Yêu mảnh đất gian khó nhưng giàu tình người ở Điện Biên, hễ có điều kiện và thời gian, tôi cùng mấy anh chị em phóng viên trẻ lại “hành quân” về thăm những bản làng khuất sau bao triền núi. Với chúng tôi, mỗi lần đi là một lần khám phá những điều mới lạ mà có thể, với nhiều người điều ấy lại thường quá. Thường như sự thật có một Bản Phủ ở huyện Điện Biên và một Bản Phủ ở xã Quài Cang, huyện Tuần Giáo. Nhưng Bản Phủ ở Tuần Giáo thì mãi đến tận những ngày đầu tháng 8/2010 tôi mới biết...

Về Bản Phủ nghe chuyện quá khứ...

Trong buổi làm việc với cánh phóng viên chúng tôi, ông Nguyễn Xuân Tình, Chủ tịch UBND huyện Tuần Giáo nhiều lần đề cập một công trình thủy lợi mang tên hồ Bản Phủ, bởi hiệu quả “nhìn thấy” của công trình này. Những tưởng, vị chủ tịch nhầm, tôi mạnh dạn hỏi lại thì mới vỡ lẽ, Tuần Giáo cũng có một Bản Phủ trù phú, hào hùng trong ký ức chưa xa. Như lạc vào quá khứ hào hùng của Đảng bộ, quân và dân Tuần Giáo mấy mươi năm trước, ông Nguyễn Xuân Tình say sưa nói với chúng tôi những trang sử vàng của huyện Tuần Giáo nói chung, của Bản Phủ nói riêng. Ngày xưa là nơi nuôi quân, giấu cán bộ, ngày nay, Bản Phủ là nơi trữ lúa, trồng ngô nuôi người Tuần Giáo lớn khôn. Còn nhiều và nhiều nữa những câu chuyện về con người ở Bản Phủ trong quá khứ và hôm nay, mà theo lời ông Tình, “có kể cả ngày cũng không hết được”. Và tôi hiểu, muốn biết nhiều hơn, chỉ có một cách là “về Bản Phủ”...

Chỉ tay về phía con đường nhỏ dẫn vào trong hẻm núi, bà cụ người dân tộc Thái nói với chúng tôi vẻ ái ngại: “Theo lối này đến Bản Phủ. Còn xa lắm, không đi nhanh thì không ra được đâu!”. Dừng xe quan sát kỹ con đường, đoạn nữ phóng viên tên Tuyết hạ quyết tâm tiếp tục tiến vào: “Có đường khắc đi khắc đến. Cùng lắm mình ngủ lại bản thôi mà chị”! Tuyết nói tự tin, nhưng đôi tay cầm lái thì không chắc chắn lắm. Vì xe cứ ngoẹo bên này lại trật sang bên kia, khiến tôi chỉ chực nhảy khỏi xe.

