê đáp ứng nhu cầu phân tích, đánh giá tình hình kinh tế- xã hội, phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của các cơ quan Đảng, Nhà nước; công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của cả nước, của các Bộ, Ngành, địa phương và của các tổ chức, cá nhân.

Đổi mới phải bảo đảm các yêu cầu và nguyên tắc cơ bản. Bảo đảm thực hiện các nguyên tắc cơ bản của hoạt động thống kê (trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời; độc lập về chuyên môn nghiệp vụ; thống nhất; không trùng lặp chồng chéo; công khai; bảo đảm quyền bình đẳng trong việc tiếp cận, sử dụng thông tin; bảo mật theo quy định). Bảo đảm đổi mới đồng bộ (đồng bộ về nghiệp vụ, đồng bộ về điều kiện thực hiện). Đổi mới trên cơ sở mô hình thống kê Việt Nam là tập trung kết hợp với phân tán. Đổi mới nhưng có sự kế thừa để bảo đảm so sánh theo thời gian, không gian.

Đổi mới bao gồm nhiều nội dung. Về mặt pháp lý, nghiên cứu bổ sung, sửa đổi Luật Thống kê, bổ sung, sửa đổi các văn bản dưới Luật cho phù hợp.

Về mặt nghiệp vụ, cần khẩn trương chuẩn hoá các chỉ tiêu trong Hệ thống Chỉ tiêu quốc gia; xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê Bộ, Ngành phù hợp với Hệ thống chỉ tiêu quốc gia mới ban hành; rà soát, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã. Rà soát, hoàn thiện chế độ báo cáo thống kê ban hành cho các Bộ, Ngành, địa phương, cơ sở (áp dụng đối với tập đoàn, Tổng công ty nhà nước, cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp). Xây dựng Chương trình điều tra thống kê quốc gia. Xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê và cơ chế phối hợp, trao đổi và chia sẻ thông tin.

Về các điều kiện để đổi mới; cần rà soát để củng cố và hoàn thiện hệ thống tổ chức thống kê nhất là thống kê bộ, gành, thống kê sở, ngành; đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực. Đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin và truyền thông. Tăng cường hợp tác quốc tế và sử dụng hiệu quả nguồn lực từ bên ngoài. Thực hiện chế độ phụ cấp ngành thống kê theo Quyết định số 45/2009/QĐ- TTg ngày 27/3/2009 của Thủ tướng Chính phủ đối với công chức thống kê thuộc các Bộ, Ngành, Sở ngành.

Theo baodientu.chinhphu.vn