Dienbien.gov.vn – Lễ hội Hoa ban là một hoạt động văn hóa độc đáo, mang đậm chất vùng Tây Bắc nói chung và những nét văn hoá riêng có của người Thái, một số dân tộc khác của tỉnh Điện Biên nói riêng. Lễ hội lần thứ III năm 2016 sẽ diễn ra trong thời gian 3 ngày từ 13 - 15/3/2016 tại 3 địa điểm chính là: Quảng trường 7/5; Khu vực bờ hồ Tỉnh ủy, Đường Võ Nguyên Giáp và Sân hành lễ Tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ.

Mùa xuân này, lần thứ 3 ở xứ Mường Thanh, Lễ hội “Hoa Ban khoe sắc” hội tụ tinh hoa văn hóa các dân tộc Tây Bắc sẽ chính thức khai mạc vào 20h tối ngày 13/3/2015 tại Thành phố Điện Biên Phủ, trong đó, một số hoạt động của Lễ hội như: Khai mạc Lễ hội Hoa Ban năm 2016 và với chương trình nghệ thuật đặc sắc có tựa đề "Về miền Hoa Ban" được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV2 Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh.

Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Hoa Ban và công bố Quy hoạch tổng thể phát triển khu du lịch quốc gia Điện Biên Phủ - Pá Khoang với một chuỗi hoạt động như: Hội thảo phát triển sản phẩm du lịch trên địa bàn tỉnh; thi và giới thiệu ẩm thực với chủ đề “Hương sắc Điện Biên” được tổ chức cùng ngày 14/3; Cuộc thi Ảnh đẹp Hoa ban; trưng bày triển lãm ảnh, sản phẩm quà tặng du lịch, giới thiệu sơ đồ phân bố cây ban trên địa bàn tỉnh Điện Biên được tổ chức từ ngày 12-15/3. Và tối ngày 15/3, bắt đầu từ lúc 19 giờ là chương trình diễu hành đường phố và lễ bế mạc.... nhằm chào mừng kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước và của tỉnh. Thời điểm khai mạc lễ hội hoa Ban cũng là thời khắc của trận mở màn Chiến dịch Điện Biên phủ "lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu". Đây cũng là một trong những hoạt động hướng tới kỷ niệm 62 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2016). Đặc biệt lễ hội Hoa Ban năm 2016 được tổ chức với quy mô mở rộng, có sự tham gia của 8 tỉnh Tây Bắc, các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào và tỉnh Nan - Vương quốc Thái Lan, hứa hẹn Lễ hội Hoa Ban năm nay sẽ để lại ấn tượng sâu sắc đối với nhân dân các dân tộc, du khách trong nước và quốc tế. Qua đó, tiếp tục tôn vinh, bảo tồn, phát huy và phát triển các loại hình di sản văn hóa dân tộc tỉnh Điện Biên, tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc; gắn bó bảo tồn văn hóa với phát huy tiềm năng du lịch, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.  

Với một số dân tộc có lễ hội Sên bản, Sên mường là lễ hội cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, con  người khỏe mạnh, cuộc sống ấm no, bình yên, hạnh phúc. Với hoa ban - loài hoa đặc trưng của núi rừng Tây Bắc, truyền thuyết của người Thái kể rằng: Thuở ấy, có một chàng trai tên là Khum đem lòng yêu cô gái tên là Ban. Thế nhưng, cha nàng Ban vì ham giàu nên đã đem gả nàng cho con trai nhà tạo mường. Mặc cho cô gái hết lời van xin, người cha vẫn không từ bỏ ý định. Trong bước đường cùng, nàng Ban đã chạy sang bản của Khum gặp chàng để cầu cứu. Nhưng chẳng may khi đến nhà Khum, thì được tin chàng đã theo cha đi mua trâu ở bản xa. Nàng bèn lấy chiếc khăn piêu của mình, buộc vào nơi cầu thang nhà người rồi bươn bả đi tìm chàng. Cuối cùng kiệt sức nàng ngã gục sau khi vượt qua một dãy núi cao. Nơi nàng nằm xuống sau đó mọc lên một cây hoa mang búp trắng như búp tay người con gái. Và chẳng bao lâu, loài hoa ấy mọc lan ra khắp núi rừng Tây Bắc, và hằng năm cứ mỗi độ xuân về, hoa nở trắng như bông. Người ta đặt tên loài hoa đó là hoa ban. 

Về phần Khum, sau khi về đến nhà, thấy chiếc khăn piêu của người yêu vắt nơi cầu thang, biết là có chuyện chẳng lành, bèn vội vã đi tìm nàng. Chàng trai lên đường đi tìm người yêu. Cuối cùng, chàng kiệt sức, ngã xuống. Sau khi chết, chàng hoá thành con chim sống lẻ loi trong rừng, và cứ đến mùa hoa ban nở, lại hót vang như tiếng gọi người yêu tha thiết từ năm nào.

Cây ban thân mộc, không mọc thẳng mà uốn khúc, chia cành phân nhánh. Về mùa đông cây ban tự mình trút lá, dồn nhựa vào thân, đợi sang xuân ấm áp đâm chồi nảy lộc. Lá ban mọc cách, không xếp thành tán và không rậm rạp như một số loài cây khác. Sức sống của cây ban thật mãnh liệt, dù trên đồi cỏ khô cằn hay bám vào vách đá cheo leo, cứ qua mùa đốt nương, những cây khác có thể chết nhưng cây ban thì không,  trỗi dậy trong sự khắc nghiệt của chọn lọc tự nhiên. Ban có hai loài, hoa đỏ và hoa trắng có vẻ đẹp tráng lệ, thanh khiết, vừa quyến rũ, đắm say, vừa mộc mạc, hoang sơ. Những cánh hoa ban pha sắc tím hồng bung nở rực rỡ mang đến hương vị của miền rừng núi Tây Bắc. Mùa hoa ban, các bà, các chị lúc đi nương về thường mang theo một ít hoa ban làm đẹp.

Giữa tiết xuân nồng ấm, trăm hoa đua nở, cây cối đâm chồi nảy lộc, vạn vật giao hòa, khi hoa ban bắt đầu nở trắng núi rừng Tây Bắc vào cuối tháng 2, đầu tháng 3, hứa một mùa màng bội thu trên các nương rẫy, theo quan niệm của người Thái đây là những tháng đẹp nhất trong năm. Hội hoa Ban thời kỳ lúa chiêm đang độ gặp mưa xuân, xanh mơn mởn trên các cánh đồng lúa Mường Thanh. Nếu bạn muốn khám phá những nét độc đáo bản sắc văn hóa người Thái thì hãy du lịch Điện Biên vào tháng 3 - mùa lễ hội.

Bài, ảnh: Thanh Tâm