Không khó khăn lắm chúng tôi tìm được nhà của ông Lường Văn Hốc, đảng viên 52 năm tuổi Đảng, nguyên Bí thư Đảng bộ xã Quài Cang. Trong ngôi nhà sàn nho nhỏ là dinh cơ mà ông gom góp cả đời ấy, ông Lường Văn Hốc chậm rãi nhấp ngụm trà rồi kể cho chúng tôi nghe về Bản Phủ trong những năm dài kháng chiến. Đấy là vào năm 1966, cùng với việc xâm phạm trời Tuần Giáo máy bay Mỹ còn thả hàng chục tấn bom đạn các loại xuống cánh đồng, đánh phá ác liệt tại Huổi Lóng (Mùn Chung) và cầu Nậm Mùn làm 40 người chết, 60 người bị thương, phá hỏng nhiều cầu cống và tài sản của nhân dân. Do vậy, thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa III) về chuyển hướng mọi mặt hoạt động sang thời chiến, triệt để sơ tán, bảo đảm sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu; Nghị quyết số 20 ngày 4/3/1966 của Tỉnh ủy Lai Châu về tăng cường công tác trị an và quân sự địa phương, Huyện ủy Tuần Giáo chỉ đạo các cơ quan, trường học... sơ tán về khu vực bản Hin, bản Phủ xã (Quài Cang). Khu Bản Phủ ngày ấy gồm 5 bản: là bản Phủ, bản Hán, bản Khá, bản Phung và bản Trạng. Theo lời ông Hốc, một trong những lý do cơ bản để Huyện ủy Tuần Giáo quyết định di chuyển các cơ quan đầu não của huyện về Bản Phủ, bởi Bản Phủ đồng thời đáp ứng nhiều yếu tố quan trọng. Thứ nhất là địa thế: Bản Phủ gần quốc lộ 6 nên việc giao lưu, trao đổi thông tin giữa các cơ quan huyện với tỉnh, với trung ương thuận tiện. Cũng bởi sự thuận tiện ấy mà địch chủ quan, không thể ngờ rằng chính quyền Tuần Giáo lại “đóng đô” ở đó, trong khi ta ở trong, bốn xung quanh đều có núi chở che và bảo vệ. Thứ hai là tiềm năng đất đai của Bản Phủ không phải nơi nào cũng có. Bản Phủ có một cánh đồng khá bằng phẳng, diện tích tuy không lớn nhưng đất ở đây rất màu mỡ, bà con chỉ việc gieo thóc,trồng ngô và chờ mùa thu hoạch. Vì vậy, không chỉ đảm bảo yếu tố an toàn mà phòng khi xảy ra tình huống xấu nhất là bị cô lập hoàn toàn, Bản Phủ vẫn đảm bảo lương thực nuôi quân và nuôi dân. Những ngày đầu cơ quan hành chính huyện mới chuyển vào Bản Phủ, mọi thứ đều dựa vào dân ở đây. Bắt đầu từ đường đi lối lại đều do bà con nhân dân khu Bản Phủ hướng dẫn; thứ nữa là đến thóc lúa, gạo ngô phần nhiều là do bà con cung cấp và cuối cùng, nhỏ như cái lạt cũng một tay bà con làm để giúp cán bộ dựng nhà.

Làm nhiều nhưng cân đong đo đếm cụ thể thì không, nên ông Lường Văn Hốc chỉ nhớ láng máng, cái thời ông làm chủ tịch UBND xã Quài Cang (từ năm 1965-1969), nhân dân xã Quài Cang cùng nhân dân xã Quài Tở huy động 400 người đi lấp hố bom với khối lượng 600m3 đất đá. Hưởng ứng phong trào “Ba giỏi” do Mặt trận Tổ quốc huyện phát động, tổ phụ lão xã Quài Cang đã trồng vườn cây ăn quả và vườn hoa màu với diện tích tương đối lớn, cung cấp một phần cho bội đội nuôi quân. Thực hiện nghị quyết phát triển kinh tế - văn hóa trong kế hoạch 2 năm của huyện, nhân dân xã Quài Cang chủ động thâm canh tăng vụ, đưa hoa màu xuống ruộng để phá thế độc canh cây lúa, năm 1967 năng suất cây trồng toàn xã đạt 1.870kg/ha; riêng hợp tác xã Bản Phủ đạt 5 tấn/ha (là điển hình của huyện), đồng chí Quàng Văn Dinh chủ nhiệm hợp tác xã được đi dự Đại hội anh hùng, chiến sỹ thi đua toàn quốc tại Thủ đô Hà Nội năm 1967 và được Đảng, Chính phủ tuyên dương Anh hùng Lao động.

