Đây không chỉ là khó khăn với những người quản lý trong lĩnh vực lâm nghiệp và bản thân những người trồng rừng đều không mong muốn. Do đó, giải quyết vấn đề trồng rừng  không chỉ dừng lại ở mô hình liên kết trồng rừng, mà phải tìm ra hướng đi để mô hình thực sự hiệu quả điều là cấp thiết...

Đừng đổ hết lỗi cho nông dân

Sau rất nhiều năm chỉ tiêu trồng rừng không đạt, tại thời điểm này hầu hết các địa phương, các cơ quan chuyên môn đều đã nhận thấy những nguyên nhân chung khiến chỉ tiêu trồng rừng nhiều năm không đạt kế hoạch. Tựu trung là: điều kiện giao thông khó khăn, địa bàn trồng mới ngày càng xa khu dân cư, ngày công trồng rừng đạt thấp... nên không khuyến khích, thu hút người dân trồng rừng. Chạnh nghĩ, những nguyên nhân ấy là hợp lý trong điều kiện chung của tỉnh nhà còn nhiều khó khăn, nhưng suy đến cùng thì thật không thuyết phục cho lắm. Bởi trong những nguyên nhân đó đã bỏ quên một điều mang tính “nội tại” rất quan trọng, đó là tâm tư, nguyện vọng của người trồng rừng  - những người nông dân thực thụ. Mà đã là nông dân ai cũng yêu đất, yêu rừng như máu thịt, bởi họ sống cần có đất để sản xuất, cần rừng để tận thu, khai thác nguyên, vật liệu. Vậy thì, việc họ không hào hứng trồng rừng cũng cần nên xem xét và đánh giá khách quan hơn để có một lý giải thuyết phục chứ không thể cứ chăm chăm đổ lỗi tại... nông dân. Như thực tế đã và đang xảy ra tại huyện Mường Ảng bấy lâu nay. Đó là vì người dân trồng rừng được vài ba vụ vẫn chưa được nhận trợ cấp gạo theo Thông tư liên tịch số 52 của BNN -  BTC về trợ cấp gạo cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ ở miền núi trồng rừng thay thế nương rẫy. Nói về vấn đề này, ông Đặng Văn Năm, Phó phụ trách phòng Nông nghiệp - Phát triển nông thôn huyện Mường Ảng thừa nhận: Do nhân lực mỏng trong một thời gian ngắn không thể đảm đương việc kiểm tra diện tích, tỷ lệ cây sống. Cùng với đó, việc cụ thể hóa chính sách hỗ trợ gạo đối với người trồng rừng tại quyết định cũng không rõ ràng, khó trong việc áp dụng. Ví như theo quy định thì mỗi khẩu được trợ cấp 10kg gạo/tháng, song lại không cụ thể là hộ đó phải trồng được bao nhiêu héc ta hay cứ nhận trồng rừng là được hỗ trợ theo mức đó... Do đó, việc thống kê các hộ tham gia trồng rừng đủ điều kiện để được nhận hỗ trợ gạo tại huyện Mường Ảng đến nay chưa thể thực hiện và gạo chưa đến tay người trồng rừng.

Thêm một khó khăn nữa là thiếu vốn. Được biết, hàng năm Chính phủ đều ưu tiên cho Điện Biên một nguồn ngân sách nhất định để trồng rừng, nhưng năm nay do tiết giảm ngân sách nên vốn cho trồng rừng cũng bị thắt lại. Bởi thế mà một số địa phương đưa chỉ tiêu trồng rừng vào kế hoạch nhưng đành bỏ. Trên địa bàn tỉnh có huyện Điện Biên. Theo kế hoạch, năm 2011 toàn huyện trồng mới 650ha rừng (bao gồm cả rừng phòng hộ, rừng sản xuất và trồng cây phân tán). Đến cuối tháng 3, đầu tháng 4/2011, đơn vị chủ động liên hệ với Chi cục Lâm nghiệp để nắm chỉ tiêu phân bổ nguồn vốn chủ động đào hố, chuẩn bị cây giống nhưng nhận được câu trả lời không có vốn. Và thay vì trồng mới 650ha rừng theo kế hoạch, thì huyện Điện Biên đành bỏ kế hoạch.

