Văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc - Việt Nam rất độc đáo và đa dạng. Sự độc đáo và đa dạng đó không chỉ có ở các món ăn được chế biến cầu kỳ, công phu với cách thức chế biến riêng biệt như lam, nướng, sôi, đồ, muối, ướp… ở sự đa dạng của việc sử dụng gia vị, các phụ gia thơm ngon có nguồn gốc từ tự nhiên, còn nổi tiếng bởi cách thức sinh hoạt trong đó hình thức “bắt tay” trong ẩm thực. Đây là một nét đặc sắc làm nên sự khác biệt cơ bản của người miền núi và người vùng xuôi. Cái “bắt tay” trong ẩm thực nơi đây mang nhiều giá trị thẩm mỹ và ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Không một tỉnh nào ở vùng Tây Bắc, không một dân tộc nào nơi đây trong sinh hoạt văn hóa ẩm thực và tiếp đãi bạn bè hay khách quý mà không có cái bắt tay thân thiện. Bắt đầu vào mâm cơm, chủ nhà hoặc người đứng đầu buổi lễ bao giờ cũng bắt tay những vị khách có mặt trong mâm cơm ngày hôm đó. Điều dễ nhận thấy và phổ biến nhất ở vùng cao nói chung và Tây Bắc nói riêng thì trong văn hóa ẩm thực không thể thiếu rượu. Rượu đối với người Tây Bắc như sợi dây gắn kết mọi người, làm cho mọi người gần nhau hơn, chủ gần khách và khách quý chủ nhà. Rượu có mặt trong lễ cưới, làm nhà mới, lễ hội, tang ma… và trong tiếp đã bạn bè. Cách uống rượu của người Tây Bắc có điểm chung, sau mỗi ly rượu mời, người mời bao giờ cũng đưa tay ra bắt tay những người được mời, mỗi lần mời rượu sau khi uống là một lần bắt tay. Trong một mâm rượu, nếu mời bao nhiêu lần, người mời phải bắt tay người được mời rượu bấy nhiêu lần. Và ngược lại, nếu khách mời lại chủ nhà hay mời bất kỳ ai trong mâm rượu thì cũng làm như vậy. Bắt tay như một thói quen nhưng cũng là tập quán có từ lâu đời trong sinh hoạt ẩm thực của người Tây Bắc. Sau khi cạn chén rượu mời thì lần lượt bắt tay những người có mặt ở trong mâm cơm.

Một quy định bất thành văn đó là thứ tự trong khi bắt tay. Đối với người Thái, Tày, Dao, Khơmú… vị trí ngồi trong mâm cơm được quy định khá chặt chẽ. Những người đức cao vọng trọng, người cao tuổi, người có vai vế hay người quan trọng được ngồi ở vị trí gần cửa sổ trên nhà sàn, tiếp đó thứ tự là những người có vị trí quan trọng tiếp theo. Đến với mâm cơm đó, nhìn vào vị trí ngồi chúng ta biết ai là người quan trọng hơn cả. Vì thế bắt tay trong mời rượu nơi đây cũng được quy định, người mời sẽ bắt tay những người cao tuổi, người quan trọng trước và sao đó lần lượt theo thứ tự những người vai thấp hơn.

Theo triết lý của người vùng cao, bắt tay mang nhiều ý nghĩa nhân văn và giá trị thẩm mỹ cao đẹp. Bắt tay ở Tây Bắc trong ẩm thực không chỉ là cái bắt tay đơn thuần, xã giao, mà thể hiện tấm lòng của chủ đối với khách, tấm lòng của người mời rượu đối với người được mời. Cái bắt tay càng chặt càng thể hiện lòng mến khách của chủ nhà, cái bắt tay càng lâu thể hiện mối quan hệ giữa chủ và khách bền chặt, càng nhiều lần bắt tay thì mối quan hệ càng thắm thiết. Đặc biệt đối với những vị khách lần đầu tiên gặp mặt, càng nhiều lần bắt tay chủ nhà biết được tấm lòng của khách đối với chủ, khách cũng biết được sự ân cần, trọng thị và quý mến của chủ nhà đối với mình để xử lại một cách văn hóa và đẹp hơn. Ý nghĩa cao đẹp của việc bắt tay sau mời rượu còn là để người mời rượu, hoặc chủ nhà cảm nhận về sức khỏe của người uống rượu. Chủ nhà bắt tay khách để cảm nhận xem tay bạn mình còn ấm không, bạn mình còn khỏe không, đã say rượu chưa và xem bạn có uống được nữa không. Nếu tay người được mời rượu lạnh, run có nghĩa là bạn mình đã say rượu hoặc sức khỏe không tốt nữa và mọi người không ép bạn mình uống rượu nữa. Đồng thời, cho người vợ hoặc những người phụ nữ khéo léo trong gia đình làm những món canh giải rượu hoặc những món ăn nóng để lấy lại hơi ấm và sức khỏe cho khách theo các cách xử trí dân gian mà người Tây Bắc rất giàu kinh nghiệm trong việc này.

Bắt tay trong sinh hoạt ẩm thực không chỉ xuất hiện mỗi khi gia đình có khách quý, khách lạ, khách đường xa… mà có trong tất cả những buổi sinh hoạt ẩm thực kể cả trong ăn sáng, ăn trưa, ăn tối và cả ăn đêm, ăn tạm. Bắt tay trong văn hóa ẩm thực của người Tây Bắc như một gia vị, một chất phụ gia không thể thiếu để làm cho chén rượu như thơm hơn, nồng ấm tình cảm hơn, cho mâm cơm thêm đậm đà và đặc sắc.

Theo tạp chí dân tộc