... Và cả chuyện hôm nay

Không dữ dội như những ngày chiến đấu chống thực dân đế quốc, nhưng những năm tháng “kháng chiến trong hòa bình”, người dân khu Bản Phủ luôn gồng mình trên mặt trận mới đó là chiến đấu chống giặc dốt và giặc nghèo. Nhận thức được tầm quan trọng của sự học, nên người dân khu vực Bản Phủ tích cực đăng ký theo học các lớp bổ túc, bồi dưỡng kiến thức nông - lâm nghiệp ngắn ngày do huyện, tỉnh mở tại địa phương. Nhiều cán bộ xã cùng thời với ông Lường Văn Hốc cũng xin theo học các lớp bồi dưỡng lý luận chính trị ngắn ngày để nâng cao hiểu biết, nhận thức chính trị. Thế hệ đi trước làm gương, thế hệ đi sau học tập phấn đấu, đến nay sau gần năm thập kỷ, ở Bản Phủ (gồm 4 bản: Phủ, Khá, Phung, Hán) có 4 chi bộ với tổng số 27 đảng viên; nhiều người ở khu Bản Phủ đi học cao đẳng, đại học rồi về địa phương công tác. 100% trẻ em ở Bản Phủ đều đến trường; tệ nạn nghiện hút có nhưng không nhiều như các nơi khác (riêng bản Phủ và bản Hán không có người nghiện). Và đặc biệt, tỷ lệ hộ nghèo ở khu Bản Phủ hiện nay thấp hơn nhiều so với các bản khác trong xã. Ông Lò Văn Vui, trưởng bản Hán, cho biết: “Không học nhiều và cũng không nhớ nhiều, nhưng lịch sử khu Bản Phủ thì ai cũng thuộc. Bởi vậy, mỗi lần tuyên truyền chủ trương, chính sách mới của trên, chúng tôi chỉ cần thông báo đến bà con nội dung và đề nghị, bà con dân bản hãy nêu cao tinh thần Bản Phủ, để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ, yêu cầu trên giao. Do vậy, các chương trình, dự án khi triển khai ở Bản Phủ đều đạt hiệu quả cao”.

Cùng trưởng bản Lò Văn Vui dạo một vòng quanh bản Hán và các bản trong khu Bản Phủ, tôi cảm nhận không gian yên bình, trù phú bao trùm một thung lũng. Nằm gọn trong lòng núi, khu Bản Phủ với hàng trăm nhà sàn ngói mới đỏ tươi như nổi bật hơn giữa bạt ngàn màu xanh mát của núi và ruộng lúa, nương ngô. Bình yên và ấm no, người Bản Phủ tự tay làm được. Giờ đây, người Bản Phủ chỉ ấp ủ ước mơ về một con đường hay nói đúng hơn, đó là một đoạnđường được nâng cấp trải nhựa để người Bản Phủ đi được 4 mùa. Bởi hiện nay, đoạn đường 2 cây số vào bản gian nan quá. Mùa khô đi được nhưng cũng chật vật, chứ mùa mưa thì đi bộ cũng khổ lắm. Mà khổ nhất là phụ nữ và trẻ nhỏ, vì xót của nên cứ lụi cụi gùi từng bao thóc ra chợ trung tâm, để rồi chiều về lại oằn mình ngược dốc đổ mồ hôi...

Trên đường dẫn chúng tôi về, trưởng bản Lò Văn Vui dẫn tôi ghé thăm nhà bí thư chi bộ Lò Văn Tiêng, đúng lúc các đảng viên đang chuẩn bị sinh hoạt chi bộ. Thấy chúng tôi vẻ lưỡng lự, anh Lò Văn Tiêng giải thích, chỉ là sinh hoạt thường kỳ vì cứ ngày mùng 3 hàng tháng thì chi bộ bản Hán tổ chức sinh hoạt. Nội dung thì đúng nhưng điều lệ Đảng quy đinh, ngoài ra còn có thêm một nội dung là tiếp thu phản ánh kiến nghị của quần chúng nhân dân để tổng hợp báo cáo đảng ủy, chính quyền xã. Và theo tâm sự của bí thư chi bộ bản Hán thì, ngoài những kiến nghị mới, bà con bản Hán nói riêng, nhân dân khu Bản Phủ nói chung rất mong Nhà nước sớm quan tâm đầu tư một con đường - một con đường làm gần hơn khoảng cách giữa người dân khu Bản Phủ với các bản khác và đấy cũng chính là con đường giúp nhân dân Bản Phủ đỡ vất vả hơn, trên hành trình dựng xây huyện nhà ngày càng phát triển...
 

Theo www.baodienbienphu.com.vn