Dienbien.gov.vn - Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang lan tỏa mạnh mẽ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là xu hướng, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Với một tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn như Điện Biên, việc phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu vừa là yêu cầu tất yếu, vừa là cơ hội để rút ngắn khoảng cách với các địa phương phát triển hơn.

Khai trương Trung tâm Đổi mới sáng tạo tỉnh đánh dấu bước phát triển mới trong tiến trình đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực nội sinh của tỉnh

Theo định hướng Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 10 năm 2021–2030 được thông qua tại Đại hội XIII của Đảng, mô hình công nghiệp hóa, hiện đại hóa thời kỳ mới phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Quan điểm này tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong các nghị quyết, kết luận của Trung ương, đặc biệt là sự ra đời của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, xác định vai trò động lực then chốt của khoa học công nghệ và chuyển đổi số đối với sự phát triển đất nước.

Thực tiễn tại Điện Biên cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, kinh tế số đã có những bước phát triển bước đầu đáng ghi nhận. Hiện toàn tỉnh có 45 doanh nghiệp công nghệ số, 05 doanh nghiệp Khoa học công nghệ (Năm 2024 không có doanh nghiệp KHCN); đóng vai trò hạt nhân trong cung cấp nền tảng, giải pháp số; gần 1.000 doanh nghiệp đã ứng dụng các nền tảng số trong sản xuất, kinh doanh, từ thương mại điện tử, quảng bá du lịch đến quản trị nhân sự, logistics. Đáng chú ý, tỷ trọng kinh tế số đã đóng góp khoảng 15% GRDP của tỉnh (Tăng gần 3% so với năm 2024), phản ánh xu hướng dịch chuyển mô hình tăng trưởng đang từng bước hình thành. Những sự kiện như “Ngày hội AI” với chủ đề “Chiến dịch Điện Biên Phủ – Hành trình phủ AI” không chỉ mang ý nghĩa truyền thông, mà còn góp phần lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của công nghệ số trong đời sống kinh tế – xã hội. Đây là những “hạt giống” quan trọng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong tương lai. Bên cạnh đó, hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đã có những bước tiến thực chất, đóng góp vào chỉ số năng lực cạnh tranh của tỉnh: Chỉ số Đổi mới sáng tạo (PII): Đạt 34,73 điểm, vượt mục tiêu kế hoạch đề ra. Song hành với kinh tế số, kinh tế tri thức đang ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong thời đại phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Với Điện Biên, phát triển kinh tế tri thức không chỉ mang ý nghĩa chiến lược lâu dài mà còn là giải pháp căn cơ để vượt qua những hạn chế về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý và hạ tầng kinh tế xã hội. Những năm qua, tỉnh đã ban hành nhiều đề án, chương trình quan trọng về chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo; đồng thời chú trọng thu hút đầu tư vào lĩnh vực giáo dục đại học, đào tạo nghề chất lượng cao. Việc thành lập phân viện đại học, tổ hợp giáo dục, cùng các chương trình hợp tác đào tạo với các trường, viện lớn đã tạo nền móng ban đầu cho sự hình thành các yếu tố kinh tế tri thức trên địa bàn.

Tỉnh mong muốn các giải pháp số "Make in Vietnam" có thể thúc đẩy phát triển ngành nông nghiệp và du lịch của tỉnh

Trong những năm qua, tỉnh Điện Biên đã có nhiều nỗ lực nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các ngành, lĩnh vực, đặc biệt là các ngành kinh tế trọng điểm của tỉnh như: Nông nghiệp, du lịch, công thương và quản lý tài nguyên. Trong nông nghiệp – lĩnh vực giữ vai trò quan trọng với sinh kế của người dân, ứng dụng khoa học công nghệ đã bước đầu mang lại những kết quả tích cực. Các mô hình sản xuất công nghệ cao được triển khai: nuôi tảo Spirulina khép kín, nuôi cấy đông trùng hạ thảo, thủy canh tuần hoàn, tưới nhỏ giọt; 110 dự án liên kết chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc nông sản. Song song, mô hình canh tác lúa thông minh giảm phát thải nhà kính được áp dụng trên diện tích hơn 162 ha. Đáng chú ý, chuyển đổi số không dừng ở sản xuất mà mở rộng sang thương mại: Đã có 88/88 chủ thể OCOP tham gia quảng bá sản phẩm trên các nền tảng xã hội, một số sàn thương mại điện tử và tạo website bán hàng; 138 sản phẩm được cập nhật thông tin lên trang website ocop.dienbien.gov.vn; hơn 1.200 hội viên nông dân được hỗ trợ mở tài khoản giao dịch trực tuyến và 16 mã vùng trồng được cấp trên địa bàn toàn tỉnh. Nông nghiệp Điện Biên đang chuyển từ “bán nông sản” sang “bán giá trị”. Du lịch từng phụ thuộc vào cảnh quan và lịch sử, nhưng nay được nâng cấp bằng công nghệ. Tỉnh đã số hóa 10/14 điểm du lịch, xây dựng bản đồ số 3D, trợ lý ảo AI, tương tác thực tế ảo và hệ thống du lịch thông minh; việc thu phí tham quan bằng biên lai điện tử tại các di tích lịch sử cũng được triển khai. Trong lĩnh vực y tế, tỷ lệ khám chữa bệnh bằng CCCD đạt 96,3%; 100% các bệnh viện và Trung tâm Y tế triển khai thí điểm thành công Hồ sơ bệnh án điện tử; 100% cơ sở y tế liên thông dữ liệu bảo hiểm, người dân ít phải chờ đợi hơn, đó là cải cách hành chính thực chất.

Việc thành lập phân viện đại học, tổ hợp giáo dục, cùng các chương trình hợp tác đào tạo với các trường đã tạo nền móng ban đầu cho sự hình thành các yếu tố kinh tế tri thức trên địa bàn

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy Điện Biên vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mới ở giai đoạn hình thành; Hạ tầng số, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, còn thiếu đồng bộ; nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ chủ yếu dựa vào ngân sách Trung ương, trong khi nhu cầu thực tiễn rất lớn. Đặc biệt, trình độ khoa học công nghệ của nhiều ngành kinh tế trọng điểm còn thấp; sản xuất nông nghiệp vẫn manh mún, công nghiệp chế biến sâu chưa phát triển, du lịch chưa khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ số để tạo ra các sản phẩm, trải nghiệm mới có giá trị gia tăng cao. Từ thực tiễn đó, yêu cầu đặt ra là phải có những giải pháp mang tính đột phá, sát với điều kiện của địa phương. Trước hết là nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy về vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số trong toàn hệ thống chính trị và xã hội. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học công nghệ, mà là trách nhiệm chung của các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo; đơn giản hóa thủ tục hành chính trong tiếp cận các chính sách hỗ trợ; tăng cường cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn của các ngành kinh tế trọng điểm.

Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế tri thức là con đường tất yếu để Điện Biên vượt qua những rào cản về điều kiện tự nhiên, nguồn lực, vươn lên phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị; sự chủ động, sáng tạo của các cấp, các ngành; và đặc biệt là sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, người dân. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang định hình mô hình tăng trưởng mới của Điện Biên. Nếu được triển khai đúng hướng, sẽ thực sự trở thành “chìa khóa” mở ra không gian phát triển mới cho Điện Biên trong giai đoạn tới, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong kỷ nguyên số./.

Ngọc Thuỷ