Đấy là một vài cảm nhận của chúng tôi khi trở lại khu TĐC Thuỷ điện Sơn La tại phường Noong Bua, T.P Điện Biên Phủ ngày cuối năm.

An cư và an dân

“Về khu TĐC mới Noong Bua, được Nhà nước cấp đất với đầy đủ thủ tục, giấy tờ liên quan. Bên cạnh đó, Nhà nước hỗ trợ tiền dỡ nhà, di chuyển và dựng lại nhà...”, ông Đào Ngọc Đăng, một trong những hộ dân TĐC thị xã Mường Lay về Noong Bua tâm sự với chúng tôi như thế. Uống chén chè Shan tuyết Tủa Chùa đặc sánh, nóng hổi để chống lại cái rét giữa mùa đông như bám riết lấy cơ thể, ông Đăng tiếp tục câu chuyện: “Tháng 3/2009, tôi về T.P Điện Biên Phủ bốc thăm nhận đất. Là hộ phi nông nghiệp, với 2 nhân khẩu, được Nhà nước cấp 100m2 đất ở đô thị. Sau thời gian tập trung xây dựng, đầu tháng 6, gia đình chuyển lên nhà mới”. Dẫn chúng tôi đi xem căn nhà một tầng khang trang, trị giá 280 triệu đồng, ông Đăng khoe: “Về khu TĐC mới, gia đình có điều kiện làm nhà, còn trên kia (tại thị xã Mường Lay) vợ chồng, con cái sinh sống trong căn nhà cấp 4, hạn chế về không gian, thiếu thốn đủ bề”.

Là người miền xuôi lên Lai Châu (cũ) công tác từ năm 1966. Sau nhiều năm cống hiến trong ngành giao thông, ông Đăng nghỉ hưu tại tổ dân phố 7, phường Na Lay. Do Nhà nước có chủ trương ngăn sông Đà làm thuỷ điện, thị xã Mường Lay trở thành lòng hồ, người dân phải TĐC, nên ông không làm nhà kiên cố. Cổ nhân có câu “đêm nằm bằng năm ở”, vậy mà bao năm qua... Như không muốn ôn nghèo kể khổ khi thời khắc chuyển giao năm cũ và năm mới sắp đến, ông Đăng chuyển đề tài sang cuộc sống hiện tại, với tương lai xán lạn hơn. “Vợ chồng tôi tuổi ngoài 70, các con học hành thành đạt, lập gia đình ra ở riêng. Thứ 7 hoặc chủ nhật, các cháu về thăm ông bà, đại gia đình sum họp, vui vầy”. Lý do ông Đăng không xây nhà cao tầng như các hộ xung quanh, vì cho rằng: ăn nhiều chứ ở hết bao nhiêu. Với lại, tuổi già, sức yếu, ở nhà một tầng là hợp lý nhất. Trong căn nhà mới đồ dùng sinh hoạt khá hoàn chỉnh, đảm bảo kín đáo khi đông đến, thoáng mát vào mùa hè. Nhà nước bán điện, nước sinh hoạt tại nhà; ra khỏi cửa là bước trên đường nhựa. Là khu “dân góp”, nhưng ông Đăng không thiếu bạn già để trò chuyện, vì người xưa thường nói “bán anh em xa, mua láng giềng gần”.

Để bố trí TĐC cho hàng trăm hộ dân từ thị xã Mường Lay về Noong Bua, UBND T.P Điện Biên Phủ quy hoạch, sắp xếp lại chỗ ở của dân sở tại đảm bảo hài hoà lợi ích Nhà nước và nhân dân. Với hộ đồng bào dân tộc Thái, UBND T.P bố trí 200m2 đất ở, hộ người Kinh cấp 100m2 theo hạn mức đất ở đô thị. Những gia đình có con chưa trưởng thành cũng được cấp đất “dự trữ” để sau này làm nhà. Khu TĐC Noong Bua có bản Khe Chít, là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Thái. Thực hiện TĐC, thành phố bố trí đất ở cho bà con theo 2 dãy song song, hướng ra mặt đường rộng 22,5m. Ngoài đền bù, cấp đất, kịp thời hỗ trợ tiền dỡ, di chuyển nhà... theo quy định của Nhà nước, thành phố động viên bà con dựng lại nhà sàn để giữ bản sắc văn hóa truyền thống. Cuộc sống đang ổn định, ruộng nương sản xuất nhiều, nay Nhà nước thu hồi đất, sắp xếp lại chỗ ở sẽ ít nhiều gây xáo trộn, nhưng nhờ tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, bà con chia sẻ khó khăn, chung sức, đồng lòng vì mục tiêu cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.

Sẽ hoàn thiện hơn nếu như...

