Dienbien.gov.vn - Sau hơn một thập kỷ (2012 - 2025) triển khai, Đề án sắp xếp, ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh huyện Mường Nhé (Đề án 79) đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, trở thành một trong những chương trình có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển của khu vực biên giới phía Tây tỉnh Điện Biên. Không chỉ góp phần ổn định dân cư, từng bước xóa bỏ tình trạng di cư tự do, Đề án còn tạo nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững, xây dựng hệ thống hạ tầng thiết yếu và củng cố thế trận quốc phòng, an ninh trên địa bàn chiến lược.

Trước đây, địa bàn huyện Mường Nhé và huyện Nậm Pồ (trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp) là vùng biên giới đặc biệt khó khăn của tỉnh Điện Biên. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, hạ tầng thiếu đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo cao, đời sống của đồng bào các dân tộc còn nhiều thiếu thốn. Đặc biệt, tình trạng di cư tự do, du canh, du cư diễn biến phức tạp đã tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý dân cư, quản lý đất đai, bảo vệ rừng cũng như nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh trên tuyến biên giới.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, ngày 12/01/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 79/QĐ-TTg phê duyệt Đề án sắp xếp, ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh huyện Mường Nhé. Đề án được xác định là giải pháp tổng thể nhằm ổn định nơi ở, tạo sinh kế, đầu tư hạ tầng và xây dựng các khu dân cư gắn với phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia.

Ngay sau khi được phê duyệt, tỉnh Điện Biên đã thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành, huy động sự tham gia của các sở, ngành, lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương để tổ chức thực hiện. Trong quá trình triển khai, Đề án được điều chỉnh, mở rộng phạm vi thực hiện lên 21 xã thuộc huyện Mường Nhé và huyện Nậm Pồ, đồng thời được Thủ tướng Chính phủ cho phép kéo dài thời gian thực hiện đến năm 2025 nhằm phù hợp với tình hình thực tế.

Sau nhiều năm triển khai với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Đề án đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Đến nay, toàn vùng Đề án đã bố trí, sắp xếp ổn định cho gần 11.900 hộ với khoảng 65.900 nhân khẩu, đạt trên 97% mục tiêu đề ra. Hàng trăm bản được quy hoạch, sắp xếp lại theo hướng ổn định, góp phần hình thành không gian dân cư phù hợp với quy hoạch phát triển lâu dài.

Đáng chú ý, mô hình ổn định dân cư tại chỗ được đánh giá là thành công nhất khi vượt kế hoạch đề ra, chiếm khoảng 90% tổng số hộ được bố trí. Người dân tiếp tục sinh sống trên địa bàn quen thuộc, tận dụng được đất sản xuất hiện có, nhanh chóng ổn định cuộc sống và hạn chế tối đa những xáo trộn trong cộng đồng. Đây cũng là giải pháp góp phần kiểm soát hiệu quả tình trạng di cư tự do ngay từ địa bàn gốc.

Mô hình xen ghép dân cư cũng phát huy hiệu quả khi tận dụng tốt hệ thống hạ tầng và quỹ đất tại các bản đã ổn định, giúp giảm chi phí đầu tư, đồng thời tạo điều kiện để các hộ dân nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng.

Đối với mô hình di chuyển tập trung để thành lập bản mới, mặc dù tiến độ chưa đạt như kỳ vọng do nhiều khó khăn về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và nguồn lực đầu tư, song đây vẫn là mô hình có ý nghĩa lâu dài trong việc hình thành các khu dân cư mới gắn với phát triển vùng biên và tăng cường thế trận quốc phòng, an ninh.

Song song với công tác bố trí dân cư, tỉnh đã thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như giao đất ở, đất sản xuất, hỗ trợ làm nhà ở, hỗ trợ lương thực, giống cây trồng, vật nuôi, công cụ sản xuất và tập huấn kỹ thuật. Hàng nghìn hộ dân đã có điều kiện ổn định cuộc sống, từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Một trong những dấu ấn rõ nét của Đề án là sự thay đổi về kết cấu hạ tầng ở khu vực vùng sâu, vùng xa. Hàng trăm công trình giao thông, thủy lợi, nước sinh hoạt, trường học và các công trình thiết yếu khác đã được đầu tư xây dựng, góp phần từng bước hoàn thiện diện mạo nông thôn vùng biên giới. Những con đường mới mở đã rút ngắn khoảng cách giữa các bản với trung tâm xã; hệ thống nước sinh hoạt, trường lớp học được đầu tư giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất.

Việc đầu tư hạ tầng không chỉ đáp ứng nhu cầu dân sinh mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trên địa bàn.

Kết quả nổi bật nhất của Đề án là đời sống người dân từng bước được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, chỉ còn khoảng 33,66%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra. Tình trạng di cư tự do cơ bản được kiểm soát, công tác quản lý dân cư và đất đai thuận lợi hơn, an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy nhiều khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Quỹ đất sản xuất tại một số khu vực còn hạn chế, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn chậm; nhiều hộ vẫn chủ yếu sản xuất trên đất nương nên thu nhập chưa thực sự ổn định. Một số điểm tái định cư mới còn thiếu đất sản xuất hoặc hạ tầng chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả ổn định đời sống của người dân.

Bên cạnh đó, cơ chế huy động và lồng ghép nguồn lực trong từng giai đoạn còn thiếu tính tập trung; việc điều chỉnh quy hoạch, giải phóng mặt bằng và triển khai các dự án hạ tầng gặp không ít khó khăn. Một bộ phận người dân vẫn còn giữ tập quán sản xuất truyền thống, việc chuyển đổi sinh kế diễn ra chậm, đòi hỏi sự hỗ trợ lâu dài của các cấp, các ngành.

Qua hơn 10 năm triển khai, Đề án 79 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Trước hết, việc sắp xếp dân cư chỉ thực sự bền vững khi gắn với tạo sinh kế lâu dài cho người dân. Ổn định nơi ở là điều kiện cần, nhưng ổn định sản xuất và nâng cao thu nhập mới là yếu tố quyết định để người dân yên tâm gắn bó với nơi ở mới.

Thực tiễn cũng cho thấy, mô hình ổn định tại chỗ và xen ghép phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và khả năng đầu tư của địa phương. Trong khi đó, mô hình di chuyển tập trung chỉ phát huy hiệu quả khi được chuẩn bị kỹ lưỡng về quy hoạch, đất đai, hạ tầng và sinh kế.

Đồng thời, công tác quy hoạch cần đi trước một bước; việc huy động nguồn lực phải có trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải; sự phối hợp giữa các cấp, các ngành cần thống nhất, đồng bộ. Đặc biệt, công tác tuyên truyền, vận động giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận của người dân, góp phần quyết định thành công của Đề án.

Mặc dù đã hoàn thành giai đoạn thực hiện, nhưng những giá trị mà Đề án 79 tạo dựng sẽ tiếp tục được phát huy trong quá trình phát triển của các địa phương vùng biên giới tỉnh Điện Biên.

Có thể khẳng định, Đề án 79 không chỉ là chương trình sắp xếp, ổn định dân cư mà còn là bước đi chiến lược trong phát triển vùng biên giới. Những kết quả đạt được đã tạo nền tảng quan trọng để Điện Biên tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng, xây dựng khu vực biên giới ổn định, phát triển bền vững, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia và nâng cao đời sống của đồng bào các dân tộc nơi phên dậu của Tổ quốc./.