Mời gọi doanh nghiệp trồng rừng: Tưởng dễ mà khó

Cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, việc trồng rừng thành công hay thất bại không chỉ dừng lại ở việc mở cửa đón doanh nghiệp vào trồng rừng. Bởi thực tế, tỉnh Điện Biên đã và đang làm. Minh chứng cho điều đó là, từ năm 2006 đến nay, toàn tỉnh có khoảng 30 doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đăng ký cấp phép trồng rừng; song đến nay chỉ 10 doanh nghiệp được cấp phép và vấn đề đáng lưu tâm hơn cả là dù đã được cấp phép, song trong số ấy chỉ có duy nhất Công ty Cổ phần Lâm Biên đã trồng rừng tại xã Si Pa Phìn và Phìn Hồ (huyện Mường Chà) với hơn 300ha keo tai tượng, trẩu. Số những doanh nghiệp còn lại như: Công ty trồng rừng Việt Tây Bắc, Công ty D & J... cũng chỉ mới dừng lại ở việc nhận được giấy cấp phép và nhiều mùa trồng rừng trôi qua vẫn án binh bất động. Thẳng thắng trao đổi những khó khăn trên, ông Hà Lương Hồng, Phó Chi cục Lâm nghiệp cho biết: Tâm lý của các doanh nghiệp đều muốn sở hữu một diện tích đất nào đó cho riêng mình để chủ động trong việc sản xuất, kinh doanh chứ không dừng lại ở việc kinh doanh theo mô hình liên kết. Bởi theo Nghị định 63/CP về giao đất, giao rừng, thì diện tích rừng được giao cho người dân. Do đó, có liên kết trồng rừng hay không do người dân quyết chứ không phải chỉ từ phía cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp.

Trong khi đó, để trồng rừng sản xuất, doanh nghiệp cần diện tích đất liền vùng, liền khoảnh tạo vùng nguyên liệu, xây dựng nhà máy chế biến, chứ không thể trồng rừng theo hình thức manh mún. Nếu người dân chưa đồng thuận trong việc trồng rừng thì, trồng theo mô hình gì đi chăng nữa cũng sẽ gặp khó. Đơn cử, dù dự án trồng rừng nguyên liệu của Công ty Cổ phần Lâm Biên được thực hiện đã hơn 2 năm, song ngoài số cây chết vì điều kiện thời tiết bất thuận, thì hàng trăm héc ta rừng keo, trẩu đã bị đốt và phá hoại, mà nguyên nhân chủ yếu là dân sợ mất đất canh tác, công tác giải phóng mặt bằng để trồng rừng còn vướng mắc... Và chung quy là dự án trồng rừng chưa nhận được sự đồng thuận từ phía người dân.

Cụ thể hóa các chính sách trồng rừng

Có thể nói, nhiều năm qua, Chính phủ đã và đang rất quyết tâm trồng rừng, minh chứng cho điều đó, là sau Quyết định 327/CP về một số chủ trương, chính sách sử dụng đất trống, đồi núi trọc, rừng, bãi bồi ven biển và mặt nước là Quyết định 661/CP về trồng rừng và nay là Quyết định 147/QĐ -TTg về Chính sách phát triển rừng sản xuất. Nằm trong chương trình được thụ hưởng chính sách đó, tỉnh ta cũng như phần lớn các tỉnh được thụ hưởng chính sách trên không đạt chỉ tiêu kế hoạch trồng mới hàng năm.

Trở lại với dự án trồng rừng kinh tế của Công ty Cổ phần Lâm Biên tại huyện Mường Chà  doanh nghiệp thực hiện mô hình trồng rừng liên kết đầu tiên tại tỉnh ta cho thấy, ngoài việc đi làm công nhật cho doanh nghiệp kiếm cơm qua ngày, thì người dân không có nguồn thu nào khác. Trong khi đó, việc doanh nghiệp nợ đọng lương của công nhân, người lao động đã từng xảy ra nhiều tháng liền. Do đó, việc người dân mất niềm tin với doanh nghiệp là điều không tránh khỏi. Đó là chưa kể, nếu so sánh các dự án trồng rừng sản xuất với dự án trồng cây cao su thì thấy rất rõ những bất cập hiện thấy. Bởi khi mời gọi doanh nghiệp vào trồng rừng sản xuất, cơ quan quản lý Nhà nước chưa có chế tài, quy định cụ thể hóa những chính sách để doanh nghiệp trồng rừng. Trong khi dự án phát triển cây cao su không chỉ lợi thế hơn về chính sách thu hút đầu tư, cơ chế đầu tư rõ ràng, mà người dân còn được gắn quyền lợi trách nhiệm cụ thể của mình với dự án, như: được trồng xen cây lương thực ngắn ngày khi cây cao su trong giai đoạn kiến thiết, được hỗ trợ giống, phân bón... Và như vậy, xét về lợi ích người dân có thể dễ thấy nhất, thì làm gì được lợi thì họ làm và đó cũng là điều đương nhiên.

Theo baodienbienphu.com.vn