Khu TĐC Noong Bua có khả năng dung nạp 1.200 hộ dân; trong đó 600 hộ TĐC tại chỗ, số còn lại là di dân từ thị xã Mường Lay về. Sau thời gian nỗ lực triển khai giải phóng mặt bằng, tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng, thành phố đã bố trí đất TĐC cho 808 hộ. Ngày cuối năm, chúng tôi trở lại khu TĐC Noong Bua, thấy nhiều gia đình đang tập trung xây nhà. Ông Trần Duy Phong, Giám đốc Ban quản lý dự án TĐC Thuỷ điện Sơn La phường Noong Bua, cho biết: Hiện tại có 335 hộ dân đã và đang làm nhà, trong đó 285 hộ được nhận tiền hỗ trợ, trị giá 11.250 triệu đồng. Hộ đông nhân khẩu, có điều kiện về kinh tế thì xây nhà cao tầng, hộ ít tiền xây nhà cấp 4. Trong thời gian ngắn, có nhiều hộ cùng làm nhà; bên cạnh đó, thành phố chỉ đạo các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ kiến thiết cơ sở hạ tầng, nên không tránh khỏi sự chật chội, bụi bặm, thiếu nước phục vụ sinh hoạt, trộn vôi vữa...
 

Công ty TNHH Thương mại số 6 thi công đường hệ thống thoát nước khu TĐC Noong Bua. Ảnh: Trần Toại

Dự án TĐC Thuỷ điện Sơn La tại Noong Bua được chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn I rộng 25ha, giai đoạn II gồm 11,35ha và giai đoạn III (mở rộng khu Khe Chít) là 11ha, với 5 hạng mục chính. Đến thời điểm này, mới có hạng mục san nền của giai đoạn I và II là hoàn thành, các phần việc còn lại đều dở dang. Ông Trần Duy Phong, thừa nhận: “Tiến độ triển khai dự án như thời gian qua là chậm so với kế hoạch. Tuy nhiên, để giải quyết những bất cập nêu trên cần có sự vào cuộc, ủng hộ nhiệt tình của các cấp, ngành liên quan. Do yêu cầu về tiến độ, một số nhà thầu tự bỏ vốn kiến thiết cơ sở hạ tầng trước, nhưng khi làm thủ tục thanh toán tiền qua Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Điện Biên lại gặp khó khăn. Ngân hàng có cái lý của họ, vì cho rằng doanh nghiệp phải làm đúng, đủ thủ tục giấy tờ theo quy định mới được giải ngân”. Tuy nhiên, theo thiển ý của chúng tôi, nếu Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Điện Biên cắt cử cán bộ kiểm tra hồ sơ, thủ tục, kịp thời chỉ ra sai sót, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp làm lại, bổ sung những gì còn thiếu, tin rằng, tiến độ giải ngân sẽ nhanh hơn, doanh nghiệp được tháo gỡ khó khăn về tài chính.

Vấn đề được nhiều hộ dân TĐC tại Noong Bua lo lắng là làm gì để ổn định cuộc sống lâu dài. Phần lớn người dân từ Mường Lay chuyển về Noong Bua là hộ phi nông nghiệp, họ cần chỗ buôn bán, hoặc mở ngành nghề dịch vụ, trong khi Trung tâm thương mại mới triển khai xây dựng được mấy tháng. Theo hợp đồng, phải đến cuối năm 2011, nhà thầu mới bàn giao Trung tâm cho chính quyền địa phương. Đấy là chưa nói tới việc diện tích sử dụng, số lượng ki ốt của Trung tâm thương mại ít, làm sao đủ chỗ bán hàng cho ngần ấy hộ dân TĐC. Với hộ sản xuất nông nghiệp TĐC tại chỗ, khi Nhà nước trưng dụng hết ruộng, vườn quy hoạch thành đất ở đô thị, bà con như bị ai đó “buộc tay” lại. Chị Lường Thị No, bản Khe Chít, nói: Trước đây gia đình có 4.440m2 ruộng, vườn, có ao thả cá, nhiều cây ăn quả, trồng rau... Từ khi Nhà nước thu hồi đất, gia đình chưa biết làm gì để sống. Theo quy định, những hộ dân nông nghiệp bị thu hồi đất phục vụ dự án TĐC thuỷ điện Sơn La sẽ được hỗ trợ 20kg gạo/người/tháng (thời gian 24 tháng), nhưng hiện tại gia đình chị No chưa nhận được hạt gạo nào? Thông tin chúng tôi có được, việc chuyển đổi ngành nghề cho hộ đồng bào Thái, bản Khe Chít không đơn giản như các nhà hoạch định chính sách nêu trên giấy, vì bản thân họ, nhất là chị em phụ nữ ít được học hành, điều tất yếu sẽ không biết tính toán, chọn phương án kinh doanh đảm bảo mang lại lợi nhuận.

Khách quan nhìn nhận, Dự án TĐC thuỷ điện Sơn La tại phường Noong Bua đạt được mong muốn: người dân chuyển đến nơi ở mới cuộc sống tốt hơn nơi ở cũ. Và sẽ hoàn thiện hơn, nếu các cấp, ngành kịp thời tháo gỡ những bất cập mà chúng tôi vừa nêu. Vì dòng điện ngày mai của Tổ quốc, hàng trăm hộ dân, kể cả những gia đình TĐC tại chỗ phường Noong Bua đã phải hy sinh, mất mát nhiều rồi. Đừng để bà con phải chịu thiệt thêm nữa chỉ vì cách nghĩ, việc làm chưa thực sự vì dân của một vài cá nhân nào đó.

Theo www.baodienbienphu.com.vn