Các điệu múa thường có chung cội nguồn với lịch sử của dân tộc, điều này đã được chứng minh trên các họa tiết hoa văn khắc trên trống đồng Đông Sơn và trên các thạp đồng cổ mà các nhà khảo cổ học đã tìm thấy và nghiên cứu.Các điệu múa được hình thành do yêu cầu thưởng thức nghệ thuật của con người, qua đó mô phỏng các động tác lao động và sinh hoạt của con người. Không chỉ có vậy, múa còn trở thành một công cụ giáo dục đạo đức lối sống cho các thế hệ. Vì thế, những điệu múa của đồng bào bao giờ cũng chứa đựng bản sắc dân tộc đặc sắc, trong đó có các giá trị văn hóa độc đáo.

Có mặt tại một buổi lễ bàn giao trang thiết bị âm nhạc dân tộc cho các nghệ nhân và người dân bản Kéo, xã Mường Phăng, huyện Điện Biên chúng tôi thấy một buổi sinh hoạt văn hóa văn nghệ của đồng bào dân tộc Khơ Mú không thể thiếu điệu múa Viêng ver guông. Đây là điệu múa lắc hông, múa lượn eo, được mô tả theo các động tác, cử chỉ lao động hàng ngày của con người như: gặt lúa, xúc tép, làm cỏ... Múa Viêng ver guông có nhiều bài như: múa mừng Đảng, mừng xuân, múa Viêng ver guông  tăng bu, múa xòe vòng. Trong những đêm trăng sáng, phụ nữ Khơ Mú còn múa áu eo để chơi trăng.

Nghệ nhân Lường Văn Yêng, 85 tuổi hiện sống tại bản Kéo cho biết: Người Khơ Mú có những hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống ca, múa nhạc đa dạng, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của dân tộc. Những nhạc cụ giao duyên thường được dùng nhất là roông (một dạng đàn môi dùng để người con trai thổi tỏ tình. Nhạc cụ này gắn liền với tục chọc sàn của người dân tộc Thái và Khơ Mú) hay nhạc cụ Pi sam roi (thường được dùng thổi trên đường từ nương về nhà hoặc những lúc dảnh rỗi cho vơi nỗi mệt nhọc đời thường). Với điệu múa, người Khơ Mú ở Mường Phăng còn duy trì những điệu cơ bản gồm: Múa xu (Ta kheo), múa nắm tay vòng tròn (Tẹ chặp tị dọc), múa nắm khửu tay (Tẹ cưe pặt hiêng), múa đao đao (Tẹ tâm đao) và múa tăng bẳng (Tẹ xum tich ôm đinh  còn gọi là điệu om đinh om đang). Trong đó, điệu Viêng ver guông là tổng hợp của các động tác múa từ các điệu cơ bản. Múa Viêng ver guông là điệu múa rất khó, đòi hỏi phải kết hợp nhuần nhuyễn, uyển chuyển, linh hoạt của nhiều động tác trên cơ thể như: lên, xuống, uốn lượn, lắc ngang từ chân đến tay, bụng... Khi thể hiện các điệu múa, toàn thân người múa đều rung lên với sức sống dồi dào, người múa dường như hòa mình cùng với nhịp của tiếng chiêng, trống, đắm mình trong cảnh sắc thiên nhiên, quên đi những lo âu của cuộc sống vất vả hằng ngày. Người Khơ Mú ở bản Kéo thường múa Viêng ver guông  trong những dịp lễ hội, lễ mừng cơm mới được tổ chức ngay sau khi vừa kết thúc vụ gặt. Mỗi khi trống, chiêng, bring họa (trống đuổi khỉ) nổi lên. Điệu múa Viêng ver guông bắt đầu, bộ trống bring họa gõ giục tốp múa rộn ràng. Tốp múa nam nữ ở lẫn trong đám đông bước ra. Nam đeo chiếc khoong khăn vừa là nhạc khí, vừa là đạo cụ múa. Điệu múa nhún duyên dáng rộn ràng, các diễn viên múa lượn lưng eo làm say đắm lòng người thưởng thức. Diễn viên càng say sưa múa, người vòng ngoài vòng trong càng đắm chìm cùng tiết tấu, nhịp điệu múa. Người múa tự khoe mình là chính, mất đi đội hình vuông tròn, gò bó... hòa vào dòng người xem tạo nên cảnh người xem và diễn viên là một khi diễn. Đây chính là nét độc đáo của điệu múa Viêng ver guông.

Theo lời nghệ nhân Lường Văn Yêng, múa Viêng ver guông của dân tộc Khơ Mú có từ rất lâu đời. Đối với người Khơ Mú, múa Viêng ver guông là thể hiện mối cộng cảm giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, các điệu múa liên quan mật thiết với tín ngưỡng cầu mùa và khát vọng tình yêu đôi lứa. Hiện nay, bản Kéo, bản Công và bản Ten - là 3 bản tập trung người Khơ Mú sinh sống đã thành lập một đội văn nghệ với nhiều bài múa đặc sắc. Đội văn nghệ thường tổ chức giao lưu với các dân tộc khác ở trong xã. Ngoài những đêm biểu diễn văn nghệ quần chúng, người dân còn biểu diễn múa thành từng đêm riêng, thu hút nhiều người đến thưởng thức.

Tuy nhiên, có một thực tế là những điệu múa dân gian của dân tộc Khơ Mú đang có nguy cơ thất truyền. Lớp nghệ nhân tâm huyết ngày càng già đi, nhiều người ra đi mang theo những bài múa độc đáo. Nguy cơ mai một và bị đồng hoá những điệu múa dân gian như Viêng ver guông, tăng bu, sạp là rất lớn. Chị Nguyễn Thị Thư, Trưởng phòng Nghiệp vụ Văn hóa, Sở Văn hóa  Thể thao và Du lịch, một trong những người dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Khơ Mú ở Điện Biên cho biết: Mới đây nhất, Quỹ Hỗ trợ văn hóa vùng và dân tộc thiểu số Việt Nam do Chính phủ Đan Mạch tài trợ trực tiếp cho các nghệ nhân, diễn viên  quần chúng tại bản Kéo với số tiền hỗ trợ 20 triệu đồng để bảo tồn, phục dựng, phát huy giá trị sử dụng của các loại nhạc cụ, các điệu dân ca, dân vũ và trò chơi dân gian và hỗ trợ các đối tượng này tiếp cận nghệ thuật đương đại. Để thực hiện nội dung này, các nghệ sĩ của bản đã dành nhiều thời gian, công sức để truyền nghề cho lớp trẻ và những người quan tâm đến văn hóa truyền thống dân tộc Khơ Mú. Qua đó, giáo dục cho lớp trẻ biết yêu quý, trân trọng, gìn giữ, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc mình.

Rời bản Kéo, chúng tôi mang theo tâm sự của nghệ nhân Lường Văn Yêng: “Thế hệ người già chúng tôi rất trăn trở với việc bảo tồn không chỉ những điệu múa mà tất cả những di sản liên quan đến dân tộc Khơ Mú. Chúng tôi mong rằng, lớp trẻ sẽ hiểu được những giá trị truyền thống của dân tộc mình qua đó có ý thức bảo tồn văn hóa của dân tộc trước nguy cơ mai một. Chúng tôi hy vọng những điệu dân ca, dân ca, dân vũ và trò chơi truyền thống của dân tộc Khơ Mú sẽ ngày càng được lớp trẻ đón nhận và bảo tồn sống mãi với thời gian.

Theo www.baodienbienphu.com.vn