Dienbien.gov.vn - Từ những câu chuyện về Chiến thắng Điện Biên Phủ, những làn điệu dân ca, điệu múa đến nghề truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ, di sản đang được mở ra như một không gian học tập đặc biệt, nơi học sinh không chỉ học để biết mà còn được trải nghiệm, thực hành và lớn lên cùng những giá trị của quê hương.

Điện Biên là vùng đất mà mỗi địa danh, hiện vật, câu chuyện đều mang trong mình những lớp ký ức của lịch sử và văn hóa. Đồi A1, Hầm Đờ Cát, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ; những bản làng với tiếng khèn, điệu xòe, nghề thủ công truyền thống… tạo nên một “kho tàng” sống động để giáo dục thế hệ trẻ.

Toàn tỉnh hiện có 24 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục quốc gia, 2 di sản được UNESCO ghi danh, 35 di tích được xếp hạng cùng 41 Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Đây là nguồn lực quý giá để nuôi dưỡng tình yêu quê hương, lòng tự hào và những phẩm chất tốt đẹp trong mỗi học sinh.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên, di sản chỉ thực sự được bảo tồn bền vững khi thế hệ trẻ hiểu, yêu, thực hành và có trách nhiệm tiếp nối. Vì vậy, ngành Văn hóa đang từng bước chuyển từ “tham quan di sản” sang “học tập thông qua di sản”, từ “nghe giới thiệu” sang “trực tiếp trải nghiệm và thực hành”.

“Điều quan trọng là đưa di sản từ bảo tàng, di tích vào lớp học và đời sống, để học sinh không chỉ hiểu, tự hào mà còn biết trân trọng, gìn giữ và lan tỏa những giá trị của quê hương”, ông Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Khi lịch sử bước ra khỏi trang sách

Một buổi trải nghiệm tại Chiến trường Điện Biên Phủ có thể bắt đầu bằng câu chuyện về những người lính năm xưa, hình ảnh chiếc xe đạp thồ, Bếp Hoàng Cầm hay một “Bữa cơm chiến sĩ”. Ở đó, lịch sử không còn chỉ là những con số và mốc thời gian mà hiện lên qua những điều gần gũi, để học sinh được nhìn, được nghe, được cảm nhận và đặt những câu hỏi của riêng mình.

Từ tháng 1/2026 đến nay, các đơn vị thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với 20 trường học tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống cho hơn 4.400 lượt học sinh, giáo viên. Hơn 2.620 học sinh cùng 162 giáo viên được tham quan, học tập tại các di tích thuộc Chiến trường Điện Biên Phủ; trên 300 học sinh tham gia 8 chương trình “Bếp Hoàng Cầm và Bữa cơm chiến sĩ”.

Tại Bảo tàng Điện Biên Phủ, lịch sử được kể bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với thế hệ trẻ thông qua công nghệ 3D Mapping, AR, VR và chương trình “Chúng em làm chiến sĩ Điện Biên”. Hơn 6.000 học sinh, sinh viên đã được tham quan, trải nghiệm, qua đó có thêm những hình dung trực quan về một Điện Biên của những năm tháng hào hùng.

Điều đáng nói, trải nghiệm không dừng lại ở chuyến đi. Một bài viết, bức tranh, đoạn phim hay sản phẩm số do chính học sinh thực hiện sau chuyến tham quan có thể tiếp tục kể câu chuyện lịch sử theo cách của các em. Khi ấy, học sinh không còn đơn thuần là người nghe kể về lịch sử mà trở thành người khám phá, cảm nhận và kể lại lịch sử.

Nuôi dưỡng con người từ những giá trị của quê hương

Giáo dục di sản vì thế không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức. Một câu chuyện về Chiến thắng Điện Biên Phủ có thể gieo vào học sinh lòng yêu nước; những câu chuyện về sự chung sức, đồng lòng của đồng bào các dân tộc nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết; hình ảnh những con người vượt qua gian khổ trở thành bài học về ý chí, nghị lực và lòng tự cường.

