Bằng cách đặt vấn đề của Quyết định số 895/QĐ-UBND, thêm một lần khẳng định: “Tiếng nói, chữ viết là một trong những đặc trưng văn hóa vô cùng quan trọng của mỗi dân tộc; là phương tiện giao tiếp, giao lưu, ghi lại lịch sử quá trình hình thành phát triển của một dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tiếng nói, chữ viết là phương tiện để bảo tồn, phát huy, phát triển vốn văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời là yếu tố văn hóa đặc trưng nhất để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và thực hiện chính sách nhất quán về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong đó khẳng định nhiệm vụ bảo tồn, phát huy, phát triển văn hóa nghệ thuật của các dân tộc, nhất là bảo tồn tiếng nói, chữ viết các dân tộc thiểu số là một nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của các cấp các ngành, đặc biệt là tại các tỉnh có nhiều đồng bào các dân tộc thiểu số”.

Ngược dòng thời gian, quan niệm chữ viết các dân tộc thiểu số là “công cụ bắc cầu sang ngôn ngữ phổ thông”, đã có từ cách đây ít nhất nửa thế kỷ. Đó là việc ngày 27/11/1961, Hội đồng Chính phủ ra Nghị định số 206/1961/NĐ-CP, phê chuẩn “Các phương án chữ Tày - Nùng, chữ Thái và chữ Mèo”. Điều 2 của quyết định này ghi rõ: Tại các khu tự trị và ở các địa phương có đồng bào Tày, Nùng, Thái và Mèo, chữ Tày - Nùng, chữ Thái và chữ Mèo đều coi là chữ chính thức và được dùng trong việc xoá nạn mù chữ, bổ túc văn hoá cho cán bộ và nhân dân; từng bước trong việc giảng dạy ở các trường phổ thông, các trường chuyên nghiệp; trong công văn, giấy tờ của các cơ quan Nhà nước và trong các hoạt động khác, tuỳ theo sự cần thiết của địa phương.

Trong bước triển khai, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ban hành gần như đồng thời 3 phương án chữ viết: Chữ Tày - Nùng, chữ Mông theo tự dạng La tinh, chữ Thái cải tiến và đưa vào dạy trong trường tiểu học ở các tỉnh miền núi phía Bắc bắt đầu từ niên khóa 1962-1963. Nhưng rồi, thật tiếc là khoảng 5 năm sau (1968), bộ môn chữ Thái cải tiến không còn “chỗ đứng” ngay tại chính vùng người Thái sinh sống. Cùng với đó, trên địa bàn các tỉnh vùng Đông Bắc và Việt Bắc, việc dạy chữ Tày - Nùng và chữ Mông cũng mai một dần và chấm dứt sau vài năm cầm cự đầy cố gắng...

Xuất phát từ quan điểm được ghi rõ trong Luật Giáo dục: “Nhà nước tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số được học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, giúp cho học sinh dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp thu kiến thức khi học tập trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác”; vài mươi năm lại đây, vấn đề dạy tiếng nói và chữ viết dân tộc thiểu số được Chính phủ, ngành Giáo dục - Đào tạo cũng như toàn xã hội quan tâm hơn, thể hiện qua việc ban hành các văn bản làm cơ sở pháp lý, biên soạn sách giáo khoa, đào tạo giáo viên và tổ chức dạy thí điểm ở một số tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trên đà thuận lợi đó, ngày 22/6/2010 UBND tỉnh Điện Biên có Quyết định số 759/QĐ-UBND, về việc: “Ban hành Bộ tài liệu tiếng dân tộc Mông, tiếng dân tộc Thái”, do Sở Nội vụ tỉnh Điện Biên chủ trì biên soạn, làm tài liệu để đào tạo tiếng dân tộc cho cán bộ, công chức, viên chức tỉnh Điện Biên. Điều khác nhau ở chỗ, nếu Quyết định số 759/QĐ-UBND ban hành tài liệu về đào tạo tiếng dân tộc dành cho cán bộ, công chức, viên chức... thì đối tượng mà Quyết định số 895/QĐ-UBND nhắm tới, là học sinh cấp tiểu học và cấp trung học sơ sở.

Với tỷ lệ 37,99% và 34,81% dân số, dân tộc Thái và dân tộc Mông được xem là những dân tộc số dân đứng hàng nhất, nhì trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Điều đó “giải thích” cho việc vì sao tỉnh lại chọn dân tộc Thái và dân tộc Mông, trong đại gia đình 18 dân tộc của tỉnh Điện Biên. Mặt khác, trong quá khứ của tỉnh Lai Châu (cũ), chữ Thái và chữ Mông là 2 mẫu tự dân tộc thiểu số từng được triển khai dạy thí điểm tại một số trường tiểu học. Theo thống kê của ngành chức năng: Giai đoạn 1996-2000 đã có 200 học sinh học tiếng Thái tại huyện Tuần Giáo và 1.389 học sinh học tiếng Mông tại huyện Tủa Chùa. Giai đoạn 2001-2005 có 1.515 học sinh học tiếng Thái tại huyện Tuần Giáo, huyện Điện Biên và 1.389 học sinh học tiếng Mông tại huyện Tủa Chùa và huyện Điện Biên Đông. Ngoài ra, các dân tộc thiểu số trong tỉnh đều mong muốn và có nhu cầu được học tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình để nâng cao nhận thức xã hội, góp phần phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo và bảo tồn vốn ngôn ngữ dân tộc. Nhiệm vụ bảo tồn chữ viết dân tộc Thái và dân tộc Mông, là công việc rất quan trọng và cần thiết của quá trình nghiên cứu và phát huy văn hóa các dân tộc Tây Bắc nói chung và của tỉnh nói riêng.

