Đó là những điểm trong Dự thảo Đề án chính sách Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Hy vọng, với những ưu đãi này sẽ tạo ra bước đột phá, thu hút nhiều nhà đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Lượng đầu tư ít

Theo Viện Nghiên cứu, quản lý kinh tế Trung ương, hiện cả nước có khoảng 39.414 DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, chiếm 30% tổng số DN của cả nước. Tuy nhiên, số DN thật sự hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm - thủy sản chỉ là 1.454 DN, với tổng nguồn vốn đầu tư khoảng 32,1 nghìn tỷ đồng, chiếm 6% tổng số vốn của khu vực DN nông thôn và 0,9% tổng số vốn của DN cả nước. Trong số đó, phần lớn là các DN nhỏ và vừa, DN có vốn dưới 10 tỷ đồng chiếm 60%, DN có số vốn trên 200 tỷ đồng chỉ chiếm 3%.

Tỷ lệ DN nông nghiệp hoạt động có lãi tương đối thấp, trong khi số DN bị thua lỗ khá lớn, chiếm tới gần 1/3 trong tổng số DN ngoài quốc doanh hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Bên cạnh đó, 70% số DN loại này lựa chọn loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn mà thực chất là quản lý theo kiểu gia đình. Điều đó cho thấy họ ít có tham vọng về mở rộng quy mô, tăng trưởng mạnh hay áp dụng các phương thức quản lý tiến bộ.

Theo điều tra tại 2 tỉnh có phong trào phát triển DN khu vực NN-NT khá mạnh ở miền Bắc là Vĩnh Phúc và Hà Tây (cũ), mỗi DN tư nhân có từ 21 - 44 công nhân, vốn đầu tư bình quân 700 - 900 triệu đồng. Đặc biệt, khi khảo sát loại hình hộ kinh doanh, nhóm nghiên cứu của Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN -NT thấy 30% số hộ kinh doanh có quy mô bằng hoặc lớn hơn DN nhưng không muốn đăng ký thành lập DN là do năng lực quản lý yếu, thiếu thông tin, sợ thủ tục hành chính rườm rà...

Hiện, cả nước có khoảng 2.000 làng nghề, thu hút hơn 11 triệu lao động. Tuy nhiên, theo phân loại của các địa phương, số làng nghề, DN nhỏ và vừa hoạt động có mức tăng trưởng thường xuyên còn ít, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Trong số này hiện có 34% DN hoạt động thua lỗ và phải đối mặt với muôn vàn khó khăn như mặt bằng nhà xưởng, vốn, lao động giỏi... Từ năm 2000 đến nay, quy mô vốn trung bình của các DN khu vực này chỉ tăng khoảng 1,7%. Tỷ lệ DN nông nghiệp trong số các DN nông thôn giảm từ 5,2% xuống 1,2%, trong khi tỷ lệ các DN công nghiệp tăng từ 67,5% lên 70%.

Các DN đã vậy, ngay cả lượng đầu tư của ngân sách Nhà nước cho NN-NT cũng thấp so với lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ. Giai đoạn 2003 - 2007, lĩnh vực NN-NT được đầu tư 113 nghìn tỷ đồng, chiếm 8,7% tổng vốn đầu tư của Nhà nước và chỉ đáp ứng được 17% nhu cầu.

Doanh nghiệp FDI thờ ơ...

Ông Nguyễn Đình Hùng, cán bộ Bộ môn Nghiên cứu thể chế nông thôn (Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN-NT) nhận xét: “Không chỉ các DN trong nước ngại đầu tư vào khu vực NN-NT mà DN 100% vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng băn khoăn khi đầu tư vào lĩnh vực NN -NT. Nguyên nhân chủ yếu là do những rào cản trong việc tiếp cận đất đai.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), 2008 là năm Việt Nam đạt cao nhất về thu hút vốn FDI với tổng số vốn đăng ký đạt trên 64 tỷ USD. Tuy nhiên, vốn đăng ký FDI chỉ tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ, xây dựng, lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ và ngày càng có xu hướng giảm, nhất là trong 3 năm gần đây. Trong 10 năm (từ 1998 - 2008), FDI trong nông nghiệp chỉ chiếm 10,7% tổng số dự án FDI của cả nước với 966 dự án. Quy mô của các dự án này cũng chỉ bằng 1/10 mức trung bình của các dự án khác.

Ông Phan Hữu Thắng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài cho biết, có tới 30% số dự án đầu tư vào NN-NT bị giải thể trước thời hạn so với bình quân chung của cả nước là 20%, đặc biệt là các dự án cấp trước năm 1992. Khá nhiều dự án FDI đang rơi vào tình trạng thua lỗ hoặc triển khai ì ạch. “Mặc dù Nhà nước tiếp tục khuyến khích các DN đầu tư vào NN-NT nhưng do những hạn chế trong các giải pháp xúc tiến thương mại, chưa quan tâm đầy đủ trong việc giao đất, giải phóng mặt bằng sản xuất cũng như quản lý hợp đồng đầu tư giữa các hộ nông dân... nên các nhà đầu tư nước ngoài rất thờ ơ”, ông Thắng cho biết.

Theo BĐBP