Về lý thuyết, người dân, và doanh nghiệp đều có lợi trong câu chuyện này khi cả hai phía đều có cơ hội để tiếp cận sự công bằng về lợi ích. Song, đó là lý thuyết, sự công bằng chỉ được thực hiện khi nền kinh tế thị trường của chúng ta được vận hành một cách trơn tru, như một chiếc máy tính được trang bị cấu hình đồng bộ.

Giá điện được hình thành từ các khâu sản xuất kinh doanh từ phát điện; truyền tải, phân phối; quản lý và các dịch vụ phụ trợ… Như vậy, khi giá thành sản xuất kinh doanh điện tăng hay giảm, đều sẽ tác động đến giá bán điện. Lẽ ra, người tiêu dùng có thể hy vọng giá điện sẽ có tăng và có giảm. Tuy nhiên, khi EVN được quyền tự quyết giá, thì không ai nghĩ thế. Từ các nhà phân tích đến người dân đều hiểu rằng giá điện sẽ còn tăng, và tăng. Và ý nghĩ đó cũng ngay lập tức được chứng thực trong buổi họp báo mới đây của EVN.

Theo ông Đinh Quang Tri, Phó Tổng giám đốc EVN, hiện vẫn còn hàng nghìn tỷ đồng chưa được EVN tính vào giá thành điện năm 2010. Như vậy có nghĩa là khi Quyết định số 24 của Thủ tướng Chính phủ chính thức có hiệu lực vào ngày 1/6 tới đây, giá thành sản xuất kinh doanh điện chắc chắn sẽ được cộng thêm con số đó. Cho dù vị Phó Tổng Giám đốc EVN cho biết quan điểm của tập đoàn này là sẽ điều chỉnh giá trên cơ sở đảm bảo an sinh xã hội, không gây biến động đối với tâm lý người dân, song điều đó không thể góp phần trấn an nỗi âu lo của người dùng điện.

EVN là một doanh nghiệp, lẽ dĩ nhiên việc đảm bảo an sinh xã hội, ổn định tâm lý người dân không phải mục đích của EVN, dẫu cho đó là một doanh nghiệp Nhà nước. Dù muốn, họ cũng không thể chịu lỗ để làm từ thiện. Vì vậy, giá điện sẽ tăng và còn tiếp tục tăng bất chấp người dân phải vật vã chống đỡ với lạm phát như thế nào.

Không có một doanh nghiệp nào muốn bán sản phẩm của mình thấp hơn chi phí sản xuất, kinh doanh để chịu lỗ. Đó là điều tất yếu! Người tiêu dùng cũng sẽ buộc phải chấp nhận bất cứ mức giá nào và cảm thông với doanh nghiệp về điều này. Nếu doanh nghiệp được quản lý một cách hiệu quả, họ sẽ làm ra sản phẩm với chi phí thấp nhất, và giá bán cũng sẽ tương ứng. Nhưng, cho đến thời điểm này, EVN đang là một con nợ với số nợ chồng chất lên tới nhiều nghìn tỷ đồng. Và khoản nợ ấy không hoàn toàn liên quan đến việc sản xuất, kinh doanh điện khi mà họ đang đầu tư khoảng 3000 tỷ đồng vào những ngành như ngân hàng, bất động sản, viễn thông.v.v.  Khi hoạt động đầu tư này thua lỗ, số tiền thua lỗ đó cũng sẽ được cộng thêm vào giá điện?. Và cuối cùng, khách hàng của ngành điện sẽ trở thành con tin nhằm duy trì sự sống của tập đoàn kinh tế EVN.

Trong một nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng được quyền lựa chọn nhà cung cấp sản phẩm tốt nhất và rẻ nhất. Nếu doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả, dẫn đến đội giá, chắc chắn họ sẽ không đủ sức cạnh tranh và bị loại bỏ khỏi thị trường. Tuy nhiên, EVN không nằm trong quy luật ấy khi họ được độc quyền bán điện. Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh vẫn còn ở đâu đó rất xa. Theo lời Thứ trưởng Bộ Công thương Hoàng Quốc Vượng, điều đó sẽ chỉ có thể được hình thành vào năm 2022, tức là hơn một thập kỷ nữa. Như vậy, dù quản lý yếu kém đến đâu, EVN vẫn không cần phải lo lắng khi “một mình một chợ”, và bán thứ hàng hóa mà khách hàng buộc phải dùng với bất cứ giá nào.

Điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường là điều cần thiết và có lợi cho người dùng theo lý thuyết. Thực tế cũng cho thấy người dân được lợi như thế nào khi giá cước viễn thông được điều chỉnh bởi thị trường. Tuy nhiên, đó là khi Tập đoàn bưu chính viễn thông không còn thế độc quyền, và người dân được quyền lựa chọn. Khách hàng của EVN thì không được lựa chọn, và đó là điều khác biệt. 

Điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường là điều bắt buộc đối với một nền kinh tế thị trường lành mạnh. Nhưng, với một nền kinh tế thị trường lành mạnh thì sẽ không thể tồn tại các doanh nghiệp có quyền kinh doanh kiểu “một mình một chợ”. Khi mà doanh nghiệp được độc quyền bán sản phẩm, không phải đứng dưới áp lực của thị trường cạnh tranh thì việc điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường sẽ không thể chính xác. Vì lẽ đó, câu chuyện giá điện, nên được hiểu chính xác là sẽ được điều chỉnh theo khả năng của EVN. Còn khách hàng thì phải điều chỉnh khả năng tài chính của mình theo nhu cầu sử dụng điện.

Theo vov.vn