Dienbien.gov.vn - Điện Biên - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và quảng bá hình ảnh địa phương.

Kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng

Trên địa bàn tỉnh Điện Biên hiện có 35 di tích được xếp hạng, gồm 01 di tích quốc gia đặc biệt, 20 di tích quốc gia và 14 di tích cấp tỉnh, trải rộng trên nhiều loại hình như lịch sử, danh lam thắng cảnh, khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật. Hệ thống hiện vật tại Bảo tàng tỉnh, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ và Ban Quản lý di tích đang lưu giữ hơn 20.000 hiện vật gốc, phản ánh sinh động chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa của vùng đất Điện Biên.

Không chỉ giàu di sản vật thể, Điện Biên còn là không gian văn hóa đặc sắc của nhiều dân tộc anh em với kho tàng di sản phi vật thể phong phú. Qua tổng kiểm kê, các dân tộc trên địa bàn đang lưu giữ và thực hành 06 loại hình di sản văn hóa phi vật thể, gồm: tiếng nói, chữ viết; ngữ văn dân gian; nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội và tín ngưỡng; lễ hội truyền thống; nghề thủ công và tri thức dân gian.

Hiện nay, các dân tộc trên địa bàn tỉnh có tiếng nói riêng, trong đó nhiều dân tộc vẫn duy trì chữ viết truyền thống như Mông, Thái, Lào, Dao, Hoa. Ngữ văn dân gian, dân ca, truyện cổ, tục ngữ vẫn được bảo tồn và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Nghệ thuật trình diễn dân gian, nhạc cụ truyền thống, dân vũ, trò chơi dân gian vẫn được đa số dân tộc duy trì thực hành trong đời sống cộng đồng.

Đặc biệt, toàn tỉnh hiện có 39 lễ hội truyền thống đặc sắc, tiêu biểu như Lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông, Tết Té nước của dân tộc Lào, Lễ hội Xên Mường của dân tộc Thái, Tết Hoa mào gà của dân tộc Cống… Các lễ hội không chỉ mang giá trị tâm linh, tín ngưỡng mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng giàu bản sắc.

Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Trong những năm qua, tỉnh Điện Biên đã chú trọng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch cộng đồng. Nhiều bản văn hóa - du lịch đã được hình thành và phát triển như bản Phiêng Lơi (phường Điện Biên Phủ), bản Nà Sự (xã Mường Chà), bản Lồng (xã Quài Tở)… góp phần gìn giữ không gian văn hóa truyền thống và tạo sinh kế cho người dân.

Toàn tỉnh hiện có 42 cơ sở homestay phục vụ khách du lịch, mang đến trải nghiệm gần gũi với đời sống văn hóa bản địa như sinh hoạt cộng đồng, ẩm thực truyền thống, biểu diễn dân ca, dân vũ và trải nghiệm nghề thủ công. Giai đoạn 2021-2025, Điện Biên đón trên 5,45 triệu lượt khách du lịch, tổng thu đạt trên 9.400 tỷ đồng, trong đó du lịch văn hóa - lịch sử và du lịch cộng đồng đóng vai trò chủ lực.

Cùng với đó, nhiều lễ hội truyền thống được phục dựng, tổ chức thường xuyên, gắn với hoạt động du lịch như Lễ hội Đền Hoàng Công Chất (Thành Bản Phủ), Lễ hội Gầu Tào của người Mông, Tết Té nước của người Lào, Tết Hoa mào gà của người Cống…, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa đặc sắc của địa phương.

Phát triển thiết chế văn hóa và không gian cộng đồng

Đến nay, toàn tỉnh có 979 nhà văn hóa cùng hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở ngày càng được hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng, tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao của Nhân dân. Đây là nền tảng quan trọng để duy trì môi trường thực hành và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.

Các câu lạc bộ văn hóa dân gian cũng từng bước được hình thành và phát huy hiệu quả, tiêu biểu như Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Hà Nhì tại xã Sín Thầu. Thông qua hoạt động sinh hoạt, truyền dạy dân ca, dân vũ, tiếng nói và phong tục tập quán, các mô hình này góp phần bảo tồn di sản và nâng cao vai trò của thế hệ trẻ trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn di sản

Song song với các hoạt động truyền thống, tỉnh Điện Biên đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Nhiều dự án số hóa di tích, hiện vật bảo tàng, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản đã được triển khai.

Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đã số hóa hàng nghìn hiện vật, xây dựng không gian tham quan ảo, ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo và sa bàn tương tác, góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách. Đồng thời, công tác quảng bá di sản được đẩy mạnh trên các nền tảng số, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Điện Biên đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Thách thức và định hướng phát triển

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn. Một số di sản đứng trước nguy cơ mai một do thiếu người thực hành; đội ngũ nghệ nhân phần lớn đã cao tuổi; không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa và tác động của kinh tế thị trường.

Trong thời gian tới, tỉnh Điện Biên xác định tiếp tục đổi mới tư duy phát triển văn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội và là động lực phát triển bền vững. Tỉnh tập trung bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm; phát triển các mô hình “bản văn hóa - du lịch”, không gian sáng tạo văn hóa; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng hỗ trợ nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản đồng bộ; phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa Điện Biên trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.

Với cách tiếp cận hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, Điện Biên đang từng bước phát huy hiệu quả giá trị di sản văn hóa, biến văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng tỉnh ngày càng phát triển bền vững./.