Tại thời điểm này, dựa vào kết quả nghiên cứu của các chuyên gia thuộc nhiều ngành khoa học liên quan, được biết trong số 18 dân tộc thiểu số ở Điện Biên, chỉ có 8 dân tộc (38,9%) có chữ viết riêng, gồm: Dao, Giáy, Hoa, Lào, Nùng, Tày, Mông và Thái. Trong số 8 dân tộc được xem là có chữ viết riêng ấy, nếu xét về mặt tự dạng lại thấy như sau: Dân tộc Dao, dân tộc Giáy và dân tộc Hoa dùng chữ Hán; dân tộc Mông, dân tộc Tày và dân tộc Nùng dùng loại chữ có nguồn gốc từ chữ cái Latinh; dân tộc Lào và dân tộc Thái dùng loại chữ có nguồn gốc từ chữ Phạn (Ấn Độ). Nhân đây, cần lưu ý rằng tuy cùng dùng loại chữ có nguồn gốc xuất xứ từ chữ Phạn, nhưng chữ Thái cổ hoàn toàn khác chữ Lào cổ. Đặc biệt, điều xin được đề cập như một sự lo lắng là đến giờ mà nói, trên địa bàn tỉnh Điện Biên không còn người Lào nào có thể đọc được chữ Lào cổ của chính dân tộc Lào. Riêng với chữ Thái cổ tình hình xem ra có phần khả quan hơn, trước hết thể hiện ở những nỗ lực truyền bá, trên tinh thần chấn hưng và bảo tồn. Sau nữa, là việc hiện nay trong cộng đồng cư dân Thái, đâu đó còn một số người có thể đọc và viết được hoặc nhiều hoặc ít chữ Thái cổ. Chỉ xin lưu ý phần lớn đấy là những bậc cao niên, quỹ thời gian với họ nhìn chung không còn nhiều nữa...

Được biết tại Sơn La - một trong những “cái nôi” của vùng Thái Tây Bắc - 5 bộ font chữ Thái Sơn La được thiết kế gồm: Thai VietNam chuan, Thai VietNam nghieng, Thai VietNam co, Thai VietNam dam và Thai VietNam hoa sử dụng như các bộ font chữ quốc ngữ trên máy vi tính hiện nay. Kết quả từ việc hoàn thiện phần mềm font chữ Thái trên máy vi tính, đã tạo thuận lợi trong việc in ấn tài liệu, sách vở giúp cho công tác tuyên truyền, bảo tồn và phát triển nền văn hóa đặc sắc và phong phú của dân tộc Thái. Theo Quyết định 895/QĐ-UBND ngày 08/9/2011 của UBND tỉnh Điện Biên, mỗi năm tỉnh ta sẽ mở 40 lớp học tiếng Thái, 40 lớp học tiếng Mông cho khoảng 2.000 học sinh lớp 3, duy trì số học sinh này học lên các lớp 4, 5, 6, 7 vào các năm học tiếp theo. Lần lượt trên địa bàn 8 huyện, thị xã trong tỉnh, sẽ có không dưới 40 trường tiểu học và 40 trường trung học cơ sở tham gia dạy và học tiếng Mông, tiếng Thái. Duy trì quy mô các lớp học tiếng Thái, tiếng Mông từ lớp 3 đến lớp 7, trong giai đoạn 2016-2020. Trong thời gian 2 năm, đào tạo tập trung 40 giáo viên dạy tiếng Thái và 40 giáo viên dạy tiếng Mông cho cấp tiểu học và trung học cơ sở, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu tiếng dân tộc.

Căn cứ vào ý tưởng của các nhà hoạch định, sau giai đoạn 2011-2015, tỉnh Điện Biên sẽ có đội ngũ giáo viên dạy tiếng dân tộc đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng để hoàn thành nhiệm vụ trên địa bàn. Cùng với đó là “nguồn lực” của gần 13 tỷ đồng vốn đầu tư giai đoạn 2011-2020, sẽ giúp cho việc dạy và học tiếng Thái và tiếng Mông có điều kiện phát triển theo hướng nhân rộng, bền vững và thiết thực. Đối với học sinh, thông qua việc học tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái - Mông, các em sẽ hiểu sâu hơn nội dung bài học, xác định quan điểm sống, tự nguyện đóng góp công sức vào sự phát triển của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc; như Nghị quyết số 05/NQ-TW ngày 28/11/1987 của Bộ Chính trị đã chỉ ra.

Theo baodienbienphu.com.vn