Từ những việc tưởng như rất bình dị - biết tri ân người đã hy sinh, giữ gìn di tích, bảo vệ môi trường, trân trọng tiếng nói, chữ viết, trang phục, dân ca, dân vũ của dân tộc mình - các em từng bước hình thành cách ứng xử có văn hóa và ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

Đó cũng là điểm gặp gỡ giữa văn hóa và giáo dục. Nếu nhà trường là nơi gieo những hạt mầm tri thức và nhân cách thì di sản chính là mảnh đất để những hạt mầm ấy được nuôi dưỡng bằng những câu chuyện có thật, những con người có thật và những giá trị đã được thời gian kiểm chứng.

Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững. Với Điện Biên, giáo dục di sản là một cách làm thiết thực để đưa những giá trị ấy vào đời sống học đường, để văn hóa hiện diện trong từng hành động, cách ứng xử của học sinh.

Từ chuyến tham quan đến hành trình trưởng thành

Cùng với giáo dục di sản, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng tới phát triển du lịch học đường - không đơn thuần là đưa học sinh đến một điểm tham quan mà trở thành hành trình học tập, trải nghiệm, rèn luyện và trưởng thành.

Các em có thể đến di tích để tìm hiểu lịch sử; đến bản làng nghe nghệ nhân kể chuyện văn hóa; tự tay làm sản phẩm thủ công, học dân ca, dân vũ, thưởng thức món ăn truyền thống, tìm hiểu đời sống cộng đồng. Sau chuyến đi, những trải nghiệm ấy có thể được kể lại bằng video, bài viết, bức ảnh hay sản phẩm số.

Di sản trở thành nội dung của hành trình; du lịch trở thành không gian trải nghiệm; học sinh trở thành những người khám phá, thực hành và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Để hiện thực hóa định hướng này, hai ngành Văn hóa và Giáo dục tiếp tục xây dựng các “lớp học di sản”, “hành trình di sản” phù hợp từng cấp học; đưa nghệ nhân, người am hiểu văn hóa dân gian vào trường học để truyền dạy dân ca, dân vũ, nhạc cụ, nghề thủ công, hoa văn, trang phục và các giá trị truyền thống.

Mỗi trường có thể lựa chọn một hoặc một vài giá trị văn hóa tiêu biểu của địa phương để học sinh tìm hiểu, thực hành thường xuyên. Một góc trưng bày, câu lạc bộ văn hóa, buổi học cùng nghệ nhân hay sản phẩm thủ công do học sinh làm ra đều có thể trở thành những “lớp học” đặc biệt.

Cùng với đó, các hoạt động văn hóa đọc, nghệ thuật, thể thao, chiếu phim và thư viện lưu động tiếp tục được mở rộng, nhất là với học sinh vùng sâu, vùng xa. Xe thư viện lưu động đã phục vụ trên 30.000 lượt bạn đọc tại các trường học và trao tặng hơn 3.200 bản sách cho các trường vùng khó khăn.

Các phong trào như “Em là hướng dẫn viên du lịch”, “Học sinh Điện Biên với di sản quê hương”, “Trường học thân thiện, ứng xử văn minh với du khách” được nghiên cứu triển khai, hướng tới hình thành mạng lưới “Đại sứ du lịch học đường Điện Biên”.

Từ những bài học bên chân đồi A1, trong không gian Bảo tàng Điện Biên Phủ, từ tiếng khèn, điệu xòe nơi bản làng hay đôi bàn tay người nghệ nhân, di sản đang được trao một đời sống mới trong trường học.

Và khi một học sinh biết tự hào về lịch sử quê hương, trân trọng văn hóa dân tộc, ứng xử văn minh và sẵn sàng kể cho người khác nghe về nơi mình sinh ra, thì khi ấy, di sản đã thực sự trở thành một phần của giáo dục, của văn hóa và của hành trình hình thành con người Điện Biên trong thời kỳ mới./.