Ông Ý sinh năm 1929 trong một gia đình đông anh em nghèo ở huyện Đông Quan, nay là huyện Đông Hưng tỉnh Thái Bình. Cha mẹ ông sinh được 10 người con, 7 trai, 3 gái nhưng đều cố gắng cho học hành. Lớn lên anh em ông  Ý đều lần lượt nhập ngũ. Ông Ý là con trai cả nên sớm tham gia đội học sinh cứu quốc và phải xa nhà liên miên. Sau đó ông tham gia rất nhiều hoạt động cách mạng. Đến năm 1949 ông Ý được kết nạp Đảng và được cử đi học trường Lục quân Trần Quốc Tuấn, khóa V, được học cả Bộ binh và Pháo binh, sau khi tốt nghiệp, được cử về công tác tại Cục Pháo binh.

Chiến dịch Biên giới nổ ra, ông Ý về đơn vị Sơn pháo 75, giúp đỡ các đơn vị pháo binh tham gia chiến dịch, cùng đồng đội anh dũng chiến đấu và làm nên chiến thắng ở điểm Cốc Xá (Đông Khê). Sau chiến dịch Biên giới, ông ở lại Cao Bằng, đơn vị của ông sáp nhập vào Trung đoàn Bộ binh 34 và đổi thành Trung đoàn lựu pháo 105 ly. Ngày 20-12-1953 Trung đoàn được lệnh hành quân tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.

Ông Ý kể lại: "Thời gian trước đó, chúng tôi nhận pháo, xe và khí tài giấu ở rừng Bắc Quang - Bắc Mục (Tuyên Quang), lúc này hành quân lên Điện Biên Phủ phải vượt qua bao núi, bao đèo. Lúc nào chúng tôi cũng bị địch theo dõi, càn quấy. Đến Điện Biên Phủ, toàn thể anh em quan trắc - thông tin của Trung đoàn phải khẩn trương triển khai đo đạc địa hình chiến đấu pháo binh theo phương châm "giải quyết nhanh” trên địa hình đồi núi phức tạp. Các đồng đội của chúng tôi đã làm rất tốt nhiệm vụ của mình”.

Là gia đình có truyền thống cách mạng, các anh em ông Vũ Như Ý đều sớm giác ngộ cách mạng. Ở cương vị nào, họ cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, nhiều lần được Đảng và Nhà nước tặng bằng khen, huân, huy chương. Đặc biệt, cả sáu anh em trai trong gia đình đều là những đảng viên, có tuổi Đảng từ năm mươi năm trở lên. Ông Nguyễn Nhật Thăng ở thành phố Thái Bình đã làm một bài thơ vui, tặng ba anh em ông Ý tham gia mặt trận Điên Biên Phủ, trong đó có đoạn: "Anh "ba năm mốt” pháo binh/ Em "ba lẻ tám” Thái Bình vừa lên/ Bố mừng ngày được đoàn viên/ "Năm thằng” ra trận Điện Biên "ba thằng”/ Tưởng rằng nằm lại Him Lam/ Lại về sum họp đàng hoàng cả ba...”

Bộ đội ta kéo pháo vào chiếm lĩnh trận địa trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Tôi hỏi: "Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, điều gì làm ông nhớ nhất?”. Ông Ý nói: "Đó là lệnh kéo ra thay đổi chiến thuật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, từ "đánh nhanh thắng nhanh” sang "đánh chắc tiến chắc”. Với cương vị tham mưu quan trắc thông tin, chúng tôi phải làm lại từ đầu cho Trung đoàn: Tổ chức đo đạc, tính toán phần tử bắn chính xác để pháo bắn trúng mục tiêu; tổ chức mạng lưới liên lạc chặt chẽ hợp lý để chỉ huy hiệp đồng tác chiến giữa pháo với bộ binh được thông suốt, an toàn”.

Hiện nay, ba anh em ông Ý vẫn giữ được nhiều bức ảnh kỷ niệm về một thời chiến đấu oanh liệt của mình và đồng đội. Ký ức về cuộc chiến tranh, những cuộc hành quân, các trận chiến đấu ác liệt các ông đều nhớ như in. Ông Ý bảo, các cuộc hành quân có nhiều chuyện mà kể ra chẳng mấy người tin. Rừng không có đường, triền núi dốc đứng, lại hành quân trong đêm, bộ đội cứ người sau đặt tay lên vai người trước, lết đi từng bước một. Đêm mệt, nhiều người gà gật ngủ mà vẫn hành quân được. Đoàn quân đi dưới những tán rừng rậm hoang vu hoàn toàn không có dấu chân người mà toàn vết chân hoang thú. Đường đã đành là xa, dốc đã đành là dựng, lại thêm máy bay Pháp ném bom, thả biệt kích, bom nổ chậm giăng mắc lối đi, sểnh ra là có thể bỏ mạng. Thế nhưng họ vẫn tiến về phía trước.

Sau chiến dịch Điện Biên Phủ ông Ý về công tác ở Phòng Huấn luyện Bộ Tư lệnh Pháo binh. Năm 1958, Bộ Tư lệnh Pháo binh chuẩn bị cho Đại hội Thể dục - Thể thao toàn quân lần thứ nhất, nên đã cử đoàn 12 người, trong đó có ông Ý sang Bắc Kinh tham dự Đại hội Thể thao của quân giải phóng Trung Quốc. Đây cũng là cơ hội để học tập, rút kinh nghiệm cho Đại hội Thể dục - Thể thao nước nhà vào tháng 12 năm 1959. Dịp đó, ông Ý học được nhiều điều từ nước bạn. Trở về nước tham gia Đại hội, đơn vị Pháo binh của ông Ý xếp thứ 3 toàn đoàn. Đó là một thành tích bất ngờ. Sau sự kiện này, Bộ Tư lệnh Pháo binh xét thấy ông Ý có năng khiếu nên từ năm 1960 đến 1964, ông được cử đi học ĐH Thể dục - Thể thao ở Liên Xô rồi về trường Tập huấn Thể thao Quân đội. Chiến tranh chống Mỹ vào giai đoạn ác liệt, trường phải giải tán, chỉ giữ lại ba người, trong đó có ông Ý. Năm 1969, xét thấy tình hình rèn luyện sức khỏe của chiến sĩ ta chưa được tốt, Cục trưởng Cục Quân huấn ở Tây Nguyên ra Bắc, lệnh cho ông Ý khôi phục lại Phòng Thể thao Quân đội để rèn luyện sức khỏe, phục vụ tốt cho việc hành quân, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, xây dựng lại các đội bóng. Năm 1989, ông nghỉ hưu.

Giờ ông Ý sống cùng gia đình trong ngôi nhà ở một con ngõ bình yên gần chợ Bưởi (Hà Nội). Mới đây, ông vinh dự nhận huy hiệu 65 năm tuổi Đảng. "Anh em cùng đơn vị tôi ngày đó, một số người sau chiến thắng trở lại Điện Biên lập nghiệp. Thi thoảng tôi trở lại gặp gỡ họ, anh em vui vẻ lắm. Nay cuộc sống ở Điện  Biên đã khác, bà con được sống ấm no. Cánh đồng Mường Thanh xanh ngăn ngắt màu lúa, điều đó khiến những cựu binh như tôi vui sướng lắm!”

Theo daidoanket.vn