Để kiểm tra các thông tin, ngày 14/3, chúng tôi về tìm hiểu tại bản Hắt Hẹ (xã Núa Ngam), nơi có 100% hộ dân tộc Kinh từ tỉnh Thái Bình lên khai hoang theo chủ trương của Đảng và Nhà nước từ năm 1986. Được biết, theo số liệu điều tra tháng 11/2010, bản Hắt Hẹ có 69 hộ với 247 nhân khẩu, có đến 35 hộ nghèo (chiếm 50,72%) và 20 hộ cận nghèo (chiếm 30%), theo tiêu chí mới. Gia đình bà Nguyễn Thị Đón, 3 nhân khẩu là hộ cận nghèo. Bà Đón cho rằng: Xét như vậy là chưa khách quan vì đời sống gia đình bà còn nhiều khó khăn. Gia đình chỉ có vài trăm mét vuông đất bãi bồi để canh tác hoa màu, nhưng ông, bà đã cao tuổi, ông bị bệnh nan y phải mổ đến 3 lần nên không làm được việc nặng. Do đó, mấy trăm mét vuông đất đó bà để cho con gái canh tác, còn ông bà chỉ trông chờ vào mấy con gà, lợn và vườn nhãn năm được mùa năm không. Cậu con trai làm ăn xa, không có tiền phụ giúp ông bà. Gia đình bà Đón mong muốn Nhà nước công nhận hộ nghèo để có thẻ bảo hiểm cho ông chữa bệnh, vì gia đình không có tiền để chữa chạy mỗi khi đau ốm.

Cũng cùng nỗi băn khoăn như gia đình bà Đón và nhiều hộ dân khác trong bản là gia đình ông Trần Văn Hải - công an viên của xã Núa Ngam. Hoàn cảnh của ông Hải hiện giờ khá khó khăn, ông sống một mình trong căn nhà tranh 2 gian, diện tích đất trồng rau màu rất ít. Cách đây hơn 1 năm ông Hải không may bị tai nạn nên việc đi lại rất khó khăn. Nguồn thu nhập duy nhất của ông bây giờ là chế độ phụ cấp gần 300.000 đồng/tháng. Nhưng do ông khai thu nhập thời vụ thành thu nhập cả năm, nên cán bộ điều tra xếp gia đình ông là hộ cận nghèo.

Khi nêu vấn đề trên với ông Hoàng Văn Điền, trưởng bản Hắt Hẹ, chúng tôi nhận được câu trả lời: Quá trình rà soát các hộ nghèo và cận nghèo tại bản gặp rất nhiều khó khăn, nhất là việc tự kê khai thu nhập hàng tháng của các hộ. Có hộ nghèo lại khai nhầm thu nhập thời vụ thành thu nhập cả năm, một số hộ không có hoặc có rất ít đất nông nghiệp nhưng khá giả nhờ buôn bán lại chỉ khai thu nhập từ nông nghiệp. Bên cạnh đó, nhiều hộ do muốn được công nhận là hộ nghèo để hưởng các chế độ hỗ trợ của Nhà nước nên đã kê khai không đúng thực tế. Chính vì vậy mới dẫn đến tình trạng nhiều hộ dân băn khoăn về kết quả điều tra trên. Ông Điền than thở: Hộ nghèo thật sự thì không nói làm gì, nhưng những hộ khá giả nhờ buôn bán thì lại không kê khai theo nội dung yêu cầu tại các mục 6, 7, 8 (thu nhập ngoài nông nghiệp) hoặc kê khai rất ít trong phiếu. Hộ có nhà ở kiên cố thì lại khai: Trước kia là vậy, nhưng hiện tại do làm ăn thua lỗ nên lại nghèo! Có ý kiến cho rằng, những hộ nghèo của những năm trước phải thoát nghèo, nếu cứ để nghèo thì họ không chịu làm ăn, lại trông chờ ỷ lại... Cán bộ các cấp cũng đã dự họp, phổ biến, nhưng họ đâu có nghe, bảo khai lại thì những hộ đó lại cho là không có tính dân chủ...

Trao đổi với chúng tôi, ông Lò Văn Miền, Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết: Theo hướng dẫn của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về việc điều tra hộ nghèo, xã lập ban chỉ đạo rà soát hộ nghèo gồm các trưởng thôn, bản và đại diện các chi hội đoàn thể tại cơ sở để trực tiếp thực hiện. Ban chỉ đạo cấp xã có nhiệm vụ phổ biến mục đích, yêu cầu của việc rà soát hộ nghèo; trực tiếp rà soát hộ nghèo và tổ chức bình xét công khai, dân chủ. Ban chỉ đạo thường xuyên theo dõi biến động hộ nghèo trên địa bàn xã song khi trực tiếp thực hiện thì cũng gặp rất nhiều khó khăn trong việc rà soát, cấp chứng nhận hộ nghèo. Chỉ riêng bản Hắt Hẹ, trong đợt điều tra vừa qua cũng đã có tình trạng người nghèo thì đứng ngoài diện của chính sách, còn hộ có điều kiện kinh tế khá giả hơn lại “thế chỗ” người nghèo. Khi tổ chức bình xét hộ nghèo dân chủ, công khai tại bản, người dân lại đưa ra các ý kiến như: ưu tiên những hộ có con em đi học xa nhà mà không có thu nhập khác ngoài thu nhập từ nông nghiệp; những hộ được công nhận hộ nghèo từ những năm trước thì phải “thoát nghèo”... Có đến 4 lần cán bộ cấp huyện, tỉnh và Trung ương về làm việc, giải thích chủ trương, chính sách của Nhà nước nhưng kết quả sai vẫn hoàn sai.

Thiết nghĩ, để việc bình xét hộ nghèo trong những năm tới được chính xác, khách quan rất cần sự quan tâm, chỉ đạo sát sao hơn nữa của cấp ủy Đảng, chính quyền. Xã Núa Ngam cần xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở làm công tác bình xét hộ nghèo nắm vững yêu cầu, tiêu chí điều tra và đặc biệt là sâu sát cơ sở hơn. Bên cạnh đó, ý thức của người dân cũng cần được nâng cao trong việc tự kê khai tài sản, thu nhập... Trên cơ sở bình xét hộ nghèo khách quan, chính xác thì các chính sách hỗ trợ của Nhà nước mới đến được đúng đối tượng thụ hưởng, mới thật sự giúp các hộ nghèo có điều kiện cải thiện cuộc sống, vươn lên thoát nghèo.

Theo www.baodienbienphu.info.vn